İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Coğrafya · Ünite 8 / 8 · Türkiye’nin Ekonomik Özellikleri

Bölgeler ve Bölgesel Kalkınma Projeleri: KPSS Hap Bilgi

Bölgeler ve bölgesel kalkınma projeleri coğrafyanın en küçük ünitesi: ÖSYM 2014-2024 arasında buradan 4 soru sordu. Ama GAP ve bölge bilgisi öbür ünitelerin sorularında da çıkıyor (Harran’ın sulanması, Doğu Karadeniz’in iklimi).

Soruların 2’si kalkınma projelerinden (amaçları, GAP’ın santralleri), 2’si yörelerin ortak özelliklerinden. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 4 çıkmış soru (2014-2024)
  • bu bloktan yılda ~8 soru
  • 4 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

4 sorunun 2’si tek konudan geldi: Bölgesel kalkınma projeleri.

  • Bölgesel kalkınma projeleri2 soru

    • 2016 Kalkınma projelerinin amacı olmayan
    • 2018 GAP kapsamında olmayan santral

  • Bölge ve yörelerin özellikleri2 soru

    • 2015 Zonguldak, Çanakkale ve Antalya’nın ortak özelliği
    • 2017 Doğu Karadeniz kıyı kuşağının özellikleri

Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Türkiye’nin Bölgeleri

Bölge nedir, nasıl ayrılır?

  • Bölge: belli özellikleri bakımından çevresinden ayrılan, kendi içinde benzer alan. Ölçüt fiziki (yer şekli, iklim), beşerî (nüfus, kültür) ya da ekonomik (tarım, sanayi, maden) olabilir.
  • Türkiye 7 coğrafi bölge ve 21 bölüme ayrılır; sınırlar 1941 Birinci Coğrafya Kongresi’nde çizildi. Bölge sınırları il sınırlarını izlemez.
  • Ekonomik ölçütle ayrılan bölgeler: tarım, sanayi, turizm, maden bölgeleri. Kalkınma projeleri de il gruplarını hedef alır.

ÖSYM’nin sorduğu yöre özellikleri

  • Zonguldak, Çanakkale ve Antalya’nın ortak yanı: nüfus kıyı kesiminde yoğun, iç kesimlerinde seyrek. Kıyıda iklim ılıman, ekonomik faaliyet çok. KPSS 2015
  • Doğu Karadeniz kıyı kuşağı: yayvan yapraklı ormanlar geniş yer tutar, yağış genellikle yağmur şeklinde düşer. KPSS 2017
  • Doğu Karadeniz’de yüksek ve engebeli arazi çok: dağlar kıyıdan hemen yükselir. Akarsular kısa ve hızlı; menderes çizmez (menderes düz, eğimi az arazide olur). KPSS 2017

Doğu Karadeniz kıyı kuşağı: doğru mu, yanlış mı?

DOĞRUKıyı kuşağında
  • Yayvan yapraklı orman geniş
  • Yağış çoğunlukla yağmur
  • Her mevsim yağışlı
  • Nüfus kıyı şeridinde toplu
YANLIŞTuzak cümleler
  • “Yüksek, engebeli arazi azdır”
  • “Akarsular menderes yapar”
  • “Yaz kuraklığı belirgindir”
  • “Step geniş yer tutar”

ÖSYM 2017’de dört ifadeden doğru olan ikisini sordu: orman ve yağmur. KPSS 2017

Bölgesel Kalkınma Projeleri

Kalkınma projeleri ne ister?

  1. Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak. KPSS 2016
  2. Göçü önleyip nüfusu yerinde tutmak. KPSS 2016
  3. Bölgenin doğal ve beşerî kaynaklarını en iyi biçimde kullanmak. KPSS 2016
  4. İstihdam ve iş olanakları yaratmak; halkın refahını yükseltmek. KPSS 2016

Yabancı sermaye yatırımlarını artırmak bu projelerin amaçlarından biri değil. KPSS 2016

Projeler ve yöreleri

  • Güneydoğu AnadoluGAPFırat ve Dicle: sulama ve enerji, en büyük proje; 9 ilKPSS 2018
  • Doğu AnadoluDAPHayvancılık, tarım, sınır ticareti
  • Doğu KaradenizDOKAPUlaşım, turizm, tarım ürünlerinin işlenmesi
  • Konya OvasıKOPKuraklık ve sulama: Mavi Tünel ile su aktarımı
  • Zonguldak-Bartın-KarabükZBKKömür ve demir-çelik yöresinin yenilenmesi
  • Yeşilırmak havzasıYHGPHavza gelişim projesi: Amasya, Çorum, Samsun, Tokat

GAP sayılarla

  • Fırat ve Dicle üzerinde 22 baraj ve 19 hidroelektrik santrali planlandı; 1,8 milyon hektar alan sulanacak, yılda 27 milyar kWh elektrik üretilecek. KPSS 2018
  • Sulama ile Harran’da pamuk başta olmak üzere ürün çeşidi ve verim arttı (bkz. Ünite 5, 2022 sorusu).
  • GAP’ın santralleri: Atatürk, Birecik, Karkamış (Fırat), Ilısu (Dicle). Deriner GAP’ta değil: Artvin’de, Çoruh üzerinde. KPSS 2018

GAP’ın illeri ve barajları

  1. 1Atatürk Barajı Fırat; GAP’ın en büyüğü KPSS 2018
  2. 2Birecik Barajı Fırat KPSS 2018
  3. 3Karkamış Barajı Fırat; Suriye sınırına en yakın KPSS 2018
  4. 4Ilısu Barajı Dicle KPSS 2018
  5. 5Harran Ovası Şanlıurfa Tüneli’yle sulanır

Sarı iller GAP’ın dokuz ili: Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak. Mavi çizgiler Fırat ve Dicle.

Kodla

Atatürk, Birecik, Karkamış, Ilısu GAP’ın; Deriner Çoruh’un

GAP barajları Fırat ve Dicle’de. Çoruh’taki Deriner, Yusufeli, Borçka ve Muratlı GAP’ta değil: Doğu Karadeniz’de, Artvin’de.

ÖSYM tuzağı

Kalkınma projelerinin amaçları arasında yabancı sermayeyi artırmak yok: gelişmişlik farkını kapatmak, göçü önlemek, kaynakları kullanmak ve istihdam var. KPSS 2016

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. Zonguldak, Çanakkale ve Antalya’nın ortak yanı nüfusun kıyıda yoğun, içte seyrek olması; madencilik ya da turizm ortak değil. KPSS 2015
  2. Kalkınma projelerinin amacı yabancı sermayeyi artırmak değil. KPSS 2016
  3. Doğu Karadeniz kıyısında yüksek ve engebeli arazi az değil, çok; akarsular menderes yapmaz. KPSS 2017
  4. Deriner Barajı GAP’ta değil, Artvin’de Çoruh üzerinde; Atatürk, Ilısu, Birecik, Karkamış GAP’ta. KPSS 2018

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.Bölgesel kalkınma projelerinin amaçlarından biri göçü önlemektir.

    Doğru! Nüfusu yerinde tutmak.

  2. 2.Bölgesel kalkınma projeleri yabancı sermayeyi artırmayı hedefler.

    Yanlış! Bu amaçlardan biri değil.

  3. 3.Deriner Barajı GAP kapsamındadır.

    Yanlış! Çoruh üzerinde, Artvin’de.

  4. 4.Atatürk Barajı Fırat Nehri üzerindedir.

    Doğru! GAP’ın en büyük barajı.

  5. 5.Ilısu Barajı Dicle üzerindedir.

    Doğru! GAP kapsamında.

  6. 6.GAP’ta 1,8 milyon hektar alanın sulanması planlandı.

    Doğru! 22 baraj, 19 santral.

  7. 7.Doğu Karadeniz kıyı kuşağında akarsular menderes yapar.

    Yanlış! Eğim fazla; menderes düz arazide.

  8. 8.Doğu Karadeniz kıyısında yayvan yapraklı ormanlar geniş yer kaplar.

    Doğru! Nemli iklim.

  9. 9.Zonguldak, Çanakkale ve Antalya’da nüfus iç kesimlerde yoğunlaşır.

    Yanlış! Kıyıda yoğun, içte seyrek.

  10. 10.Türkiye’nin coğrafi bölgeleri 1941’de belirlendi.

    Doğru! Birinci Coğrafya Kongresi.

  11. 11.Kilis GAP illerinden biridir.

    Doğru! GAP dokuz il.

  12. 12.Konya Ovası Projesi’nin (KOP) temel sorunu aşırı yağıştır.

    Yanlış! Kuraklık ve su yetersizliği.

Cevaplar

  1. D Nüfusu yerinde tutmak.
  2. Y Bu amaçlardan biri değil.
  3. Y Çoruh üzerinde, Artvin’de.
  4. D GAP’ın en büyük barajı.
  5. D GAP kapsamında.
  6. D 22 baraj, 19 santral.
  7. Y Eğim fazla; menderes düz arazide.
  8. D Nemli iklim.
  9. Y Kıyıda yoğun, içte seyrek.
  10. D Birinci Coğrafya Kongresi.
  11. D GAP dokuz il.
  12. Y Kuraklık ve su yetersizliği.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.