KPSS Coğrafya · Ünite 5 / 8 · Türkiye’nin Ekonomik Özellikleri
Türkiye’de Tarım, Hayvancılık ve Ormancılık: KPSS Hap Bilgi
Tarım, hayvancılık ve ormancılık ekonomik coğrafyanın ilk konusu: ÖSYM 2014-2024 arasında buradan 26 soru sordu, sınav başına 2 soru.
Soruların 15’i tarım ürünlerinden ve tarımın koşullarından: hangi ürün nerede ve neden yetişir, nadas, sera, GAP sulaması. 6’sı hayvancılık ve arıcılıktan, 5’i balıkçılık ve ormancılıktan. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.
Bu ünitede
- 26 çıkmış soru (2014-2024)
- bu bloktan yılda ~8 soru
- 26 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
26 sorunun 15’i tek konudan geldi: Tarım ürünleri ve tarımın koşulları.
Tarım ürünleri ve tarımın koşulları15 soru
- 2014 Nadas oranının düşük olduğu iller
- 2015 Engebeli ama yoğun tarım yapılan alan
- 2017 Özellikleri verilen tarım ürünü
- 2018 Zeytin tarımının gelişmesinin nedeni olmayan
- 2019 Haritada beklenmeyen ürün ticareti
- 2019 Akdeniz kıyısında zeytinin az olması
- 2020 Çayın Doğu Karadeniz’de yetişme koşulları
- 2020 Pamuğun dağılışında en etkili etken
- 2021 Yağ gülü üretilmeyen il
- 2022 (iptal) En geniş yetiştirme alanına sahip ürün
- 2022 (iptal) Sulamayla verimi artan il
- 2022 Örtü altı tarımın dar olduğu il
- 2022 Tarım sektörünün güçlü yanları
- 2023 Tarım dışı faaliyetlerin yoğun olduğu ova
- 2024 Ayçiçeği üretiminin az olduğu alan
Hayvancılık ve arıcılık6 soru
- 2015 Hayvancılıkla ilgili doğru ifadeler
- 2018 İklim ve bitki çeşitliliğinin en çok katkısı
- 2019 Meraya dayalı büyükbaşa en uygun alan
- 2020 Tiftik keçisinin yoğun olduğu alanlar
- 2022 (iptal) Arıcılığın en fazla olduğu alan
- 2023 Küçükbaşın büyükbaştan fazla olması
Su ürünleri ve ormancılık5 soru
- 2014 Karadeniz’de 200 m altında canlı olmaması
- 2018 Su ürünlerinde öne çıkan göl
- 2020 Su ürünleriyle ilgili söylenemeyecek ifade
- 2023 Sarıçam ormancılığının yaygın olduğu alan
- 2024 Orman yangını riskinin fazla olduğu dağlar
Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden; “2022 (iptal)” ÖSYM’nin iptal edip yenilediği 2022 oturumu. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
Tarımın Koşulları
Türk tarımı: güçlü ve zayıf yanlar
- İklim ve yer şekli çeşitliliği: ürün çok çeşitli
- Teknoloji kullanımı yaygınlaşıyor
- Sulama ve bölgesel planlama (GAP)
- Geniş tarım alanı, çok ürünün ihracatı
- Toprak miras yoluyla küçük parçalara bölünür
- Bazı bölgelerde emek yoğun, verimi düşük tarım
- Kuraklık ve nadas
- Sermaye ve örgütlenme eksikliği
ÖSYM 2022’de güçlü yan olarak teknoloji kullanımı ile iklim ve yer şekli çeşitliliğini sordu. KPSS 2022
Nadas, sulama, sera
- Nadas (toprağı bir yıl boş bırakmak): kurak ve karasal iç bölgelerde yaygın (Eskişehir, Kırşehir, Çorum); nemli kıyı illerinde az (Tekirdağ, Düzce). KPSS 2014
- Bölgesel planlamayla sulama artınca ürün çeşidi ve verim arttı: Şanlıurfa (GAP, Harran Ovası); GAP’ın faydası bölge dışındaki illere de ulaştı. KPSS 2022 (iptal)
- Örtü altı (sera): kışın ılık geçmesi en önemli koşul. En çok Antalya ve Mersin, sonra Adana, Muğla, İzmir. İç kesimdeki Denizli’de ısıtma pahalı, sera az. KPSS 2022
- Dağlık ve engebeli olduğu hâlde tarımın yoğun yapıldığı yer Doğu Karadeniz (çay, fındık): başka ekonomik iş az. KPSS 2015
- Büyük kente yakın ovalarda tarım dışı kullanım artar: İnegöl (Bursa) sanayi ve mobilya; Tercan, Pasinler, Tefenni ve Pınarbaşı ovalarında tarım ağır basar. KPSS 2023
Nadas, sulama ve sera haritası
- 1Tekirdağ nemli: nadas az KPSS 2014
- 2Düzce nemli: nadas az KPSS 2014
- 3Eskişehir karasal: nadas fazla KPSS 2014
- 4Kırşehir karasal: nadas fazla KPSS 2014
- 5Çorum karasal: nadas fazla KPSS 2014
- 6İnegöl (Bursa) sanayi: tarım dışı kullanım KPSS 2023
- 7Doğu Karadeniz engebeli ama tarım yoğun KPSS 2015
- 8Harran Ovası (Şanlıurfa) GAP sulaması: ürün ve verim arttı KPSS 2022 (iptal)
- 9Antalya-Mersin kıyısı sera en çok KPSS 2022
- 10Denizli iç kesim: sera az KPSS 2022
Kırmızılar ÖSYM’nin karşıt örnekleri: nadası çok olan iç iller ve serası az Denizli.
ÖSYM tuzağı
Örtü altı tarımın dar olduğu il Denizli: iç kesimde, kışın ısıtma pahalı. Antalya, Mersin, Adana ve İzmir’de sera geniş. KPSS 2022
Tarım Ürünleri: Ne, Nerede, Neden?
ÖSYM’nin sorduğu ürünler
| Ürün | Nerede ve neden? |
|---|---|
| Çay | Sadece Doğu Karadeniz (Rize başta, Artvin, Trabzon, Giresun): bol yağış ve kireçsiz asidik toprak KPSS 2020 |
| Pamuk | Sıcaklık ister: Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır, Adana; mikroklimayla Iğdır KPSS 2020 |
| Zeytin | Ege, Marmara’nın güneyi, Akdeniz; kuraklığa dayanıklı KPSS 2018 |
| Üzüm | Yedi bölgenin hepsinde: en geniş yetiştirme alanı; Manisa başta KPSS 2022 (iptal) |
| Elma | Hemen her yerde; Isparta başta, Niğde, Karaman, Antalya, Denizli; ihraç, meyve suyu KPSS 2017 |
| Yağ gülü | Göller Yöresi: Isparta başta, Burdur, Denizli, Afyonkarahisar KPSS 2021 |
| Ayçiçeği | Geniş düzlükler: Trakya başta, Konya, Adana; dağlık Doğu Karadeniz’de yok gibi KPSS 2024 |
| Mısır | Karadeniz kıyısının her yerinde, Çukurova’da ikinci ürün KPSS 2019 |
Çay toprağa, pamuk güneşe, zeytin kuraklığa güvenir
Çay: yağış ve asidik toprak (Rize). Pamuk: sıcaklık (Şanlıurfa). Zeytin: kurak yaza dayanır, sulama ihtiyacı az. Çayda su kaynakları, pamukta nüfus ya da sanayi belirleyici değil.
Ürün haritası
- 1Edirne (Trakya) ayçiçeği başta KPSS 2024
- 2Ayvalık-Edremit (Balıkesir) zeytin KPSS 2018
- 3Manisa üzüm (sultaniye) KPSS 2022 (iptal)
- 4Isparta yağ gülü ve elma KPSS 2021
- 5Bartın yağ gülü yok KPSS 2021
- 6Niğde elma KPSS 2017
- 7Konya buğday, şeker pancarı, ayçiçeği
- 8Anamur-Alanya muz, turunçgil
- 9Samsun mısır, çeltik, tütün KPSS 2019
- 10Ordu-Giresun fındık
- 11Rize çay KPSS 2020
- 12Malatya kayısı
- 13Gaziantep Antep fıstığı
- 14Şanlıurfa pamuk başta KPSS 2020
Ticaret, zeytin ve ürün soruları
- Bölgeler arası ticaret iklim farkından doğar: çay Doğu Karadeniz’den, turunçgil Akdeniz’den, buğday İç Anadolu’dan, zeytin Ege’den yayılır. Mısır Karadeniz’in her yerinde yetiştiği için Doğu Karadeniz’den Orta Karadeniz’e mısır ticareti beklenmez. KPSS 2019
- Zeytinin son yıllarda gelişmesi: üretim alanı genişledi, bahçe bakımı iyileşti, ağaç sayısı ve iç-dış talep arttı. Sulama etken değil: zeytin kuraklığa dayanıklı. KPSS 2018
- Akdeniz kıyısı zeytine uygun ama üretim Ege’den az: daha çok gelir getiren ürünler (sera sebzesi, turunçgil, muz) seçiliyor; zeytin de bir yıl bol, bir yıl az ürün verir. KPSS 2019
- Elma: ülkenin büyük bölümünde yetişir, Isparta başta; iç tüketimi karşılar, ihraç edilir, meyve suyu sanayisinin ham maddesi. ÖSYM 2017’de bu özellikleri elmaya bağladı. KPSS 2017
Gül, Göller Yöresi’nde açar
Yağ gülü: Isparta başta, Burdur, Denizli, Afyonkarahisar. Karadeniz’deki Bartın’da gül yağı üretimi yok.
ÖSYM tuzağı
Çayın sadece Doğu Karadeniz’de yetişmesi iklim ve toprak (kireçsiz, asidik) yüzünden; su kaynaklarının bolluğu doğrudan sebep değil. KPSS 2020
Hayvancılık ve Arıcılık
Büyükbaş mı, küçükbaş mı?
- Gür çayır ve mera ister: nemli iklim
- Erzurum-Kars: yaz yağışı, uzun boylu çayır
- Karadeniz kıyı kuşağı
- Büyük kentlere yakın besi ve süt çiftlikleri
- Kısa otlu step yeter
- İç Anadolu, Güneydoğu, iç Batı Anadolu
- Keçi engebeli ve makilik yerlerde
- Tiftik keçisi: Ankara, Eskişehir, Siirt
Türkiye’de küçükbaş büyükbaştan fazla: step formasyonu geniş alan kaplıyor. KPSS 2023
Hayvancılık ve arıcılık haritası
- 1Erzurum-Kars-Ardahan yaz yağışı, uzun boylu çayır: büyükbaş KPSS 2019
- 2Karadeniz kıyı kuşağı büyükbaş ve balıkçılık; küçükbaş değil KPSS 2015
- 3İç Anadolu stebi küçükbaş (koyun) KPSS 2023
- 4Ankara tiftik keçisi KPSS 2020
- 5Siirt tiftik keçisi; Siirt battaniyesi KPSS 2020
- 6Muğla (Menteşe yöresi) arıcılık en yoğun: çam balı KPSS 2022 (iptal)
- 7Ordu arıcılık: il bazında başta KPSS 2018
- 8Trakya arıcılığın en yoğun yeri değil KPSS 2015
Ankara’nın keçisi, Siirt’in battaniyesi
Tiftik keçisi: Ankara (ve Eskişehir) ile Siirt. Siirt battaniyesi tiftikten dokunur; tiftik keçisi sayısı eskiye göre azaldı.
ÖSYM’nin sorduğu hayvancılık bilgileri
- Yaz kuraklığı meranın verimini düşürür; meraya dayalı büyükbaş için en uygun yer yazın da yağış alan Erzurum-Kars. KPSS 2019
- Doğru: Erzurum-Kars’ta mera hayvancılığı yaygın. Yanlış: “arıcılık en yoğun Trakya’da” (Muğla ve Ordu başta) ve “Karadeniz kıyısında küçükbaş yaygın” (büyükbaş yaygın). KPSS 2015
- İklim ve bitki örtüsünün çeşitliliğinden en çok arıcılık yararlanır: ülkenin her yerinde bal, bal mumu, polen ve arı sütü üretilir. KPSS 2018
- Haritada arıcılığın en fazla olduğu yer Kıyı Ege (Muğla): çam balı. KPSS 2022 (iptal)
ÖSYM tuzağı
Tiftik keçisi haritada Ankara ve Siirt’te yoğun; Trakya ve Kars’ta değil. KPSS 2020
Su Ürünleri ve Ormancılık
Balıkçılık ve su ürünleri
- Deniz balıkçılığının büyük kısmı Karadeniz’den (hamsi başta). Balık su ürünleri içinde en büyük paya sahip; avcılık çoğunlukla Türk karasularında, tüketim de çoğunlukla ülke içinde.
- Karadeniz’de 200 metrenin altında canlı yok: dipte hidrojen sülfür (H₂S) birikmiş. Karadeniz eskiden tatlı su gölüydü; tuzlu su gelince ölen canlılar dipte çürüdü. KPSS 2014
- Dalyan: balıkların geçtiği yere ağ ve kapanlarla kurulan tuzak; lagünlerin denize açıldığı ağızlarda, kıyıda kurulur. Açık ve derin denizde dalyan olmaz. KPSS 2020
- Göllerde en çok su ürünü Van Gölü’nden: sodalı suda yaşayan tek balık inci kefali. Eğirdir ikinci, çok geride. KPSS 2018
- Kirlilik ve aşırı avlanma balıkçılığı olumsuz etkiler.
Balıkçılık ve orman haritası
- 1Karadeniz en çok balık; 200 m altı H₂S KPSS 2014
- 2Van Gölü inci kefali: göller içinde ilk KPSS 2018
- 3Eğirdir Gölü ikinci, Van’ın çok gerisinde KPSS 2018
- 4Köyceğiz-Dalyan (Muğla) lagün ağzında dalyan KPSS 2020
- 5Batı Karadeniz Dağları (Kastamonu-Bolu) sarıçam ormancılığı KPSS 2023
- 6Sarıkamış (Kars) sarıçam ormanı KPSS 2023
- 7Bafra-Çarşamba deltası tarım alanı: sarıçam yok KPSS 2023
- 8Nur (Amanos) Dağları yaz uzun, sıcak, kurak: yangın riski yüksek KPSS 2024
- 9Kaçkar Dağları yazı yağışlı: yangın riski düşük KPSS 2024
Ormancılık
- Sarıçam: soğuğa dayanıklı; Karadeniz’de dağların güneye bakan yamaçları ve yüksek kesimleri (Batı Karadeniz Dağları), Erzurum-Kars’ta Sarıkamış. Delta ovaları tarım alanı, orada sarıçam yok. KPSS 2023
- Orman yangını: yazı uzun, sıcak ve nemi düşük Akdeniz ve Ege dağlarında risk yüksek (Nur Dağları). Kaçkar, Küre, Canik ve Yıldız dağları yazı serin ve yağışlı kuzeyde: risk düşük. KPSS 2024
ÖSYM tuzağı
Dalyan açık ve derin denizde kurulmaz: lagünün denize bağlandığı ağızda, kıyıda. KPSS 2020
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Nadas oranı düşük olanlar nemli kıyı illeri Tekirdağ ve Düzce; Eskişehir, Kırşehir, Çorum’da yüksek. KPSS 2014
- Karadeniz’de 200 m altında canlı yok: hidrojen sülfür; güneş ışığı, sıcaklık ya da kirlilik değil. KPSS 2014
- Engebeli ama yoğun tarım yapılan yer Doğu Karadeniz; Yıldız, Aydın Dağları ve Toroslar değil. KPSS 2015
- Arıcılık en yoğun Trakya değil, Muğla ve Ordu; Karadeniz kıyısında küçükbaş değil büyükbaş yaygın. KPSS 2015
- Isparta, Antalya, Denizli, Niğde, ihracat ve sanayi ham maddesi: ÖSYM’nin cevabı elma. KPSS 2017
- İklim ve bitki çeşitliliğinin en çok katkı verdiği faaliyet arıcılık. KPSS 2018
- Zeytinin son yıllardaki gelişmesinde sulama etken değil; alan, bakım, ağaç sayısı ve talep etken. KPSS 2018
- Göller arasında su ürünleri en çok Van Gölü’nden (inci kefali). KPSS 2018
- Doğu Karadeniz’den Orta Karadeniz’e mısır ticareti beklenmez: ikisinde de yetişir. KPSS 2019
- Meraya dayalı büyükbaş için en uygun yer yazın da yağış alan Erzurum-Kars. KPSS 2019
- Akdeniz kıyısında zeytin az: daha çok gelir getiren ürünler seçiliyor. KPSS 2019
- Dalyan balıkçılığı açık ve derin denizde değil, kıyıda lagün ağzında yapılır. KPSS 2020
- Çayın Doğu Karadeniz’e sıkışması iklim ve toprak yüzünden; su kaynakları değil. KPSS 2020
- Pamuğun dağılışında en etkili etken sıcaklık; nüfus, ulaşım, yükselti, sanayi değil. KPSS 2020
- Tiftik keçisi Ankara ve Siirt’te yoğun. KPSS 2020
- Yağ gülü Bartın’da üretilmez; Isparta, Burdur, Denizli ve Afyonkarahisar’da üretilir. KPSS 2021
- Haritada arıcılığın en fazla olduğu alan Kıyı Ege (Muğla). KPSS 2022 (iptal)
- En geniş yetiştirme alanı üzüm: yedi bölgede de yetişir; kivi, muz, limon, incir dar alanda. KPSS 2022 (iptal)
- Sulamayla ürün çeşidi ve verimi artan il Şanlıurfa (GAP). KPSS 2022 (iptal)
- Örtü altı tarımın dar olduğu il Denizli; Antalya, Mersin, Adana ve İzmir’de geniş. KPSS 2022
- Miras yoluyla parçalanma ve emek yoğun tarım güçlü yan değil, sorun. KPSS 2022
- Küçükbaşın fazla olmasının sebebi step formasyonunun genişliği. KPSS 2023
- Sarıçam ormancılığı Batı Karadeniz Dağları’nda; delta ovasında orman yok. KPSS 2023
- Ovada tarım dışı kullanımın yoğun olduğu yer İnegöl (Bursa); Tercan, Pasinler, Tefenni tarım ovası. KPSS 2023
- Orman yangını riski en fazla Nur (Amanos) Dağları’nda; Kaçkar, Küre, Canik, Yıldız düşük. KPSS 2024
- Ayçiçeği üretimi en az olan alan Doğu Karadeniz’in dağlık kesimi; Trakya ve Konya geniş düzlük. KPSS 2024
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.Nadas uygulaması nemli kıyı illerinde iç bölgelerden daha yaygındır.
Yanlış! Kurak iç bölgelerde yaygın.
2.Çay kireçsiz, asidik toprak ve bol yağış ister.
Doğru! Bu yüzden sadece Doğu Karadeniz.
3.Pamuğun dağılışında en etkili etken sıcaklıktır.
Doğru! Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır.
4.Zeytin bol sulama isteyen bir ağaçtır.
Yanlış! Kuraklığa dayanıklı.
5.Üzüm Türkiye’nin yedi bölgesinde de yetiştirilir.
Doğru! En geniş yetiştirme alanı.
6.Yağ gülü en çok Isparta’da üretilir.
Doğru! Burdur, Denizli, Afyon da.
7.Örtü altı tarım en çok Denizli’de yapılır.
Yanlış! Antalya ve Mersin başta.
8.Erzurum-Kars’ta büyükbaş hayvancılık yaygındır.
Doğru! Yaz yağışı, uzun boylu çayır.
9.Tiftik keçisi en çok Trakya’da yetiştirilir.
Yanlış! Ankara, Eskişehir ve Siirt.
10.Karadeniz’in derinlerinde hidrojen sülfür vardır.
Doğru! 200 m altında canlı yok.
11.Dalyan balıkçılığı açık denizde yapılır.
Yanlış! Kıyıda, lagün ağzında.
12.Van Gölü’nde yaşayan balık inci kefalidir.
Doğru! Sodalı suda yaşayan tek tür.
13.Kaçkar Dağları orman yangını riskinin en yüksek olduğu yerdir.
Yanlış! Yazı yağışlı; risk Nur Dağları’nda.
Cevaplar
- Y Kurak iç bölgelerde yaygın.
- D Bu yüzden sadece Doğu Karadeniz.
- D Şanlıurfa, Aydın, Hatay, Diyarbakır.
- Y Kuraklığa dayanıklı.
- D En geniş yetiştirme alanı.
- D Burdur, Denizli, Afyon da.
- Y Antalya ve Mersin başta.
- D Yaz yağışı, uzun boylu çayır.
- Y Ankara, Eskişehir ve Siirt.
- D 200 m altında canlı yok.
- Y Kıyıda, lagün ağzında.
- D Sodalı suda yaşayan tek tür.
- Y Yazı yağışlı; risk Nur Dağları’nda.
Sıradaki üniteler
- KPSS Coğrafya Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 6: Türkiye’de Madencilik, Enerji ve Sanayi
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.