İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Tarih · Ünite 13 / 13 · Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: KPSS Hap Bilgi

KPSS’de çağdaş Türk ve dünya tarihinden her yıl yaklaşık 3 soru geliyor: ÖSYM 2012-2021 arasında bu üniteden 30 soru sordu.

Soruların 12’si Soğuk Savaş ve sonrasından geldi: Truman, paktlar, SSCB’nin dağılması, Türk dünyası. Kalanı iki dünya savaşı, Türkiye’de çok partili hayat ve Kıbrıs. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 30 çıkmış soru (2012-2021)
  • bu bloktan yılda ~3 soru
  • 30 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

30 sorunun 12’si tek konudan geldi: Soğuk Savaş ve sonrası.

  • Soğuk Savaş ve sonrası12 soru

    • 2014 Bağdat Paktı ve CENTO
    • 2014 Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu
    • 2014 Karadeniz Ekonomik İşbirliği
    • 2015 Türkiye’nin ilk tanıdığı Türk cumhuriyeti
    • 2015 Kore Savaşı ve Türk askeri
    • 2015 Çernobil ve çevre politikaları
    • 2016 Truman Doktrini
    • 2016 Cominform ve Bağlantısızlar: Yugoslavya
    • 2017 Bosna Savaşı ve “Bilge Lider”
    • 2018 Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye enerji koridoru
    • 2019 SSCB’nin Soğuk Savaş politikaları
    • 2020 Bağdat Paktı’ndan çekilen Irak

  • İki dünya savaşı7 soru

    • 2013 1929’dan sonra Türk-İngiliz yakınlaşması
    • 2013 İkiye bölünen ülkeler
    • 2017 Yalta Konferansı ilkeleri
    • 2017 II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa
    • 2018 Almanların Yunanistan’ı işgali
    • 2019 Chamberlain ve yatıştırma politikası
    • 2021 İki dünya savaşının ortak noktaları

  • Türkiye: çok partili hayat ve kurumlar7 soru

    • 2013 DP döneminde Atatürk için yapılanlar
    • 2014 Çok partili hayatın ilk partileri
    • 2014 İlk internet bağlantısı (1993)
    • 2018 DP’nin devamı: Adalet Partisi
    • 2019 ABD modeliyle kurulan üniversite: ODTÜ
    • 2020 12 Eylül sonrası: YÖK
    • 2021 Milli Şef dönemi

  • Kıbrıs4 soru

    • 2013 Yorgo Grivas ve EOKA
    • 2016 Kıbrıs Cumhuriyeti’nde Türk lider
    • 2020 ABD ambargosu (1975-1978)
    • 2021 Enosis ve EOKA

Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Zaman Çizelgesi

Yüzyılın dönemleri

Kilit tarihler

  1. 1938Münih: İngiltere’nin yatıştırma politikası. KPSS 2019
  2. 1941Almanlar Bulgaristan’dan Yunanistan’a girdi. KPSS 2018
  3. Şub 1945Yalta Konferansı; aynı yıl BM kuruldu. KPSS 2017
  4. 1946Demokrat Parti kuruldu. KPSS 2014
  5. 1947Truman Doktrini. KPSS 2016
  6. 1948Yugoslavya Cominform’dan çıkarıldı. KPSS 2016
  7. 1950-1953Kore Savaşı; 1952’de Türkiye NATO’da. KPSS 2015
  8. 1955Bağdat Paktı; 1959’da Irak çekildi, adı CENTO oldu. KPSS 2014
  9. 1956ODTÜ kuruldu. KPSS 2019
  10. 196027 Mayıs; 16 Ağustos’ta Kıbrıs Cumhuriyeti. KPSS 2016
  11. 1961Adalet Partisi; Bağlantısızlar hareketi. KPSS 2018
  12. 1974Kıbrıs Barış Harekâtı; 1975-1978 ABD ambargosu. KPSS 2020
  13. 1979SSCB Afganistan’ı işgal etti. KPSS 2019
  14. 198112 Eylül’den sonra YÖK kuruldu. KPSS 2020
  15. 1986Çernobil kazası. KPSS 2015
  16. 1991SSCB dağıldı; Türkiye önce Azerbaycan’ı tanıdı. KPSS 2015
  17. 1992KEİ İstanbul’da kuruldu; Bosna Savaşı başladı. KPSS 2014
  18. 1993Türkiye’nin ilk internet bağlantısı (ODTÜ). KPSS 2014

İki Dünya Savaşı

İki savaşı karşılaştır

1914-1918I. Dünya Savaşı
  • Almanya yenildi
  • Japonya galip tarafta (İtilaf)
  • Sonra Milletler Cemiyeti
  • ABD 1917’de katıldı
1939-1945II. Dünya Savaşı
  • Almanya yenildi
  • Japonya yenildi (Hiroşima, Nagazaki)
  • Sonra Birleşmiş Milletler
  • ABD 1941’de katıldı

Ortak noktalar: Almanya ikisinde de yenildi, ikisinden sonra uluslararası bir örgüt kuruldu, Fransa ve İngiltere müttefikti, ABD ikisine de sonradan katıldı. Japonya ikisinde de galip değildi. KPSS 2021

Savaşa giden yol

  • Almanya Avusturya’yı ve Çekoslovakya’yı ele geçirirken İngiltere Başbakanı Chamberlain savaşı önlemek için yatıştırma politikası izledi (Münih, 1938). KPSS 2019
  • Almanya 1939’da Çekoslovakya’nın tamamını alınca yatıştırma çöktü.
  • 1929’dan sonra Almanya ve İtalya Orta Doğu’da nüfuz aradı; bu, Türkiye ile İngiltere’yi yakınlaştırdı. Fransa bu yakınlaşmanın nedeni değil. KPSS 2013

Savaş ve sonrası

  • 1941: Bulgaristan’daki Alman kuvvetleri Yunanistan’a girdi. KPSS 2018
  • Yalta (Şubat 1945; ABD, İngiltere, SSCB): Nazizm ve faşizmin kalıntılarını kaldırmak, demokratik kurumlar, halkların yönetim şeklini seçmesi, işgalle alınan egemenliğin iadesi. Temel hakları sınırlamada devletleri serbest bırakmak yok. KPSS 2017
  • Almanya (Doğu-Batı) ve Kore (Kuzey-Güney) farklı rejimli iki devlete bölündü; Japonya bölünmedi. KPSS 2013
  • Avrupa’da kadınlar iş hayatına daha çok girdi, nüfus arttı, askerî harcamalar büyüdü; SSCB ilk uyduyu (Sputnik, 1957) uzaya gönderdi. KPSS 2017
  • Radyonun günlük hayata girmesi savaş sonrasına değil, iki savaş arasına ait. KPSS 2017
Kodla

Almanya da Kore de ikiye bölündü, Japonya bölünmedi

II. Dünya Savaşı’ndan sonra farklı rejimli iki devlet: Doğu-Batı Almanya, Kuzey-Güney Kore. Japonya tek kaldı.

ÖSYM tuzağı

Japonya I. Dünya Savaşı’nda galip, II. Dünya Savaşı’nda yenik taraftaydı. Radyonun günlük hayata girmesi de savaştan sonra değil, iki savaş arasında. KPSS 2021

Soğuk Savaş ve Sonrası

Soğuk Savaş başlıyor

  • 1947 Truman Doktrini: ABD Türkiye ve Yunanistan’a askerî yardım yaptı; ABD ile SSCB arasında bloklaşma başladı. Avrupa’nın ABD ile ekonomik rekabeti amaç değildi. KPSS 2016
  • Marshall Planı (1948): Avrupa’ya ekonomik yardım.
  • 1950-1953 Kore Savaşı: Türk askeri Kunuri’de büyük başarı gösterdi; İngiliz savunma bakanı Shinwell Türk askerini övdü. Türkiye 1952’de NATO’ya girdi. KPSS 2015

Paktlar

PaktNe?
NATO (1949)Batı bloku; Türkiye 1952’de girdi
Varşova Paktı (1955)Doğu bloku
Bağdat Paktı (1955)Türkiye, Irak, İran, Pakistan, İngiltere KPSS 2014
CENTO (1959)Irak 1958 darbesinden sonra çekildi; pakt bu adı aldı, merkezi Ankara oldu KPSS 2020
Kodla

Bağdat’tan Irak çıkınca adı CENTO oldu

1955 Bağdat Paktı: Irak’ta 1958 darbesinden sonra Irak 1959’da çekildi, merkez Ankara’ya taşındı, adı CENTO oldu.

SSCB ve Doğu bloku

  • SSCB Avrupa’nın önemli bölümünü nüfuzuna aldı, savaş sanayisini büyüttü, uzay yarışını başlattı, 1979’da Afganistan’ı işgal etti. KPSS 2019
  • Türk cumhuriyetlerine bağımsızlık vermedi: onlar 1991’de SSCB dağılınca bağımsız oldu. KPSS 2019
  • 1948’de Cominform’dan çıkarılan, 1961’de Bağlantısızlar arasında yer alan ülke Yugoslavya (Tito). KPSS 2016

SSCB dağıldıktan sonra

  • Türkiye’nin bağımsızlığını ilk tanıdığı Türk cumhuriyeti Azerbaycan (Kasım 1991); son tanıdığı Kazakistan. KPSS 2015
  • 1992: Türkiye’nin öncülüğünde İstanbul’da Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) kuruldu. KPSS 2014
  • Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden enerji koridoru: Rusya’nın bölgedeki etkisini azaltmak, Türkiye’nin önemini artırmak. BDT’yi güçlendirmek amaç değil. KPSS 2018
  • 1986 Çernobil kazası: Batı çevreye duyarlı politikalara yöneldi. KPSS 2015

Kim, nerenin lideri?

  • Bosna-HersekAliya İzzetbegoviç“Bilge Lider”; Bosna Savaşı (1992-1995)KPSS 2017
  • Kırım TatarlarıMustafa Abdülcemil KırımoğluKırım Tatar Milli Meclisi Başkanı (1991-2013)KPSS 2014
  • AzerbaycanEbulfeyz ElçibeyCumhurbaşkanı (1992-1993)
  • TürkmenistanSaparmurad Niyazov“Türkmenbaşı”
  • ArnavutlukEnver HocaKomünist lider
  • Batı TrakyaSadık AhmetBatı Trakya Türklerinin lideri
  • YugoslavyaTitoBağlantısızlar hareketinin kurucularındanKPSS 2016

ÖSYM tuzağı

Türk cumhuriyetlerine SSCB bağımsızlık vermedi; 1991’de dağılınca bağımsız oldular. Truman Doktrini de Avrupa’nın ABD ile ekonomik rekabeti için değildi. KPSS 2019

Türkiye: Çok Partili Hayat ve Kurumlar

Çok partili hayata geçiş

  1. 1945: Milli Kalkınma Partisi (Nuri Demirağ), çok partili döneme geçişte ilk parti. KPSS 2014
  2. 1946: Demokrat Parti kuruldu; 1950’de iktidara geldi. KPSS 2014
  3. 1947: İsmet İnönü’nün 12 Temmuz Beyannamesi iktidar ile muhalefet arasındaki gerilimi yumuşattı.
  4. 1960: 27 Mayıs darbesi. 1961: DP’nin devamı Adalet Partisi (Ragıp Gümüşpala). KPSS 2018

Hangi parti ne zaman?

PartiYıl
Ahali Cumhuriyet Fırkası1930 KPSS 2018
Milli Kalkınma Partisi1945; çok partili dönemin ilki KPSS 2014
Demokrat Parti1946 KPSS 2014
Millet Partisi1948 KPSS 2018
Hürriyet Partisi1955 KPSS 2018
Adalet Partisi1961; DP’nin devamı KPSS 2018

Hangi kitap neyi anlatır?

  • Cemil KoçakTürkiye’de Milli Şef Dönemiİnönü dönemi; II. Dünya Savaşı yıllarının siyasetiKPSS 2021
  • Şevket Süreyya AydemirTek AdamAtatürk’ün hayatı
  • Şevket Süreyya Aydemirİnkılap ve Kadro1931; inkılaplar
  • Bülent TanörTürkiye’de Kongre İktidarlarıMilli Mücadele kongreleri
  • Mahmut GoloğluÜçüncü MeşrutiyetTBMM’nin kuruluşu ve ilk yılları

DP döneminde Atatürk

  • 1951: Atatürk aleyhine işlenen suçlar hakkında kanun. KPSS 2013
  • 10 Kasım 1953: Anıtkabir tamamlandı, Atatürk’ün naaşı oraya taşındı. KPSS 2013
  • Devlet dairelerine sadece Atatürk resmi asılması genelgesi; 1957’de Erzurum’da Atatürk Üniversitesi. KPSS 2013
  • Atatürk Orman Çiftliği’ni koruma düzenlemesi DP’nin değil: 1990’larda yapıldı. KPSS 2013

Eğitim ve kurumlar

  • ODTÜ (1956): DP döneminde ABD üniversiteleri modeline göre kuruldu. KPSS 2019
  • 1993: Türkiye’nin ilk resmî internet bağlantısı ODTÜ’de kuruldu; ilk televizyon yayını İTÜ’nün. KPSS 2014
  • YÖK 1981’de, 12 Eylül 1980’den sonra kuruldu. DPT 1960, Cumhuriyet Senatosu 1961, 24 Ocak kararları Ocak 1980: hepsi 12 Eylül’den önce. KPSS 2020
  • İsmet İnönü 1938-1950 arasında “Milli Şef” diye anıldı. KPSS 2021
Kodla

ODTÜ’nün iki ilki: Amerikan modeli ve internet

ODTÜ (1956) ABD üniversite modeliyle kuruldu; Türkiye’nin ilk internet bağlantısı da 1993’te ODTÜ’de. İlk televizyon yayını İTÜ.

ÖSYM tuzağı

YÖK 12 Eylül’den sonra (1981); 24 Ocak kararları 1980’in başında, 12 Eylül’den önce. Atatürk Orman Çiftliği’ni koruma düzenlemesi de DP döneminin değil. KPSS 2020

Kıbrıs

Kıbrıs sorunu

  1. 1950’ler: Rumlar adayı Yunanistan’a bağlamak (Enosis) için Yorgo Grivas liderliğinde EOKA’yı kurdu; Türklere saldırılar 1963’te yoğunlaştı. KPSS 2013
  2. 16 Ağustos 1960: Kıbrıs Cumhuriyeti; cumhurbaşkanı Rum lider Makarios, yardımcısı Türk lider Fazıl Küçük. KPSS 2016
  3. 1974: Türkiye’nin Kıbrıs Barış Harekâtı. KPSS 2020
  4. 1975-1978: ABD ambargosu; Türkiye ABD’nin bazı üslerini kapattı. KPSS 2020
  5. 1983: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti.

Enosis için terör yapan örgüt EOKA. Mavri Mira, Pontus ve Etnik-i Eterya Osmanlı’nın son dönemindeki Rum cemiyetleri, ASALA Ermeni terör örgütü. KPSS 2021

Hangi örgüt kimin?

  • Kıbrıs · 1950’lerEOKAGrivas; Enosis için terörKPSS 2021
  • MakedonyaIMROMakedonya Bulgarlarının örgütüKPSS 2013
  • İstanbul · 1919Mavri MiraRum cemiyeti; Megali İdeaKPSS 2021
  • KaradenizPontusKaradeniz’de Rum devleti istedi
  • 1814Etnik-i EteryaYunan bağımsızlığı için
  • Beyrut · 1975ASALAErmeni terör örgütüKPSS 2021
Kodla

Enosis isteyen EOKA, başında Grivas

Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamak (Enosis) için kurulan Rum örgütü EOKA, lideri Yorgo Grivas. 1960’ta cumhurbaşkanı Makarios, yardımcısı Fazıl Küçük.

ÖSYM tuzağı

ABD ambargosu 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın sonucu; Küba Krizi (1962) ya da Vietnam değil. Kıbrıs’ın ilk Türk cumhurbaşkanı yardımcısı Fazıl Küçük, Rauf Denktaş değil. KPSS 2020

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. 1929’dan sonraki Türk-İngiliz yakınlaşmasının sebebi Almanya ve İtalya; Fransa değil. KPSS 2013
  2. Atatürk Orman Çiftliği’ni koruma düzenlemesi DP döneminin değil. KPSS 2013
  3. İkiye bölünen Almanya ve Kore; Japonya bölünmedi. KPSS 2013
  4. Yorgo Grivas’ın örgütü EOKA; IMRO Makedonya Bulgarlarının. KPSS 2013
  5. Çok partili döneme geçişte ilk parti Milli Kalkınma (1945), onu Demokrat Parti (1946) izledi. KPSS 2014
  6. Bir üyenin ayrılmasıyla CENTO adını alan Bağdat Paktı; Balkan ya da Sadabat değil. KPSS 2014
  7. Kırım Tatar Milli Meclisi’nin başkanı (1991-2013) Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu. KPSS 2014
  8. Türkiye’nin ilk internet bağlantısı ODTÜ’de (1993); ilk televizyon yayını İTÜ’nün. KPSS 2014
  9. 1992’de İstanbul’da kurulan KEİ; TÜRKSOY, D8 ya da AGİT değil. KPSS 2014
  10. Türkiye’nin bağımsızlığını ilk tanıdığı Türk cumhuriyeti Azerbaycan; son Kazakistan. KPSS 2015
  11. Shinwell’in Türk askerini övdüğü savaş Kore (1950-1953). KPSS 2015
  12. 1986’dan sonra çevreye duyarlı politikaların sebebi Çernobil; Kyoto Protokolü 1997’de. KPSS 2015
  13. Truman Doktrini Avrupa’nın ABD ile ekonomik rekabeti için değildi. KPSS 2016
  14. Cominform’dan çıkarılıp Bağlantısızlara katılan Yugoslavya; Mısır ya da Hindistan değil. KPSS 2016
  15. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Türk cumhurbaşkanı yardımcısı Fazıl Küçük (1960); Rauf Denktaş değil. KPSS 2016
  16. Yalta’da temel hakları sınırlamada devletleri serbest bırakmak diye bir ilke yok. KPSS 2017
  17. Radyonun günlük hayata girmesi iki savaş arasında; II. Dünya Savaşı sonrası değil. KPSS 2017
  18. Bosna’nın “Bilge Lider”i Aliya İzzetbegoviç; Elçibey Azerbaycan, Enver Hoca Arnavutluk. KPSS 2017
  19. Almanların Bulgaristan’dan Yunanistan’a girmesi II. Dünya Savaşı’nda (1941). KPSS 2018
  20. DP’nin devamı Adalet Partisi (1961); Hürriyet ya da Millet Partisi değil. KPSS 2018
  21. Enerji koridorunun amacı BDT’yi güçlendirmek değildi; Rusya’nın etkisini azaltmaktı. KPSS 2018
  22. Chamberlain’in politikası yatıştırma; yalnızlık ya da aktif tarafsızlık değil. KPSS 2019
  23. DP döneminde ABD modeline göre kurulan ODTÜ (1956); İTÜ ya da Ankara Üniversitesi değil. KPSS 2019
  24. SSCB Türk cumhuriyetlerine bağımsızlık vermedi; onlar SSCB dağılınca bağımsız oldu. KPSS 2019
  25. Bağdat Paktı’ndan darbe sonrası çekilen Irak; İran ya da Pakistan değil. KPSS 2020
  26. ABD’nin 1975-1978 ambargosu Kıbrıs Barış Harekâtı’nın sonucu; Küba Krizi ya da 12 Mart değil. KPSS 2020
  27. 12 Eylül’den sonra kurulan YÖK (1981); DPT 1960, 24 Ocak kararları 12 Eylül’den önce. KPSS 2020
  28. Japonya iki savaşta da galip değildi: I.’de galip, II.’de yenik. KPSS 2021
  29. II. Dünya Savaşı yıllarının siyaseti için kaynak Türkiye’de Milli Şef Dönemi; Tek Adam Atatürk’ün hayatı. KPSS 2021
  30. Enosis için Kıbrıs’ta terör yapan EOKA; Mavri Mira, Pontus, Etnik-i Eterya ve ASALA değil. KPSS 2021

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.Japonya iki dünya savaşında da galip taraftaydı.

    Yanlış! II. Dünya Savaşı’nda yenildi.

  2. 2.Chamberlain yatıştırma politikası izledi.

    Doğru! Münih, 1938; Çekoslovakya’nın işgaliyle çöktü.

  3. 3.Truman Doktrini ile Türkiye ve Yunanistan’a askerî yardım yapıldı.

    Doğru! 1947; bloklaşma başladı.

  4. 4.Bağdat Paktı’ndan İran çekilince adı CENTO oldu.

    Yanlış! Irak çekildi (1959).

  5. 5.Yugoslavya 1948’de Cominform’dan çıkarıldı.

    Doğru! Tito; 1961’de Bağlantısızlar.

  6. 6.Türk askeri Kore Savaşı’nda Kunuri’de başarı gösterdi.

    Doğru! Kore Savaşı 1950-1953.

  7. 7.YÖK 12 Eylül 1980’den önce kuruldu.

    Yanlış! 1981’de kuruldu.

  8. 8.ODTÜ ABD üniversite modeline göre kuruldu.

    Doğru! 1956, DP dönemi.

  9. 9.DP’nin devamı olan parti Hürriyet Partisi’dir.

    Yanlış! Adalet Partisi (1961).

  10. 10.Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı yardımcısı Rauf Denktaş’tır.

    Yanlış! Fazıl Küçük (1960).

  11. 11.ABD ambargosu Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan sonra uygulandı.

    Doğru! 1975-1978 arasında.

  12. 12.EOKA Enosis için kuruldu.

    Doğru! Lideri Yorgo Grivas.

  13. 13.Türkiye’nin ilk tanıdığı Türk cumhuriyeti Kazakistan’dır.

    Yanlış! Azerbaycan; Kazakistan sonuncu.

  14. 14.KEİ 1992’de İstanbul’da kuruldu.

    Doğru! Türkiye’nin öncülüğünde.

  15. 15.II. Dünya Savaşı’ndan sonra Japonya iki devlete bölündü.

    Yanlış! Almanya ve Kore bölündü; Japonya bölünmedi.

Cevaplar

  1. Y II. Dünya Savaşı’nda yenildi.
  2. D Münih, 1938; Çekoslovakya’nın işgaliyle çöktü.
  3. D 1947; bloklaşma başladı.
  4. Y Irak çekildi (1959).
  5. D Tito; 1961’de Bağlantısızlar.
  6. D Kore Savaşı 1950-1953.
  7. Y 1981’de kuruldu.
  8. D 1956, DP dönemi.
  9. Y Adalet Partisi (1961).
  10. Y Fazıl Küçük (1960).
  11. D 1975-1978 arasında.
  12. D Lideri Yorgo Grivas.
  13. Y Azerbaycan; Kazakistan sonuncu.
  14. D Türkiye’nin öncülüğünde.
  15. Y Almanya ve Kore bölündü; Japonya bölünmedi.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.