KPSS Vatandaşlık · Ünite 4 / 8 · Anayasa ve İnsan Hakları Hukuku
Yasama: KPSS Hap Bilgi
Yasama, anayasa bloğunun en çok soru gelen ünitelerinden: ÖSYM 2014-2024 arasında buradan 13 soru sordu.
Soruların çoğu TBMM’nin sayıları ve yetkileri: milletvekili seçilme şartları, seçimlerin ertelenmesi, dokunulmazlık, kanunun tekliften yürürlüğe yolculuğu, Yüce Divan ve Kamu Denetçiliği Kurumu.
Bu ünitede
- 13 çıkmış soru (2014-2024)
- bu bloktan yılda ~3 soru
- 13 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
13 sorunun 5’i tek konudan geldi: Milletvekilliği ve seçimler.
Milletvekilliği ve seçimler5 soru
- 2014 Yasama dokunulmazlığını kim kaldırır?
- 2014 Gizli oy, açık sayımla ilk seçim
- 2015 O yıl milletvekili seçilme şartı olmayan
- 2017 Seçimler hangi sebeple, en çok ne kadar ertelenir?
- 2022 (iptal) Seçimlerin ertelenmesine kim karar verir?
TBMM’nin görevleri, denetim ve bağlı kurumlar5 soru
- 2017 Kamu Başdenetçisini kim seçer?
- 2018 Bakanları Yüce Divana sevk yetkisi
- 2021 Milletlerarası antlaşmayı onaylamayı uygun bulma
- 2022 Hangisi TBMM komisyonu değil?
- 2022 TBMM Başkanlığına bağlı şikâyet mercii
Kanun yapımı ve yürürlük3 soru
- 2016 Yürürlük tarihi yazmayan kanun ne zaman yürürlüğe girer?
- 2017 Kanunlarla ilgili yanlış ifade
- 2022 TBMM’nin kabul ettiği kanunu kim yayımlar?
Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden; “2022 (iptal)” ÖSYM’nin iptal edip yenilediği 2022 oturumu. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
TBMM, Milletvekilliği ve Seçimler
TBMM’nin yapısı
- 600 milletvekili, genel oyla seçilir. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı gün yapılır.
- Her yıl 1 Ekim’de kendiliğinden toplanır; bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir.
- Meclis Başkanı gizli oyla seçilir: ilk iki turda üçte iki (400), üçüncüde salt çoğunluk (301), dördüncüde en çok oy alan iki aday arasında en çok oyu alan.
Kim milletvekili seçilebilir? (md. 76)
| Kişi | Durum |
|---|---|
| 18 yaşını doldurmuş Türk | Seçilebilir; 2017’den önce yaş sınırı 25’ti KPSS 2015 |
| İlkokul mezunu olmayan | Seçilemez |
| Kısıtlı | Seçilemez KPSS 2015 |
| Askerlikle ilişiği olan | Seçilemez KPSS 2015 |
| Kamu hizmetinden yasaklı | Seçilemez KPSS 2015 |
| Taksirli suçlar dışında toplam 1 yıl ya da fazla hapis almış | Seçilemez, affa uğrasa bile |
| Hâkim, savcı, memur, subay, öğretim elemanı | Görevinden çekilmedikçe aday olamaz |
ÖSYM tuzağı
2015’te “on sekiz yaşını doldurmuş olmak” seçilme şartı değildi: yaş sınırı 25’ti. 2017 değişikliğiyle 18 oldu; bugün sorulsa 18 yaş bir şart. KPSS 2015
Yasama sorumsuzluğu mu, dokunulmazlığı mı? (md. 83)
- Meclisteki oy, söz ve düşünceler
- Kaldırılamaz
- Üyelik bitse de sürer
- Suç iddiasında tutulamaz, yargılanamaz
- Meclis kararıyla kaldırılır
- Ağır cezalık suçüstü hâli istisna
Dokunulmazlığı TBMM Genel Kurulu kaldırır; TBMM Başkanı, YSK ya da Anayasa Mahkemesi değil. Kaldırılan milletvekili 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir. KPSS 2014
Seçimler
- Seçimler sadece savaş sebebiyle ve bir seferde en çok bir yıl geriye bırakılabilir; sebep sürerse aynı usulle tekrarlanır. KPSS 2017
- Geri bırakma kararını TBMM verir. KPSS 2022 (iptal)
- Ara seçim her dönemde bir kez yapılır; genel seçimden 30 ay geçmeden ve genel seçime 1 yıl kala yapılmaz. Boşalan üyelik yüzde beşi (30) bulursa 3 ay içinde yapılır.
- Gizli oy, açık sayım ve döküm ilkesiyle yapılan ilk milletvekili seçimi 1950; 1946 seçimi açık oy, gizli sayımla yapılmıştı. KPSS 2014
ÖSYM tuzağı
Seçim ertelemenin tek sebebi savaş, süresi bir yıl, kararı TBMM’nin. Olağanüstü hâl, seferberlik, “6 ay” ya da “Cumhurbaşkanı, YSK karar verir” çeldirici. KPSS 2017
Kanun Nasıl Yapılır?
Tekliften yürürlüğe
- Teklif: kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkili; tek milletvekili de teklif verebilir. KPSS 2017
- Komisyon: teklif ilgili ihtisas komisyonunda görüşülür.
- Genel Kurul: üye tamsayısının en az üçte biriyle (200) toplanır, katılanların salt çoğunluğuyla karar verir; karar sayısı 151’in altına inemez. KPSS 2017
- Cumhurbaşkanı kanunu 15 gün içinde yayımlar ya da gerekçesiyle bir daha görüşülmek üzere geri gönderir; bütçe kanunları geri gönderilemez. KPSS 2022
- Geri gönderilen kanunu TBMM salt çoğunlukla (301) aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlar.
- Yürürlük: kanun metninde yazan gün; tarih yazmıyorsa Resmî Gazete’de yayımlandığı günü izleyen günden başlayarak sayılan 45. günün sonunda. KPSS 2016
Kanun TBMM’de kabul edildiği gün ya da ertesi gün yürürlüğe girmez: önce Cumhurbaşkanı yayımlar. KPSS 2017
15 yayım, 45 yürürlük
Cumhurbaşkanı kanunu 15 gün içinde yayımlar; tarih yazmayan kanun Resmî Gazete’deki yayımdan sonraki 45. günün sonunda yürürlüğe girer.
ÖSYM tuzağı
45 gün TBMM’deki kabulden değil, Resmî Gazete’deki yayımdan sayılır. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik ise tarih yazmıyorsa yayımlandığı gün yürürlüğe girer (md. 104); ikisini karıştırma. KPSS 2016
Meclisin sayıları (600 üye üzerinden)
| İş | Gereken sayı |
|---|---|
| Toplantı yeter sayısı | Üçte bir: 200 KPSS 2017 |
| Karar yeter sayısı | Katılanların salt çoğunluğu, en az 151 KPSS 2017 |
| Geri gönderilen kanunu aynen kabul | Salt çoğunluk: 301 |
| Genel ve özel af | Beşte üç: 360 |
| Anayasa değişikliği teklifi | Üçte bir: 200 |
| Anayasa değişikliği kabulü | Beşte üç: 360, gizli oy |
| Meclis soruşturması açma | Beşte üç: 360, gizli oy |
| Yüce Divana sevk | Üçte iki: 400, gizli oy KPSS 2018 |
TBMM’nin Görevleri, Denetim ve Bağlı Kurumlar
TBMM’nin görevleri (md. 87)
- Kanun koymak, değiştirmek, kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini kabul etmek.
- Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek.
- Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak; onaylamak ve yayımlamak ise Cumhurbaşkanının işi. KPSS 2021
- Genel ve özel af ilanına üye tamsayısının beşte üçüyle (360) karar vermek.
ÖSYM tuzağı
Antlaşmayı uygun bulmak TBMM’nin, onaylamak Cumhurbaşkanının. Anayasa Mahkemesi, MGK, Dışişleri ya da Adalet Bakanlığının bu işte yetkisi yok. KPSS 2021
Bilgi edinme ve denetim yolları (md. 98)
- Meclis araştırmasıBilgi edinmek içinBelli bir konuda yapılan inceleme.
- Genel görüşmeGenel Kurulda tartışmaToplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren bir konu Genel Kurulda görüşülür.
- Meclis soruşturmasıBakan ve yardımcılarSalt çoğunluğun önergesi, beşte üç gizli oyla soruşturma, 15 kişilik komisyon, üçte iki (400) gizli oyla Yüce Divana sevk.KPSS 2018
- Yazılı soru15 gün içinde cevapMilletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı soru sorar.
Yüce Divan ve gensoru
- Bakanları ve Cumhurbaşkanı yardımcılarını Yüce Divana sevk kararı TBMM’nin: üye tamsayısının üçte ikisi (400), gizli oyla. Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi yargılar. KPSS 2018
- 2017 değişikliğiyle gensoru kalktı; soru yolu sadece yazılı.
Kamu Denetçiliği Kurumu (md. 74)
- TBMM Başkanlığına bağlı; idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. KPSS 2022
- Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir: ilk iki turda üçte iki, üçüncüde salt çoğunluk, dördüncüde en çok oy alan iki aday arasından. KPSS 2017
- Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip.
ÖSYM tuzağı
Kamu Denetçiliği Kurumu TBMM Başkanlığına, Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlı. Şikâyet KDK’ya; Danıştay ve Sayıştay şikâyet mercii değil. KPSS 2022
İhtisas komisyonları
- TBMM’de Maliye Komisyonu yok: bütçe Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülür. KPSS 2022
- Örnekler: Adalet, Anayasa, Dışişleri, Çevre, Dilekçe, İçişleri, İnsan Haklarını İnceleme, Millî Savunma, Plan ve Bütçe komisyonları.
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Yasama dokunulmazlığını TBMM Genel Kurulu kaldırır; TBMM Başkanı, YSK ya da Anayasa Mahkemesi değil. KPSS 2014
- Gizli oy, açık sayım ve dökümle ilk seçim 1950; 1946 açık oy, gizli sayım. KPSS 2014
- 2015’te 18 yaş seçilme şartı değildi (yaş 25’ti); kısıtlı olmamak, askerlikle ilişiği olmamak, kamu hizmetinden yasaklı olmamak şarttı. KPSS 2015
- Tarih yazmayan kanun Resmî Gazete’deki yayımı izleyen günden sayılan 45. günün sonunda yürürlüğe girer; TBMM’deki kabulden sayılmaz. KPSS 2016
- Seçim ertelemenin sebebi savaş, süresi bir yıl; olağanüstü hâl ya da 6 ay değil. KPSS 2017
- Kanunlar TBMM’de kabul edildiğinin ertesi günü yürürlüğe girmez; önce Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayımlar. KPSS 2017
- Kamu Başdenetçisini TBMM gizli oyla dört yıl için seçer; Cumhurbaşkanı ya da halk değil. KPSS 2017
- Bakanları Yüce Divana sevk eden TBMM (üçte iki, 400); Cumhurbaşkanı, Yargıtay ya da Anayasa Mahkemesi değil. KPSS 2018
- Antlaşmayı uygun bulma TBMM’nin, onaylama Cumhurbaşkanının; Dışişleri Bakanlığı ya da MGK değil. KPSS 2021
- Savaşta seçimlerin bir yıl ertelenmesine TBMM karar verir; YSK, Cumhurbaşkanı ya da MGK değil. KPSS 2022 (iptal)
- Maliye Komisyonu yok; bütçe Plan ve Bütçe Komisyonunun işi. KPSS 2022
- İdarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceleyen, TBMM Başkanlığına bağlı merci Kamu Denetçiliği Kurumu; Devlet Denetleme Kurulu değil. KPSS 2022
- TBMM’nin kabul ettiği kanunu Cumhurbaşkanı yayımlar; TBMM, ilgili bakanlık ya da BTK değil. KPSS 2022
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.TBMM 600 milletvekilinden oluşur.
Doğru! Md. 75.
2.Kanun teklif etme yetkisi Cumhurbaşkanına da aittir.
Yanlış! Sadece milletvekilleri (md. 88).
3.TBMM, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse kanun yayımlanır.
Doğru! 301 oy; Cumhurbaşkanı yayımlamak zorunda.
4.Bütçe kanunları da Cumhurbaşkanınca TBMM’ye geri gönderilebilir.
Yanlış! Bütçe kanunları geri gönderilemez (md. 89).
5.Seçimler olağanüstü hâl sebebiyle bir yıl ertelenebilir.
Yanlış! Tek sebep savaş.
6.Yasama sorumsuzluğu milletvekilliği bittikten sonra da sürer.
Doğru! Meclisteki oy ve sözlerden hiçbir zaman sorumlu tutulamaz.
7.Kamu Başdenetçisi Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
Yanlış! TBMM gizli oyla dört yıl için seçer.
8.Yazılı sorular en geç 15 gün içinde cevaplanır.
Doğru! Md. 98.
9.Gensoru bugün TBMM’nin denetim yollarından biridir.
Yanlış! 2017 değişikliğiyle kalktı.
10.TBMM toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir ama bu sayı 151’in altına inemez.
Doğru! Üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlası (md. 96).
11.Genel af ilanına TBMM salt çoğunlukla karar verir.
Yanlış! Beşte üç (360) gerekir.
12.Hâkimler görevlerinden çekilmeden milletvekili adayı olamaz.
Doğru! Md. 76; memurlar ve subaylar da öyle.
Cevaplar
- D Md. 75.
- Y Sadece milletvekilleri (md. 88).
- D 301 oy; Cumhurbaşkanı yayımlamak zorunda.
- Y Bütçe kanunları geri gönderilemez (md. 89).
- Y Tek sebep savaş.
- D Meclisteki oy ve sözlerden hiçbir zaman sorumlu tutulamaz.
- Y TBMM gizli oyla dört yıl için seçer.
- D Md. 98.
- Y 2017 değişikliğiyle kalktı.
- D Üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlası (md. 96).
- Y Beşte üç (360) gerekir.
- D Md. 76; memurlar ve subaylar da öyle.
Sıradaki üniteler
- KPSS Vatandaşlık Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 5: Yürütme
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.