TYT Tarih · Ünite 7 / 7 · Millî Mücadele ve Atatürk Dönemi
İnkılaplar ve İlkeler: TYT Hap Bilgi
ÖSYM TYT’de tarihin 5. sorusunu dört kez inkılaplardan ve Atatürk ilkelerinden sordu: saltanatın kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, milliyetçilik ve eğitim.
İlke sorularında parça Atatürk’ün bir sözü; cevap sözde açıkça olanı seçmek, söze yakıştırılan ama orada olmayan anlamı elemek. Notlar inkılapları alanlarına göre, ilkeleri anahtar sözcükleriyle veriyor.
Bu ünitede
- 4 çıkmış soru (2018-2026)
- bu bloktan yılda ~2 soru
- 4 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
4 sorunun 2’si tek konudan geldi: İnkılaplar.
İnkılaplar2 soru
- 2018/5 Ortak eğitim: Tevhid-i Tedrisat
- 2024/5 Lozan öncesi saltanatın kaldırılması
Atatürk ilkeleri ve düşüncesi2 soru
- 2019/5 Atatürk milliyetçiliği
- 2022/5 1 Mart 1922: eğitim programı
Sorular ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıklarından (Sosyal Bilimler testi). Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; notlarda TYT 2025/4 gibi bir damgayla, sorulduğu yıl ve numarasıyla işaretli. Numarayla soruyu kitapçıkta bulabilirsiniz.
Siyasi Alanda İnkılaplar
Saltanattan Cumhuriyet’e
- 1 Kasım 1922Saltanat kaldırıldı: Lozan’a iki hükûmetin çağrılmasına karşı. TYT 2024/5
- 13 Ekim 1923Ankara başkent oldu.
- 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi.
- 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı; Tevhid-i Tedrisat kabul edildi. TYT 2018/5
- 20 Nisan 19241924 Anayasası.
- 1924 ve 1930Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası: çok partili hayat denemeleri.
- 1930-1934Kadınlara önce belediye, sonra milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı.
- 1937Laiklik anayasaya girdi.
Saltanat neden Lozan’dan önce kalktı?
- Mudanya’yı sadece TBMM imzalamıştı; İtilaf Devletleri Lozan’a İstanbul Hükûmetini de çağırdı. Refet Paşa’nın dediği gibi Türkiye’yi tek meşru hükûmet olarak TBMM temsil edecekti: TBMM saltanatı kaldırdı (1 Kasım 1922). TYT 2024/5
- Halifelik ise 3 Mart 1924’te, Cumhuriyet’ten sonra kaldırıldı; Takrir-i Sükûn Kanunu 1925’te Şeyh Sait isyanı üzerine çıkarıldı.
Eğitim, Hukuk, Toplum ve Ekonomi
Eğitim ve kültür
| İnkılap | Ne getirdi? |
|---|---|
| Tevhid-i Tedrisat (3 Mart 1924) | Bütün okullar Maarif Vekâletine (eğitim bakanlığı) bağlandı, eğitim birleşti; II. Meşrutiyet’te sonuç alınamayan ortak eğitim hedefi gerçekleşti TYT 2018/5 |
| Harf İnkılabı (1 Kasım 1928) | Latin kökenli yeni Türk alfabesi; okuma yazma için Millet Mektepleri |
| Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932) | Tarih ve dil üzerine bilimsel çalışmalar |
| Üniversite reformu (1933) | Darülfünun kapatıldı, İstanbul Üniversitesi kuruldu |
Hukuk, toplum ve ekonomi
| İnkılap | Ne getirdi? |
|---|---|
| Türk Medeni Kanunu (1926) | Hukuk birliği; tek eşlilik, kadın-erkek eşitliği, resmî nikâh |
| Şapka, tekke ve zaviyeler (1925) | Kılık kıyafette çağdaşlaşma; tekke ve türbeler kapatıldı |
| Takvim, saat, ölçü (1925-1931) | Uluslararası takvim, saat ve metre sistemi |
| Soyadı Kanunu (1934) | Lakap ve unvanlar kalktı; Mustafa Kemal’e Atatürk soyadı verildi |
| İzmir İktisat Kongresi (Şubat 1923) | Millî ekonominin ilkeleri; aşar 1925’te kaldırıldı |
| Devletçilik ve plan (1930’lar) | Dünya bunalımından sonra I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) |
Atatürk İlkeleri
Altı ilke ve anahtar sözcükleri
| İlke | Anahtar sözcükler |
|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Millî egemenlik, seçim, meclis, hesap verebilir yönetim |
| Milliyetçilik | Birleştirici, akla ve bilime dayalı; başka milletlere düşmanlık yok, insan ve millet onuruna saygı TYT 2019/5 |
| Halkçılık | Kanun önünde eşitlik, sınıf ve ayrıcalık reddi, toplumun yararı |
| Devletçilik | Özel girişimin yetmediği alanda devletin ekonomide öncülüğü |
| Laiklik | Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü, akıl ve bilim |
| İnkılapçılık | Çağdaşlaşmanın sürekliliği, yapılan inkılapların korunması |
ÖSYM’nin ilke soruları
- Atatürk “biz iş birliği eden bütün milletlere hürmet ederiz, milliyetçiliğimiz bencil ve mağrur değildir” dedi: başka milletlerin düşmanlığına dayanmaz, insan ve millet onuruna değer verir. Türk milletini üstün tutmaz. TYT 2019/5
- 1 Mart 1922’de Mustafa Kemal eğitimin milletin durumuna, toplumun ihtiyaçlarına, çevrenin şartlarına ve yüzyılın gereklerine uygun olmasını istedi: eğitim millî, toplumun ihtiyacına uygun ve çağdaş olmalıdır; üç öncül de doğru. TYT 2022/5
- Bütünleyici ilkeler: millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, yurtta sulh cihanda sulh, çağdaşlaşma, bilimsellik ve akılcılık, insan ve insanlık sevgisi.
ÖSYM’nin Kalıbı
ÖSYM’nin dört sorusu
| Soru | Kilit nokta |
|---|---|
| Meşrutiyetin ortak eğitim girişimi | Cumhuriyet’te Tevhid-i Tedrisat ile başarıldı. TYT 2018/5 |
| Milliyetçilik (I-II-III) | I ve II; Türk milletini üstün tutmaz. TYT 2019/5 |
| Eğitim programı (I-II-III) | I, II ve III: millî, toplumsal ihtiyaca uygun, çağdaş. TYT 2022/5 |
| Lozan öncesi TBMM kararı | Saltanatın kaldırılması. TYT 2024/5 |
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Ortak eğitim hedefi Tevhid-i Tedrisat’la başarıldı; harf inkılabı ya da Millet Mektepleriyle değil. TYT 2018/5
- Atatürk milliyetçiliği Türk milletini başka milletlerden üstün tutmaz. TYT 2019/5
- 1 Mart 1922 konuşmasında eğitimin üç niteliği de var: millî, toplumun ihtiyacına uygun ve çağdaş. TYT 2022/5
- Lozan öncesi TBMM’nin kararı saltanatın kaldırılmasıydı; halifelik 1924’te kaldırıldı. TYT 2024/5
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.Saltanat Cumhuriyet’in ilanından önce kaldırıldı.
Doğru! 1 Kasım 1922; Cumhuriyet 29 Ekim 1923.
2.Halifelik 1922’de kaldırıldı.
Yanlış! Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırıldı.
3.Tevhid-i Tedrisat ile eğitim ve öğretim birleştirildi.
Doğru! Bütün okullar Maarif Vekâletine bağlandı.
4.Türk Medeni Kanunu 1926’da kabul edildi.
Doğru! Hukuk birliği sağlandı.
5.Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1930’da aldı.
Yanlış! 1930 belediye seçimleri; milletvekilliği 1934.
6.Atatürk milliyetçiliği başka milletlere düşmanlığa dayanır.
Yanlış! İş birliği eden milletlere saygıya dayanır.
7.Devletçilik ekonomide devletin öncülüğüdür.
Doğru! Özel girişimin yetmediği alanlarda.
8.Laiklik 1937’de anayasaya girdi.
Doğru! Altı ilke 1937’de anayasaya eklendi.
9.Harf İnkılabı 1928’de yapıldı.
Doğru! Ardından Millet Mektepleri açıldı.
10.İzmir İktisat Kongresi Lozan Antlaşması’ndan sonra toplandı.
Yanlış! Şubat 1923’te, Lozan görüşmelerinin kesildiği arada toplandı; barış Temmuz’da imzalandı.
Cevaplar
- D 1 Kasım 1922; Cumhuriyet 29 Ekim 1923.
- Y Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırıldı.
- D Bütün okullar Maarif Vekâletine bağlandı.
- D Hukuk birliği sağlandı.
- Y 1930 belediye seçimleri; milletvekilliği 1934.
- Y İş birliği eden milletlere saygıya dayanır.
- D Özel girişimin yetmediği alanlarda.
- D Altı ilke 1937’de anayasaya eklendi.
- D Ardından Millet Mektepleri açıldı.
- Y Şubat 1923’te, Lozan görüşmelerinin kesildiği arada toplandı; barış Temmuz’da imzalandı.
Sıradaki üniteler
Kaynak: Test yapısı: ÖSYM 2026-YKS Kılavuzu, Tablo 1A. Sorular ve cevaplar: ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıkları (Sosyal Bilimler testi).