TYT Türkçe · Ünite 1 / 12 · Sözcükte ve Cümlede Anlam

Sözcükte Anlam: TYT Hap Bilgi

Türkçe testinin ilk soruları her yıl sözcükte anlam: ÖSYM 2018-2026 arasında buradan 39 soru sordu, yılda üç ile beş arası.

Soruların çoğu dört kalıpta geliyor: altı çizili sözün anlamı, boşluğa uygun sözcük, parantez içindeki açıklama ve anlamca karşılayan kullanım. Notlar her kalıbın çözüm sırasını ve ÖSYM’nin sorduğu sözcükleri anlamlarıyla veriyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

39 çıkmış soru (2018-2026)
bu bloktan yılda ~8 soru
10 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

39 sorunun 14’ü tek konudan geldi: Altı çizili sözün anlamı.

Altı çizili sözün anlamı14 soru
- 2018/14 “Bu durum” neyi gösteriyor?
- 2019/2 “Acı aşısı” sözünün anlamı
- 2019/39 Etik: anlam enflasyonu
- 2020/4 Eleştiri: güncel kıpırdanışlar
- 2020/35 Şarkı sözü: gözün gördüğü, gönlün bildiği
- 2021/35 “Zindanda yaşamak” sözünün anlamı
- 2022/2 Empati: “ben”in hapishanesi
- 2023/3 Edebiyat tarihindeki kırık tuğla
- 2024/3 “Boşluğa yazmak” sözüyle vurgulanan
- 2024/39 Eleştirilen okur tipi
- 2025/3 Kavuşturulmuş kolları çözmek
- 2025/36 Ressamın biçim ve düşünce anlayışı
- 2026/3 “Duvarın ardını görmek” sözünün anlamı
- 2026/36 Okurun “hayal etme hakkı”
Boşluğa uygun sözcük8 soru
- 2018/1 Arkeogenetik: iki boşluk
- 2020/1 “Mutlak yoktur” önermesi: iki boşluk
- 2021/1 Dağınık görünen roman: iki boşluk
- 2022/1 Gözlüğün icadı: iki boşluk
- 2023/1 “Gerçekçi ol!”: iki boşluk
- 2024/2 Romanın işlevi: iki boşluk
- 2025/4 Basılı ve elektronik kitap: iki boşluk
- 2026/1 Akılcı ve sezgisel: iki boşluk
Parantez içindeki açıklama6 soru
- 2018/2 Çeviri parçası: uymayan açıklama
- 2019/1 Robotlar parçası: uymayan açıklama
- 2022/3 Bağışıklık parçası: uymayan açıklama
- 2024/1 Doğa ve sağlık: uymayan açıklama
- 2025/2 Tiyatro parçası: uymayan açıklama
- 2026/2 Tramvay durağı: uymayan açıklama
Anlamca karşılayan kullanım5 soru
- 2019/3 “İnziva” sözünün karşılığı
- 2020/3 “Öykünme” sözcüğünün karşılığı
- 2021/2 “Yalın kat” sözünün karşılığı
- 2022/4 “Yeknesak” sözcüğünün karşılığı
- 2025/1 “Sağaltıcı” sözcüğünün karşılığı
Bir sözcüğün farklı anlamları4 soru
- 2021/3 “Kısmak” sözcüğünün kullanılmayan anlamı
- 2021/4 Arka, başlamak, dert
- 2023/2 Açmak, basamak, çekmek
- 2026/4 Geçmek, ince, bakmak
Deyimler2 soru
- 2020/2 Yanlış kullanılan deyim
- 2024/4 Gözle ilgili deyimler: yanlış açıklama

Sorular ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıklarından (Türkçe testi). Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; notlarda TYT 2025/4 gibi bir damgayla, sorulduğu yıl ve numarasıyla işaretli. Numarayla soruyu kitapçıkta bulabilirsiniz.

Bir Sözcük, Birçok Anlam

Anlam türleri

Gerçek anlam: sözcüğün akla ilk gelen anlamı. “Kapıyı açtı.”
Yan anlam: gerçek anlamla bağı kopmamış yeni anlam. “Başarının ilk basamağı” (aşama).
Mecaz anlam: gerçek anlamdan uzaklaşmış anlam. “Bu ceket sana çok açmış.” (yakışmış)
Terim anlam: bir bilim ya da sanat dalına özgü anlam. “Sayı basamakları” (matematik).

Tek sözcük, dört anlam: kısmak

Kullanım	Anlamı
Göz kapaklarını kısmak	Biraz kapamak
Radyonun sesini kısmak	Azaltmak, alçaltmak
Yakacaktan kısmak	Eksiltmek, sınırlandırmak
Omuzlarını kısmak	Büzmek, daraltmak

ÖSYM bunu nasıl sordu?

Parçada sözcük dört anlamıyla kullanılmış, beşinci anlam (yatıştırmak) kullanılmamış: eşi bulunmayan anlam cevap. TYT 2021/3

Üç sözcük, üç anlam: şıkta üçü birden tutmalı

Verilen her anlamı tek sözcüklük bir karşılığa çevir: arka = geçmiş, başlamak = doğmak, dert = kaygı. TYT 2021/4
Şıkta sözcüğün yerine bu karşılığı koy; cümle bozulmuyorsa o sözcük tutuyor.
Bir sözcük tutmuyorsa şıkkı hemen ele, öbür ikisine bakmaya gerek yok.

Aynı kalıp iki kez daha geldi: açmak = yakışmak, basamak = aşama, çekmek = katlanmak; geçmek = bir yerden bir yere gitmek, ince = ayrıntılı, bakmak = bir yöne dönük olmak. TYT 2023/2 · 2026/4

Anlamca Karşılayan Kullanım

Altı çizili sözcüğün karşılığını bulmak

Sözcüğü parçadaki bağlamıyla kendi sözcüklerinle açıkla: sağaltıcı = iyileştiren.
Şıklarda sözcüğün kendisi geçmez; aynı anlamı veren söz öbeğini ara.
Konu benzerliğine kanma: şıkta sanat, edebiyat geçmesi değil, anlamın aynısı aranıyor.

ÖSYM’nin sorduğu sözcükler

Sözcük	Şıktaki karşılığı
İnziva	Kabuğuna çekilmek: toplumdan uzak, yalnız yaşamak TYT 2019/3
Öykünme	Taklit etme TYT 2020/3
Yalın kat	Üstünkörü, yüzeysel, derinliği olmayan TYT 2021/2
Yeknesak	Tekdüze TYT 2022/4
Sağaltıcı	Tedavi edici, iyileştirici TYT 2025/1

Parantez İçindeki Açıklama

Uymayan açıklamayı bulmak

Her numaralı sözü önce parantezi kapatarak oku ve kendi anlamını söyle.
Sonra parantezdekini yerine koy: cümlenin anlamı değişiyorsa uymayan odur.
Yakın ama eş olmayan çiftlere dikkat: “görece” ile “genellikle” benzer, eş değil.

ÖSYM’nin uymayan çiftleri

Söz ≠ verilen açıklama	Sözün doğru anlamı
Birlikte değerlendirildiğinde ≠ aynı kitapta toplandığında	Beraber ele alındığında; aynı kitapta olmaları gerekmez TYT 2018/2
Kurtarmak ≠ alıkoymak	Serbest kılmak; alıkoymak tersine tutup engellemek TYT 2019/1
Görece ≠ genellikle	Nispeten, öbürlerine göre TYT 2022/3
Koruyucu ≠ önleyici	Zarardan esirgeyen; önleyici ise bir şeyin oluşmasını engelleyen TYT 2024/1
Göz ardı etmek ≠ boşa çıkarmak	Önemsememek, dikkate almamak TYT 2025/2
Tiril tiril ≠ yeni	(Giysi için) ince ve hafif ya da tertemiz TYT 2026/2

Aynı sorularda doğru eşleşen sözler

Külliyat = toplu eserler; eşine az rastlanan = ender görülen; köprü kurmak = bağ oluşturmak.
Suya sabuna dokunmamak = sakıncalı konulara girmemek; hâlihazırda = şu anda.
Işığında = kılavuzluğunda; dâhil etmek = içine katmak; direnç = dayanıklılık.
Üstü başı = giysileri; yamaç = yan; bari = hiç değilse; tedirgin olmak = huzuru kaçmak.

Deyimler

ÖSYM’nin sorduğu deyimler

Deyim	Anlamı
Gözden düşmek	Değerini, itibarını yitirmek (dikkatinden kaçırmak değil) TYT 2024/4
Gözü ısırmak	Daha önce görmüş gibi tanıdık gelmek
Gözü dönmek	Aşırı istek ya da öfkeyle saldıracak hâle gelmek
Göz kulak olmak	Gözetmek, kollamak
Göz açtırmamak	Fırsat vermemek
Paraya kıymak	Kıyamadığı parayı gözden çıkarıp harcamak (savurganlık değil) TYT 2020/2
Cebinde akrep olmak	Cimri olmak
Görmüş geçirmiş	Tecrübeli
Helal süt emmiş	Dürüst, güvenilir
Hinoğlu hin	Çok kurnaz

Deyim sorusunda dikkat

Deyim kalıplaşmış bir sözdür: anlamı sözcüklerin tek tek anlamından çıkmaz, bütün olarak bilinir.
Benzer kuruluşlu deyimleri karıştırma: gözden düşmek itibar kaybı, gözden kaçırmak dikkatsizlik.

Altı Çizili Sözle Anlatılmak İstenen

Mecazlı sözü çözmek

Sözü önce gerçek anlamıyla düşün: zindan dar ve kapalı bir yerdir.
Parçada bu benzetmenin neyi anlattığını bul: alışılmış sınırlar içinde kalmak. TYT 2021/35
Şıklarda sözdeki kelimeleri tekrar edeni değil, aynı fikri başka sözlerle vereni seç.
“Bu durum”, “bu” gibi gönderme sözleri önceki somut duruma bakar; sonra gelen cümle ya da genel bir yorum onun karşılığı değildir. TYT 2018/14

ÖSYM’nin sorduğu sözler ve anlamları

EdebiyatAcı aşısı yapmakZorluklara göğüs germe gücü kazandırmakTYT 2019/2
FelsefeAnlamı enflasyona uğramış kavramÇok ve yanlış kullanıldığı için içi boşalmış kavramTYT 2019/39
EleştiriGüncel kıpırdanışlarSanat dünyasındaki kısa süreli yönelimlerTYT 2020/4
MüzikGözünün gördüğüyle gönlünün bildiği bir olmayanİsteğiyle gerçek arasında sıkışıp kalanTYT 2020/35
KişilikZindanda yaşamakAlışılmış sınırlar içinde kalmakTYT 2021/35
Empati“Ben”in hapishanesinden çıkmakKendi sınırlarının dışındaki hayatları anlamakTYT 2022/2
Edebiyat tarihiKırık tuğlanın eksik parçasını yerine koymakBir alanda eksik kalan bilgiye katkı sunmakTYT 2023/3
YazarBoşluğa yazmamakZihninde tasarladığı bir okur kitlesi için yazmakTYT 2024/3
OkurBasılı sayfa gezginiHayatı kitaplarla sınırlandıran okurTYT 2024/39
SinemaKavuşturulmuş kolları çözmekFilmi anlamak için çaba harcamak, seyirci olarak etkin olmakTYT 2025/3
ResimBiçim hayranlığının düşünceye gölge düşürmesiBiçimin, eserin anlatmak istediğinin önüne geçmesiTYT 2025/36
BilimDuvarın ardını görmekBirikimden yararlanıp görüş açısını genişletmekTYT 2026/3
OkurHayal etme hakkıEseri kendince tamamlama olanağıTYT 2026/36

Boşluk Doldurma

İki boşluk, bir mantık

Boşluğun yanındaki bağlayıcıyı bul: oysa, ama, -se de, aksine, çünkü.
Bağlayıcı zıtlık mı (oysa, aksine) benzerlik mi (gibi, kadar) kuruyor, karar ver.
Emin olduğun boşluğu doldur, tutmayan şıkları ele; kalanlarda ikinci boşluğu dene.

ÖSYM’nin boşlukları: ipucu ve doğru çift

Parçadaki ipucu	Doğru çift
Bilim dalı moleküler tekniklerle araştırır, hızla ilerler	kullanarak - gelişen TYT 2018/1
“Mutlak hiçbir şey yoktur” önermesi kendini çürütür	geçerliğine - tutarsızlık TYT 2020/1
Dağınık görünüyor; “oysa” özenle toplanmış	aklına geleni - titiz TYT 2021/1
Gözlük, kusuru kabullenme inancını yıktı	gidermekle - kabullenmeleri TYT 2022/1
“Gerçekçi ol!” = beklentini düşür	vazgeçtiğiniz - sınırlarına TYT 2023/1
Roman toplumsal yarar mı sağlar, sanat eseri mi?	doğru yolu göstermesini - edebî güzelliğin TYT 2024/2
Dokunmanın verdiği haz, “-se de” ile karşı görüş	mutluluk verdiği - olasılığını TYT 2025/4
“O akılcıydı, bense aksine…”	karmaşık - sezgiseldim TYT 2026/1

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

ÖSYM’nin bu ünitedeki sorularda kurduğu tuzaklar. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

“Bu durum” sonraki cümleyi göstermez; hemen önceki somut durumu gösterir. TYT 2018/14
“Kurtarmak” ile “alıkoymak” zıt yöne bakar: biri serbest bırakır, öbürü tutar. TYT 2019/1
“Acı aşısı” sözünde acı geçiyor diye acıdan söz eden her şık doğru değil: aşı, dayanıklılık kazandırır. TYT 2019/2
“Paraya kıymak” kişinin savurgan olduğunu söylemez; gözden çıkarıp harcamaktır. TYT 2020/2
Çok anlamlılık sorusunda parçadaki kullanımları tek tek eşle; eşi bulunmayan anlam cevaptır. TYT 2021/3
“Görece” sözcüğü “genellikle” değil “nispeten” demektir: benzer, eş değil. TYT 2022/3
“Gözden düşmek” itibarını yitirmektir; “gözden kaçırmak” ile karıştırılır. TYT 2024/4
Şıkta sanat ya da edebiyat geçmesi karşılık olmaya yetmez; sağaltıcının karşılığı tedavi edicidir. TYT 2025/1
“Aksine” zıtlık kurar: akılcının karşıtı sezgiseldir, “rasyonel” aynı tarafta kalır. TYT 2026/1
Üç sözcüklü kalıpta iki sözcüğü tutan şık çeldiricidir; üçü birden tutmalı. TYT 2026/4

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

1.“Öykünme” sözcüğünün karşılığı “taklit etme”dir.
Doğru! Öykünmek, birine benzemeye çalışmak, taklit etmektir.
2.“Gözden düşmek”, bir şeyi dikkatinden kaçırmak demektir.
Yanlış! Gözden düşen değerini, itibarını yitirir; dikkatsizlik “gözden kaçırmak”tır.
3.“Yeknesak” sözcüğü “çeşitli, renkli” anlamındadır.
Yanlış! Yeknesak tekdüze demektir, tam tersi.
4.“Görece” sözcüğü “nispeten” anlamını taşır.
Doğru! Görece, öbürlerine göre, nispeten demektir.
5.“Paraya kıymak” deyimi savurgan bir kişiyi anlatır.
Yanlış! Kıyamadığı parayı gözden çıkarıp harcamaktır; kişiliği savurgan diye nitelemez.
6.“Sağaltıcı” sözcüğünün karşılığı “tedavi edici”dir.
Doğru! Sağaltmak, iyileştirmek ve tedavi etmek demektir.
7.“Yalın kat bilgi” derin, ayrıntılı bilgi demektir.
Yanlış! Yalın kat yüzeysel, derinliği olmayan demektir.
8.“Radyonun sesini kıstı.” cümlesinde “kısmak” azaltmak anlamındadır.
Doğru! Sesi kısmak, sesi azaltmak ve alçaltmaktır.
9.“İnziva” sözcüğünü “kabuğuna çekilmek” sözü karşılar.
Doğru! İnziva, toplumdan uzak ve yalnız yaşamaktır.
10.“Hinoğlu hin” sözü dürüst, güvenilir biri için kullanılır.
Yanlış! Hinoğlu hin çok kurnaz kişidir; dürüst kişi “helal süt emmiş”tir.
11.“Göz kulak olmak” birini gözetmek, kollamak demektir.
Doğru! Göz kulak olan, bir kişiyi ya da şeyi gözetip korur.
12.Boşluk doldurmada “aksine” bağlacı benzerlik kurar.
Yanlış! “Aksine” zıtlık kurar; boşluğa önceki nitelemenin karşıtı gelir.

Cevaplar

D Öykünmek, birine benzemeye çalışmak, taklit etmektir.
Y Gözden düşen değerini, itibarını yitirir; dikkatsizlik “gözden kaçırmak”tır.
Y Yeknesak tekdüze demektir, tam tersi.
D Görece, öbürlerine göre, nispeten demektir.
Y Kıyamadığı parayı gözden çıkarıp harcamaktır; kişiliği savurgan diye nitelemez.
D Sağaltmak, iyileştirmek ve tedavi etmek demektir.
Y Yalın kat yüzeysel, derinliği olmayan demektir.
D Sesi kısmak, sesi azaltmak ve alçaltmaktır.
D İnziva, toplumdan uzak ve yalnız yaşamaktır.
Y Hinoğlu hin çok kurnaz kişidir; dürüst kişi “helal süt emmiş”tir.
D Göz kulak olan, bir kişiyi ya da şeyi gözetip korur.
Y “Aksine” zıtlık kurar; boşluğa önceki nitelemenin karşıtı gelir.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Test yapısı: ÖSYM 2026-YKS Kılavuzu, Tablo 1A. Sorular ve cevaplar: ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıkları (Türkçe testi).