KPSS Coğrafya · Ünite 7 / 8 · Türkiye’nin Ekonomik Özellikleri
Türkiye’de Ulaşım, Ticaret ve Turizm: KPSS Hap Bilgi
Ulaşım, ticaret ve turizm ekonomik coğrafyanın son büyük konusu: ÖSYM 2014-2024 arasında buradan 32 soru sordu, sınav başına 2-3.
Soruların 14’ü ulaşımdan (demir yolu, hızlı tren, otoyol, köprü, sınır kapısı), 13’ü turizmden (hangi tarihî varlık hangi ilde, millî parklar, turizm türleri), 5’i ticaretten. Turizm sorularının çoğu “eşleştirmelerden hangisi yanlış” biçiminde: not o yüzden il-varlık eşleştirmesini haritalarla veriyor.
Bu ünitede
- 32 çıkmış soru (2014-2024)
- bu bloktan yılda ~8 soru
- 32 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
32 sorunun 14’ü tek konudan geldi: Ulaşım: demir yolu, kara yolu, köprü, sınır kapısı.
Ulaşım: demir yolu, kara yolu, köprü, sınır kapısı14 soru
- 2014 Ulaşım sistemlerinin gelişimi: doğru bilgiler
- 2014 Yurt içi ve yurt dışı yük taşımacılığı
- 2015 Kıyıda hızlı tren yapımının sorunu
- 2018 Ulaşım maliyetinin yüksek olduğu doğrultular
- 2019 Komşu ülkeyle sınırı olmayan il
- 2020 Demir yolunun bulunmadığı alan
- 2021 Kıtaların yaklaştığı konumun avantajı
- 2021 Denize dolguyla yapılan havalimanı
- 2022 (iptal) Anadolu ile Trakya’yı bağlamayan köprü
- 2022 Gürcistan’dan İran’a sınır kapıları
- 2022 Kara yolu taşımacılığı: doğru ifadeler
- 2023 Otoyol bağlantısı olmayan iki merkez
- 2023 Doğu Ekspresi’nin uğramadığı kent
- 2024 İstanbul’dan hızlı trenle gidilemeyen kent
Turizm: tarihî varlıklar, millî parklar, turizm türleri13 soru
- 2014 Kış koridorunun belirlenmesinde etkili olanlar
- 2016 Kruvaziyer turizminin geliştiği iki liman
- 2017 Turistik mekân ve il eşleştirmesi
- 2018 Türkiye’nin ilk millî parkı
- 2019 Yerleşim tarihi açısından önemli yer ve il
- 2019 Kongre turizminin geliştiği il
- 2020 Akdeniz’de turizm sezonunun uzun olması
- 2021 Kasımiye Medresesi ve Deyrulzafaran’ın ili
- 2022 (iptal) İç turizmin artmasında az etkili olan
- 2022 UNESCO listesinde birden çok varlığı olan il
- 2023 Sümela, Troya, Hattuşa, Gordion: hangi il yok?
- 2024 Millî park ve il eşleştirmesi
- 2024 Haritada turizm özellikleri verilmeyen alan
Ticaret: ihracat, enerji ithalatı, boru hatları5 soru
- 2015 İhracat tablosundan varılamayacak yargı
- 2016 Petrol ve gaz alınmayan ülke
- 2016 İhracat gelirindeki payı az olan ürün
- 2017 2007’de açılan, Avrupa’ya gaz taşıyan hat
- 2023 Gelişmesinde sanayinin etkisi az olan kent
Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden; “2022 (iptal)” ÖSYM’nin iptal edip yenilediği 2022 oturumu. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
Ulaşım
Ulaşımın dönemleri
- 1923-1950Cumhuriyetin ilk yılları: demir yolu öncelikli; “demir ağlarla ördük”. KPSS 2014
- 1950 sonrasıKara yolu yatırımları hızla arttı; demir yolu geri planda kaldı. KPSS 2022
- 1973İlk otoyol (24 km); 1980’lerden sonra otoyol yapımı hızlandı. KPSS 2023
- 2000 sonrasıHava yolu büyüdü, havalimanı olmayan birçok kente havalimanı yapıldı; hızlı tren hatları açıldı. KPSS 2014
ÖSYM’nin sorduğu ulaşım bilgileri
- Yük taşımacılığında yurt içinde kara yolu, yurt dışında deniz yolu egemen. KPSS 2014
- Petrol ve doğal gaz kara yoluyla değil boru hatlarıyla taşınır. Kabotaj Kanunu (1926) kara yolu için değil, deniz taşımacılığı için çıktı: kıyı taşımacılığı Türk gemilerine verildi. KPSS 2022
- Demir yolu ana hattı 25 bin km’yi geçmedi: yaklaşık 13-14 bin km. KPSS 2014
- Ulaşımın en pahalı olduğu doğrultular dağları dik kesen kuzey-güney hatları: Karadeniz kıyısından iç kesime, Akdeniz kıyısından Toroslar’ı aşıp İç Anadolu’ya. Kıyıya paralel doğu-batı hatları daha ucuz. KPSS 2018
- Karadeniz ve Akdeniz kıyısında hızlı tren yapmanın en büyük sorunu: dağların kıyıya paralel uzandığı dağlık arazide yapım maliyeti. KPSS 2015
- Türkiye eski dünya karalarının (Asya, Afrika, Avrupa) birbirine en çok yaklaştığı yerde: en büyük avantajı ulaşım güzergâhları üzerinde olmak. KPSS 2021
- Düz alanın az olduğu kıyıda havalimanı denize dolgu yapılarak kuruldu: Ordu-Giresun (2015) ve Rize-Artvin (2022). KPSS 2021
Hızlı tren ve Doğu Ekspresi
- 1Karaman hızlı tren hattının güney ucu KPSS 2024
- 2Sivas hızlı tren var; Doğu Ekspresi de geçer KPSS 2024
- 3Kars Doğu Ekspresi’nin son durağı KPSS 2023
- 4İzmir sınav tarihinde (2024) hızlı tren yoktu KPSS 2024
- 5Muş Doğu Ekspresi’nin güzergâhında değil KPSS 2023
- 6Kastamonu-Sinop demir yolu yok KPSS 2020
Düz çizgiler hızlı tren, kesikli çizgi Doğu Ekspresi: Ankara, Kırıkkale, Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum, Kars. KPSS 2023
Otoyollar, köprüler ve havalimanları
- 1İstanbul Boğazı köprüleri 15 Temmuz, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim: Trakya ile Anadolu KPSS 2022 (iptal)
- 21915 Çanakkale Köprüsü Gelibolu-Lapseki: Trakya ile Anadolu KPSS 2022 (iptal)
- 3Osman Gazi Köprüsü İzmit Körfezi: iki ucu da Anadolu’da KPSS 2022 (iptal)
- 4Ordu-Giresun Havalimanı denize dolgu KPSS 2021
- 5Rize-Artvin Havalimanı denize dolgu
- 6Sivas Ankara ile arasında otoyol yok (2023) KPSS 2023
Çizgiler ÖSYM’nin 2023’te sorduğu otoyollar: Edirne-İstanbul-Düzce-Ankara, İzmir-Aydın, Mersin-Adana-Gaziantep-Şanlıurfa ve İstanbul-Bursa-İzmir. Sivas-Ankara arasında otoyol yok. KPSS 2023
Sınır kapıları
- 1Kapıkule (Edirne) Bulgaristan
- 2İpsala (Edirne) Yunanistan
- 3Sarp (Artvin) Gürcistan KPSS 2022
- 4Gürbulak (Ağrı) İran KPSS 2022
- 5Kapıköy (Van) İran
- 6Habur (Şırnak) Irak
- 7Ceylanpınar (Şanlıurfa) Suriye
- 8Cilvegözü (Hatay) Suriye
- 9Siirt komşu ülkeyle sınırı olmayan il KPSS 2019
Gürcistan’dan Artvin’e girip kara yoluyla İran’a giden kafile Sarp’tan girer, Gürbulak’tan çıkar. Kesikli çizgi bu yol: Artvin, Erzurum, Ağrı. KPSS 2022
Sarp’tan gir, Gürbulak’tan çık
Sınır kapıları: Sarp Gürcistan, Gürbulak ve Kapıköy İran, Dilucu Nahçıvan, Habur Irak, Cilvegözü ve Ceylanpınar Suriye, Kapıkule Bulgaristan, İpsala Yunanistan.
ÖSYM tuzağı
Osman Gazi Köprüsü Anadolu ile Trakya’yı bağlamaz: İzmit Körfezi’nin iki yakasını birleştirir. Boğaz köprüleri ve 1915 Çanakkale Köprüsü bağlar. KPSS 2022 (iptal)
Ticaret
Dış ticaret: ne satıyoruz, ne alıyoruz?
- Motorlu kara taşıtları
- Demir-çelik
- Kazan, makine ve cihazlar
- Tekstil, pamuk ipliği, hazır giyim
- Tarım ürünleri (fındık, kuru meyve)
- Petrol ve doğal gaz
- Elektronik makine ve cihazlar
- Ham demir-çelik ve hurda
- Kimyasallar, ilaç
Elektronik makine ve cihazlar ihracat gelirinde payı az olan ürün: daha çok ithal ediliyor. KPSS 2016
Enerji ticareti ve boru hatları
- Petrol ve doğal gaz alınan ülkeler: Rusya, Azerbaycan, İran, Irak (ayrıca Kazakistan, LNG ile Katar, Cezayir, ABD). Gürcistan kaynak değil, hatların geçtiği transit ülke. KPSS 2016
- 2007’de açılan, 211 km’si Türkiye’den geçen, Hazar, Rusya ve Orta Doğu gazını Avrupa’ya taşıma projesi: Türkiye-Yunanistan-İtalya doğal gaz hattı (ÖSYM’nin cevabı). KPSS 2017
- Tablo sorusunda sadece tablodaki bilgiye dayan: tabloda dört sektör varsa “toplam ihracat arttı” sonucuna varılamaz. KPSS 2015
- Kentin doğuşunda sanayinin rolü: Aliağa, Bandırma, Gebze, İskenderun sanayi kentleri; Ayvalık turizm ve zeytinle gelişti, sanayinin etkisi az. KPSS 2023
ÖSYM tuzağı
Gürcistan’dan petrol ya da gaz alınmaz: BTC ve BTE hatları Azerbaycan’dan gelip Gürcistan’dan geçer. KPSS 2016
Turizm
Turizm türleri ve yerleri
- Akdeniz kıyısıKıyı turizmiSezon en uzun: güneşli gün sayısı fazlaKPSS 2020
- Erzurum, Erzincan, Kars, ArdahanKış turizmiKış uzun ve soğuk: “kış koridoru”KPSS 2014
- İstanbul ve KuşadasıKruvaziyerBüyük yolcu gemilerinin yanaştığı limanlarKPSS 2016
- Antalya ve İstanbulKongre turizmiKonaklama bol ve çeşitli, çekici yer çokKPSS 2019
- Sümela, Mardin, Şanlıurfaİnanç turizmiManastır, medrese, cami ve kutsal yerler
- Doğu KaradenizYayla turizmiSerin yaz, yeşil yaylalar
ÖSYM’nin sorduğu turizm bilgileri
- Akdeniz’de kıyı turizmi sezonunun en uzun olmasının temel nedeni güneşli gün sayısının fazlalığı; kumsal ve tarihî yerler her kıyıda var. KPSS 2020
- 2023 Turizm Stratejisi’nin kış koridoru (Erzurum, Erzincan, Kars, Ardahan): kış devresi uzun ve sıcaklık düşük. Donan göller belirleyici değil. KPSS 2014
- Kruvaziyer turizminin en geliştiği iki liman: İstanbul ve Kuşadası. KPSS 2016
- Kongre turizmi: konaklama olanağı ve turistik çekicilik ister; ÖSYM 2019’da Antalya’yı sordu. KPSS 2019
- İç turizmi artıranlar: ulaşımın kolaylaşması, konaklama çeşitliliği, eğitim düzeyi ve gelirin artması. Yeni arkeolojik kazılar daha az etkili. KPSS 2022 (iptal)
Antik kentler ve tarih öncesi yerleşmeler
- 1Troya (Çanakkale) Çanakkale KPSS 2023
- 2Bergama (İzmir) İzmir; UNESCO KPSS 2022
- 3Efes (İzmir) İzmir; UNESCO KPSS 2022
- 4Gordion (Ankara) Ankara-Polatlı: Kral Midas’ın mezarı KPSS 2023
- 5Çatalhöyük (Konya) Konya KPSS 2019
- 6Karain Mağarası (Antalya) Antalya KPSS 2019
- 7Hattuşa ve Alacahöyük (Çorum) Çorum (Boğazkale); Yozgat değil KPSS 2019
- 8Göbeklitepe (Şanlıurfa) Şanlıurfa KPSS 2024
- 9Nemrut Dağı (Adıyaman) Adıyaman
- 10Ani (Kars) Kars KPSS 2017
Türk-İslam eserleri, inanç ve doğa
- 1Selimiye Camii (Edirne) Edirne KPSS 2017
- 2Safranbolu (Karabük) Osmanlı sivil mimarisi; UNESCO KPSS 2024
- 3İnce Minare Medresesi (Konya) Konya KPSS 2017
- 4Peribacaları (Nevşehir) Nevşehir-Göreme KPSS 2024
- 5Sümela Manastırı (Trabzon) Trabzon-Maçka; inanç turizmi KPSS 2023
- 6Ahlat Kümbetleri (Bitlis) Bitlis KPSS 2017
- 7Mardin: Kasımiye Medresesi, Deyrulzafaran Manastırı medrese ve manastır KPSS 2021
- 8Balıklı Göl (Şanlıurfa) Şanlıurfa; Adıyaman değil KPSS 2017
- 9Pamukkale (Denizli) Denizli; traverten
ÖSYM’nin eşleştirmeleri: hangi varlık hangi ilde?
| Varlık | İl |
|---|---|
| Balıklı Göl | Şanlıurfa (Adıyaman değil) KPSS 2017 |
| Ahlat Kümbetleri | Bitlis KPSS 2017 |
| Ani Harabeleri | Kars KPSS 2017 |
| Hattuşa, Alacahöyük | Çorum (Yozgat değil) KPSS 2019 |
| Karain, Çatalhöyük, Truva | Antalya, Konya, Çanakkale KPSS 2019 |
| Efes ve Bergama | İzmir: UNESCO listesinde iki varlık KPSS 2022 |
| Sümela, Troya, Hattuşa, Gordion | Trabzon, Çanakkale, Çorum, Ankara: İzmir yok KPSS 2023 |
| Kasımiye, Deyrulzafaran | Mardin KPSS 2021 |
Hattuşa Çorum’un, Balıklı Göl Urfa’nın
En çok karıştırılan iki eşleştirme: Hattuşa Çorum’da (Boğazkale), Yozgat’ta değil; Balıklı Göl Şanlıurfa’da, Adıyaman’da değil. Adıyaman’ın simgesi Nemrut Dağı.
Millî parklar
- 1Yozgat Çamlığı ilk millî park (1958): karaçam, ardıç, meşe KPSS 2018
- 2Soğuksu (Ankara) Ankara-Kızılcahamam KPSS 2024
- 3Yedigöller (Bolu) Bolu KPSS 2024
- 4Spil Dağı (Manisa) Manisa KPSS 2024
- 5Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası (Aydın) Aydın KPSS 2024
- 6Altındere Vadisi (Trabzon) Trabzon-Maçka; Sümela burada. Erzincan değil KPSS 2024
- 7Kaçkar Dağları (Rize) Rize
ÖSYM tuzağı
Altındere Vadisi Millî Parkı Erzincan’da değil, Trabzon’da (Maçka; Sümela Manastırı içinde). Soğuksu Ankara, Spil Dağı Manisa, Dilek Yarımadası Aydın, Yedigöller Bolu. KPSS 2024
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Cumhuriyetin ilk yıllarında demir yolu öncelikliydi; kara yolu ağırlığı 1950 sonrası. Demir yolu 25 bin km’yi geçmedi. KPSS 2014
- Yük taşımada yurt içi kara yolu, yurt dışı deniz yolu. KPSS 2014
- Kış koridorunda etkili olan uzun kış ve düşük sıcaklık; donan göller değil. KPSS 2014
- Kıyıda hızlı trenin sorunu dağlık arazinin yapım maliyeti; turizm ya da fay değil. KPSS 2015
- Sadece dört sektör verilen tablodan toplam ihracatın arttığı sonucu çıkmaz. KPSS 2015
- Kruvaziyer turizmi en çok İstanbul ve Kuşadası’nda. KPSS 2016
- Petrol ve gaz alınmayan ülke Gürcistan (transit); Irak, İran, Rusya, Azerbaycan kaynak. KPSS 2016
- İhracat gelirinde payı az olan elektronik makine ve cihazlar; demir-çelik ve taşıtlar yüksek. KPSS 2016
- 2007’de açılan, Avrupa’ya gaz taşıma projesi Türkiye-Yunanistan-İtalya hattı; BTC petrol hattı. KPSS 2017
- Balıklı Göl Adıyaman’da değil Şanlıurfa’da. KPSS 2017
- Türkiye’nin ilk millî parkı Yozgat Çamlığı (1958). KPSS 2018
- Ulaşım maliyeti dağları dik kesen kuzey-güney hatlarında en yüksek. KPSS 2018
- Hattuşa Yozgat’ta değil Çorum’da. KPSS 2019
- Kongre turizmi seçenekler arasında en çok Antalya’da gelişti. KPSS 2019
- Komşu ülkeyle sınırı olmayan il Siirt; Edirne, Artvin, Kars, Mardin sınır ili. KPSS 2019
- Akdeniz’de sezonun uzun olması güneşli gün sayısından. KPSS 2020
- Demir yolu olmayan alan Kastamonu-Sinop; İzmir, Sivas, Adana ve Siirt’te var. KPSS 2020
- Kıtaların yaklaştığı konumun avantajı ulaşım güzergâhları; balık ya da sanayi çeşidi değil. KPSS 2021
- Kasımiye Medresesi ve Deyrulzafaran Manastırı Mardin’de. KPSS 2021
- Denize dolgu havalimanı Ordu-Giresun; Antalya, Dalaman, İzmir, Sinop değil. KPSS 2021
- Osman Gazi Köprüsü Anadolu ile Trakya’yı bağlamaz, İzmit Körfezi’ni geçer. KPSS 2022 (iptal)
- İç turizmin artmasında yeni arkeolojik alanların araştırılması az etkili. KPSS 2022 (iptal)
- Gürcistan’dan Artvin üzerinden İran’a: Sarp, sonra Gürbulak. KPSS 2022
- Petrol ve gaz kara yoluyla değil boru hattıyla; Kabotaj Kanunu deniz yolu için. KPSS 2022
- UNESCO listesinde birden çok kültürel varlığı olan il İzmir (Efes, Bergama). KPSS 2022
- Gelişmesinde sanayinin etkisi az olan kent Ayvalık; Aliağa, Bandırma, Gebze, İskenderun sanayi kenti. KPSS 2023
- Sümela Trabzon, Troya Çanakkale, Hattuşa Çorum, Gordion Ankara: İzmir yok. KPSS 2023
- Sivas ile Ankara arasında otoyol yok. KPSS 2023
- Doğu Ekspresi Muş’tan geçmez: Kırıkkale, Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum, Kars. KPSS 2023
- 2024’te İstanbul’dan hızlı trenle gidilemeyen kent İzmir; Ankara, Konya, Karaman, Sivas’a gidilir. KPSS 2024
- Altındere Vadisi Erzincan’da değil Trabzon’da. KPSS 2024
- Haritada Safranbolu, Hattuşa, Kapadokya ve Göbeklitepe anlatıldı; Batı Karadeniz kıyısındaki alan anlatılmadı. KPSS 2024
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.Cumhuriyetin ilk yıllarında ulaşımda demir yoluna öncelik verildi.
Doğru! Kara yolu 1950 sonrası öne geçti.
2.Yurt dışı yük taşımacılığında hava yolu egemendir.
Yanlış! Deniz yolu.
3.Kabotaj Kanunu kara yolu taşımacılığını düzenler.
Yanlış! Deniz yolu, 1926.
4.Osman Gazi Köprüsü İzmit Körfezi’nin üzerindedir.
Doğru! Anadolu ile Trakya’yı bağlamaz.
5.Doğu Ekspresi Ankara’dan Kars’a gider.
Doğru! Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum üzerinden.
6.Gürcistan Türkiye’nin petrol aldığı ülkelerdendir.
Yanlış! Transit ülke.
7.Hattuşa Yozgat’tadır.
Yanlış! Çorum, Boğazkale.
8.Balıklı Göl Şanlıurfa’dadır.
Doğru! Adıyaman değil.
9.Türkiye’nin ilk millî parkı Yozgat Çamlığı’dır.
Doğru! 1958’de ilan edildi.
10.Altındere Vadisi Millî Parkı Erzincan’dadır.
Yanlış! Trabzon-Maçka.
11.Akdeniz’de turizm sezonunun uzun olmasının nedeni güneşli gün sayısıdır.
Doğru! Ana etken.
12.Siirt’in komşu bir ülkeyle sınırı vardır.
Yanlış! Sınır ili değil.
13.Ordu-Giresun Havalimanı denize dolgu yapılarak inşa edildi.
Doğru! Rize-Artvin de öyle.
14.İzmir’de UNESCO listesinde iki kültürel varlık vardır.
Doğru! Efes ve Bergama.
Cevaplar
- D Kara yolu 1950 sonrası öne geçti.
- Y Deniz yolu.
- Y Deniz yolu, 1926.
- D Anadolu ile Trakya’yı bağlamaz.
- D Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum üzerinden.
- Y Transit ülke.
- Y Çorum, Boğazkale.
- D Adıyaman değil.
- D 1958’de ilan edildi.
- Y Trabzon-Maçka.
- D Ana etken.
- Y Sınır ili değil.
- D Rize-Artvin de öyle.
- D Efes ve Bergama.
Sıradaki üniteler
- KPSS Coğrafya Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 8: Bölgeler ve Bölgesel Kalkınma Projeleri
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.