KPSS Tarih · Ünite 12 / 13 · Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası: KPSS Hap Bilgi

KPSS’de Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihinden her yıl yaklaşık 12 soru geliyor. Bu ünite Atatürk dönemi dış politikasını anlatıyor: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 10 soru sordu.

Soruların 6’sı 1930’ların güvenlik politikasından geldi: Balkan Antantı, Akdeniz Paktı, Montrö, İtalya tehdidi. 4’ü Lozan’dan kalan sorunlardan: Musul, yabancı okullar. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

10 çıkmış soru (2012-2021)
bu bloktan yılda ~12 soru
10 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

10 sorunun 6’sı tek konudan geldi: 1930’lar: güvenlik, paktlar, Montrö.

1930’lar: güvenlik, paktlar, Montrö6 soru
- 2012 Boğazlar sorununu gündeme getiren İtalya
- 2015 Akdeniz Paktı (1936)
- 2017 1938 Türk-Sovyet anlaşması
- 2018 Tevfik Rüştü Aras
- 2020 Montrö’de İngiltere’nin desteği
- 2021 Balkan Antantı ve Bulgaristan
Lozan’dan kalan sorunlar4 soru
- 2012 1923-1930 dış politikasının ana işi
- 2012 Milletler Cemiyeti’ne gitmeyen sorun
- 2016 Haliç Konferansı ve Irak sınırı
- 2017 İngiltere’nin Musul politikası

Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Kilit Tarihler

Lozan’dan Hatay’a

1923Lozan: Musul, Boğazlar ve Hatay sonraya kaldı. KPSS 2012
19 May 1924Haliç Konferansı: Irak sınırı görüşüldü, sonuç çıkmadı. KPSS 2016
1926Ankara Antlaşması: Musul Irak’a bırakıldı. KPSS 2017
1926Bozkurt-Lotus olayı (Fransa); Lahey’de Türkiye haklı çıktı (1927). KPSS 2012
1930Türk-Yunan anlaşması: etabli sorunu çözüldü. KPSS 2012
1932Türkiye Milletler Cemiyeti’ne üye oldu. KPSS 2020
9 Şub 1934Balkan Antantı (Atina). KPSS 2021
1936Akdeniz Paktı; Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz). KPSS 2015
8 Tem 1937Sadabat Paktı (Tahran).
1938Türk-Sovyet anlaşması: konsolosluklar karşılıklı kapandı; Hatay Devleti. KPSS 2017
1939Hatay Türkiye’ye katıldı. KPSS 2018

Lozan’dan Kalan Sorunlar (1923-1930)

Önce Lozan’ın kalanı

1923-1930 dış politikasının ana işi Lozan’dan kalan sorunları çözmekti: Musul, nüfus mübadelesi ve etabli, yabancı okullar, Osmanlı borçları. KPSS 2012
Bölgesel paktlar, Milletler Cemiyeti üyeliği, Boğazlar ve Hatay 1930’ların işi. KPSS 2012

Musul sorunu

Lozan’da çözülemedi; Türkiye ile İngiltere aralarında görüşecekti.
19 Mayıs 1924 Haliç Konferansı (İstanbul): Türk heyetinin başında Fethi Okyar; konu Irak sınırı, sonuç çıkmadı. KPSS 2016
İngiltere bölgede casusluk yaptı, Nasturi ve Şeyh Sait isyanlarında etnik ve dinsel farklardan yararlandı, askerî harekât tehdidinde bulundu, Milletler Cemiyeti’ni kendi çıkarına kullandı. KPSS 2017
1926 Ankara Antlaşması: Musul İngiliz mandasındaki Irak’a bırakıldı; Türkiye 25 yıl petrol gelirinin %10’unu alacaktı. KPSS 2017

İngiltere Musul’da halkoylamasına gitmedi: nüfusu bilen İngiltere sonucun kendi aleyhine çıkacağını biliyordu. KPSS 2017

Hangi sorun nereye gitti?

Sorun	Nerede çözüldü?
Musul	Milletler Cemiyeti’ne götürüldü; 1926 Ankara Antlaşması KPSS 2012
Bozkurt-Lotus (1926)	Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı: Türkiye haklı çıktı KPSS 2012
Etabli (yerleşik Rumlar)	Cemiyet devreye girdi; 1930 Türk-Yunan anlaşması KPSS 2012
Hatay	Cemiyet devreye girdi; 1939’da Türkiye’ye katıldı KPSS 2012
Yabancı okullar	Türkiye iç sorun saydı, uluslararası görüşmeye açmadı KPSS 2012

Kodla

Okullar içeride kaldı

Milletler Cemiyeti’nin el atmadığı tek sorun yabancı okullar: Türkiye onları iç işi saydı. Musul, Bozkurt-Lotus, etabli ve Hatay uluslararası alana taşındı.

ÖSYM tuzağı

İngiltere Musul’da halkoylamasına başvurmadı. Haliç Konferansı (1924) da İran ya da Suriye değil, Irak sınırı için toplandı. KPSS 2017

1930’lar: Güvenlik ve Paktlar

Neden güvenlik arayışı?

1933’te Almanya’da Naziler iktidara geldi; İtalya Akdeniz’de ve Balkanlarda yayılmak istedi; silahlanma yarışı başladı. KPSS 2021
Türkiye’yi en çok tedirgin eden İtalya: Onikiada elindeydi, Boğazlar Komisyonu’nda üyeydi. Boğazlar sorununu gündeme getiren onun yayılmacılığı. KPSS 2012
Türkiye barıştan yana, sınırları korumaya dönük (statükocu, anti-revizyonist) bir politika izledi. KPSS 2020

Paktlar ve sözleşmeler

Yıl	Ne?
1928	Briand-Kellogg: savaş bir politika aracı olmayacak (Türkiye 1929’da katıldı)
1932	Milletler Cemiyeti üyeliği
1934	Balkan Antantı: Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya KPSS 2021
1936 (Akdeniz)	Akdeniz Paktı: İtalya’ya karşı, İngiltere öncülüğünde KPSS 2015
1936 (Montrö)	Montrö Boğazlar Sözleşmesi: Boğazlar Türkiye’nin denetimine KPSS 2012
1937	Sadabat Paktı: Türkiye, İran, Irak, Afganistan

Kodla

Otuz dörtte Balkan, otuz altıda Akdeniz ve Montrö, otuz yedide Sadabat

Paktların sırası. NATO (1949) ve Bağdat Paktı (1955) Atatürk döneminin değil; çağdaş tarihin konusu.

Balkan Antantı (9 Şubat 1934)

Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya; Atina’da imzalandı. KPSS 2021
Bulgaristan katılmadı. Türkiye onu da istedi: Balkanlarda kalıcı barış için ve Bulgaristan’ın İtalya ile yakınlaşmasını önlemek için. KPSS 2021

Montrö (20 Temmuz 1936)

Lozan’daki Boğazlar Komisyonu kalktı; Boğazlar Türkiye’nin denetimine geçti, Türkiye Boğazları silahlandırabildi. KPSS 2012
İngiltere Türkiye’yi destekledi: Almanya ve İtalya tehdidi, Türkiye’nin Akdeniz Paktı’nda yer alması, Milletler Cemiyeti üyeliği ve statükocu politikası yüzünden. KPSS 2020
Bozkurt-Lotus bu desteğin nedeni değil: Fransa ile yaşanan bir davaydı. KPSS 2020

Hatay ve Sovyetler

Atatürk döneminin en uzun süre görev yapan Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras (1925-1938); Hatay sorununa önemli katkı verdi. KPSS 2018
Hatay: 1938’de Hatay Devleti kuruldu, 1939’da Türkiye’ye katıldı.
1938 Türk-Sovyet anlaşması: Türkiye Odesa, Bakü, Erivan ve Leningrad’daki, Sovyetler İzmir ve Kars’taki konsolosluklarını kapattı. Bu, karşılıklılık ilkesidir. KPSS 2017

Diplomasinin adları

Dışişleri 1925-1938Tevfik Rüştü ArasEn uzun süreli bakan; HatayKPSS 2018
Haliç KonferansıFethi Okyar1924’te Musul görüşmelerinde Türk heyetiKPSS 2016
Lozanİsmet İnönüBarış heyetinin başkanı (1923)
Lozan öncesiYusuf Kemal Tengirşenkİsmet Paşa için bakanlıktan istifa etti

ÖSYM tuzağı

İtalya’ya karşı 1936’da İngiltere öncülüğünde kurulan pakt Akdeniz Paktı; Sadabat 1937, NATO 1949, Bağdat 1955. Bozkurt-Lotus da Montrö desteğine etki etmedi. KPSS 2015

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

1923-1930 dış politikasının ana işi Lozan’dan kalan sorunlar; bölgesel paktlar 1930’larda. KPSS 2012
Boğazlar sorununu gündeme getiren İtalya’nın yayılmacılığı; Fransa ya da Avusturya değil. KPSS 2012
Milletler Cemiyeti’nin devreye girmediği sorun yabancı okullar; Türkiye iç sorun saydı. KPSS 2012
İtalya’ya karşı 1936’da kurulan Akdeniz Paktı; Sadabat 1937, NATO 1949, Bağdat 1955. KPSS 2015
Haliç Konferansı (1924) Irak sınırı, yani Musul içindi. KPSS 2016
İngiltere Musul için halkoylamasına başvurmadı. KPSS 2017
Konsoloslukların karşılıklı kapatılması karşılıklılık ilkesini gösterir; ilişkilerin geliştiğini değil. KPSS 2017
Atatürk döneminin en uzun süreli Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras; Yusuf Kemal ya da Fethi Okyar değil. KPSS 2018
Bozkurt-Lotus davası İngiltere’nin Montrö desteğine etki etmedi; Fransa ile yaşanan bir davaydı. KPSS 2020
Bulgaristan’ın da katılmasını istemenin amacı kalıcı barış ve İtalya yakınlaşmasını önlemek; Yunan-Bulgar anlaşmazlığından yararlanmak değil. KPSS 2021

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

1.Musul sorunu 1926 Ankara Antlaşması ile Irak lehine çözüldü.
Doğru! Türkiye 25 yıl petrol gelirinden pay alacaktı.
2.İngiltere Musul’da halkoylaması yapılmasını istedi.
Yanlış! İstemedi; sonucun aleyhine çıkacağını biliyordu.
3.Haliç Konferansı Irak sınırını görüşmek için toplandı.
Doğru! 1924; Türk heyetinin başında Fethi Okyar.
4.Bozkurt-Lotus davası Türkiye ile İngiltere arasındaydı.
Yanlış! Fransa ile; Lahey’de Türkiye haklı çıktı.
5.Yabancı okullar sorunu Milletler Cemiyeti’ne götürüldü.
Yanlış! Türkiye iç sorun saydı.
6.Balkan Antantı’na Bulgaristan da katıldı.
Yanlış! Katılmadı; Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya.
7.Akdeniz Paktı İtalya’ya karşı kuruldu.
Doğru! 1936, İngiltere öncülüğünde.
8.Montrö ile Boğazlar Türkiye’nin denetimine geçti.
Doğru! 1936; Boğazlar Komisyonu kalktı.
9.Sadabat Paktı’nda Türkiye, İran, Irak ve Afganistan vardı.
Doğru! 1937; doğu sınırının güvenliği.
10.Atatürk döneminde en uzun süre Dışişleri Bakanı olan Tevfik Rüştü Aras’tır.
Doğru! 1925-1938; Hatay’a katkı verdi.
11.Türkiye ile Sovyetler 1938’de konsolosluklarını tek taraflı kapattı.
Yanlış! Karşılıklı kapattılar: karşılıklılık ilkesi.

Cevaplar

D Türkiye 25 yıl petrol gelirinden pay alacaktı.
Y İstemedi; sonucun aleyhine çıkacağını biliyordu.
D 1924; Türk heyetinin başında Fethi Okyar.
Y Fransa ile; Lahey’de Türkiye haklı çıktı.
Y Türkiye iç sorun saydı.
Y Katılmadı; Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya.
D 1936, İngiltere öncülüğünde.
D 1936; Boğazlar Komisyonu kalktı.
D 1937; doğu sınırının güvenliği.
D 1925-1938; Hatay’a katkı verdi.
Y Karşılıklı kapattılar: karşılıklılık ilkesi.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.