KPSS Tarih · Ünite 1 / 13 · Osmanlı Öncesi Türk Devletleri Tarihi
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi: KPSS Hap Bilgi
KPSS’de Osmanlı öncesi Türk tarihinden her yıl yaklaşık 3 soru geliyor; ÖSYM kılavuzu bu bloğa Genel Kültür testinin yüzde 5’ini ayırıyor. Bu ünite bloğun en çok soru gelen parçası: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 12 soru sordu.
Soruların yarısı tek yerden geldi: devlet anlayışı. Kut, töre, kurultay ve veraset bilinmeden bu üniteden puan çıkmaz. Notlar bu yüzden zaman çizelgesinin hemen arkasından oradan başlıyor. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.
Bu ünitede
- 12 çıkmış soru (2012-2021)
- bu bloktan yılda ~3 soru
- 12 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
12 sorunun 6’sı tek konudan geldi: Devlet anlayışı ve terimler.
Devlet anlayışı ve terimler6 soru
- 2012 Kut
- 2013 Töre, yurt, kurultay
- 2017 Hanedanın ortak hakkı
- 2018 Veraset anlayışı
- 2019 Cihan hâkimiyeti
- 2020 Eski Türkçe devlet terimleri
Göktürkler2 soru
- 2016 Mukan Kağan
- 2021 Orhun Yazıtları
Uygurlar2 soru
- 2014 Uygur kağanlarının “Ay” unvanı
- 2019 Uygurların özellikleri
Destanlar2 soru
- 2014 Afrasyab (Alp Er Tunga)
- 2015 Ergenekon Destanı
Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
Zaman Çizelgesi
Hangi devlet ne zaman?
Asya HunMÖ 220 - MS 216
Avrupa Hun375 - 469
I. Göktürk552 - 630
II. Göktürk682 - 744
Uygur744 - 840
Kilit tarihler
- MÖ 220Teoman, Asya Hun’un bilinen ilk hükümdarı.
- MÖ 209Mete Han tahta çıktı, onlu sistemi kurdu.
- 216Asya Hun Devleti yıkıldı.
- 375Balamir’in Hunları batıya geçti: Kavimler Göçü.
- 434-453Attila dönemi, Avrupa Hun’un zirvesi.
- 469Avrupa Hun Devleti yıkıldı.
- 552Bumin Kağan Göktürk Devleti’ni kurdu.
- 582Göktürkler Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı.
- 630Doğu Göktürkler Çin egemenliğine girdi.
- 639Kürşad ve arkadaşları Çin sarayını bastı.
- 682İlteriş Kutluk Kağan II. Göktürk Devleti’ni kurdu.
- 720’ler-735Orhun Yazıtları dikildi. KPSS 2021
- 744Uygurlar Göktürk Devleti’ne son verdi.
- 751Talas Savaşı (sonraki ünitenin başlangıcı).
- 840Kırgızlar Uygur Devleti’ni yıktı.
Anayurt ve Göçler
Türklerin anayurdu: Orta Asya
ANAYURTOrta Asya
KuzeySınır: SibiryaGöç: Sibirya’ya (Yakutlar)
BatıSınır: Hazar Denizi ve İdil (Volga)Göç: Avrupa’ya (Hunlar, Avarlar, Bulgarlar)
DoğuSınır: Kingan DağlarıGöç: Çin’e
GüneySınır: Hindukuş ve TibetGöç: Hindistan, İran ve Anadolu’ya
Neden göç ettiler?
- İklim değişikliği, kuraklık ve otlakların yetmemesi.
- Nüfus artışı ve salgın hastalıklar.
- Boylar arası mücadele ve Çin baskısı.
- Sonuç: Türk kültürü geniş bir alana yayıldı, Türkler farklı dinlerle tanıştı.
Devlet Anlayışı
Kut zinciri: taht kavgaları nereden çıkıyor?
- Yönetme yetkisi (kut) hükümdara Tanrı tarafından verilir. KPSS 2012
- Kut kan yoluyla hanedanın bütün erkek üyelerine geçer.
- Kimin tahta çıkacağı önceden belirlenmez. KPSS 2018
- Her prens tahtta hak sahibidir: taht kavgaları çıkar. KPSS 2017
- Ülke bölünür, devletler kısa ömürlü olur.
Din adamları sınıfı yoktu; bu yüzden ortak hak dinî ayaklanmaya yol açmadı. KPSS 2017
Kut
- Kut: yönetme yetkisi. Tanrı tarafından verildiğine inanılır. KPSS 2012
- Kut kalıcı değildir: töreye uymayan, halkını doyuramayan hükümdarın kutu elinden alınır.
- Kut hanedana verilir; ülke hanedanın ortak malı sayılır.
Töre
- Töre: yazısız hukuk kuralları. Hükümdar da töreye uymak zorundadır. KPSS 2013
- Adalet, eşitlik, iyilik ve insanlık ilkelerine dayanır.
- Değişmeyen kuralları vardır; ihtiyaç olunca kurultayda yeni kurallar eklenir.
- Yazılı hukuk belgeleri ilk kez Uygurlarda görülür.
Kurultay (Toy, Kengeş)
- Kurultay: devlet işlerinin görüşüldüğü danışma meclisi. KPSS 2013
- Hükümdar başkanlık eder; hatun, prensler ve boy beyleri katılır.
- Savaş, barış ve töre konuları görüşülür. Son söz hükümdarındır.
- Ülke toprağına yurt denir. KPSS 2013
Cihan hâkimiyeti
- Türk hükümdarı bütün dünyayı yönetmekle görevli sayılır: Türk cihan hâkimiyeti anlayışı. KPSS 2019
- “Güneş bayrağımız, gökyüzü çadırımız” sözü bu anlayışı anlatır. Söz Oğuz Kağan Destanı’nda geçer. KPSS 2019
İkili teşkilat
- Merkez, hükümdar burada
- Üstün kanat
- Göktürk: Bumin Kağan
- Hükümdarın kardeşi ya da akrabası
- Doğu’ya bağlı
- Göktürk: İstemi Yabgu
Geniş ülkeyi yönetmeyi kolaylaştırdı ama bölünmenin de yolunu açtı. İlk örneği Asya Hun Devleti’nde görülür.
Hatun ve ülüş
- Hatun devlet yönetiminde söz sahibidir: kurultaya katılır, elçileri kabul eder.
- Hükümdarın buyrukları “Kağan ve Hatun buyuruyor ki” sözüyle başlardı.
- Ülüş: ülke hanedan üyeleri arasında paylaştırılır, prensler (tigin, şad) kendi bölgelerini yönetir.
- Sonuç: merkezî otorite zayıflar, bölünme kolaylaşır.
ÖSYM tuzağı
İslamiyet öncesi Türk devletleri teokratik değildi: din adamları sınıfı yoktu. Kamlar vardı ama devlet yönetiminde söz sahibi değildi. KPSS 2017
Toplum Yapısı ve Terimler
Aileden devlete
İl (El) devlet
Budun millet, boyların birliği
Boy urugların birliği
Urug sülale
Oguş aile
En küçük birim oguş, yani aile. KPSS 2020
Ocakta Un Bitti, Bakkala İn
Oguş → Urug → Boy → Budun → İl: küçükten büyüğe sıra.
Devlet terimleri sözlüğü
| Eski Türkçe | Bugünkü anlamı |
|---|---|
| Kağan, Han, İlig | Hükümdar KPSS 2020 |
| Tanhu | Asya Hun hükümdarının unvanı |
| İdikut | Uygur (Turfan) hükümdarının unvanı |
| Hatun | Hükümdarın eşi |
| Tigin | Prens, hükümdarın oğlu |
| Şad | Bir bölgeyi yöneten prens |
| Yabgu | Batı kanadını yöneten, hükümdarın kardeşi ya da akrabası |
| Örgin | Taht KPSS 2020 |
| Ayukı | Hükümet, bakanlar kurulu KPSS 2020 |
| Ayguçı | Vezir, danışman |
| Buyruk | Komutan, bakan |
| Tudun | Vali, vergi toplayan görevli |
| Yargucu | Yargıç |
| Bitikçi | Kâtip |
| Tamgacı | Mühürdar |
| Kün | Halk KPSS 2020 |
| Budun | Millet |
| Oguş | Aile KPSS 2020 |
| İl (El) | Devlet |
| Yurt | Ülke toprağı KPSS 2013 |
| Ülüş | Hanedan üyelerine düşen toprak payı |
| Töre | Yazısız hukuk KPSS 2013 |
| Kurultay, Toy, Kengeş | Danışma meclisi KPSS 2013 |
| Kut | Tanrı’nın verdiği yönetme yetkisi KPSS 2012 |
ÖSYM tuzağı
Ayukı “yargıç” değil, hükümet demektir. Yargıcın karşılığı yargucu. KPSS 2020
Toplum hayatı
- Konar-göçer yaşam: yaz ve kış otlakları arasında göç.
- Toplumda sınıf ayrımı yoktu; aile tek eşliydi.
- Kadın saygındı; ekonomik ve sosyal hayatta etkindi.
Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 216)
Asya Hun
- Bilinen ilk Türk devleti sayılır. Bilinen ilk hükümdarı Teoman.
- En parlak dönem Mete Han (MÖ 209-174): dağınık Türk boylarını tek bayrak altında topladı, Çin’i vergiye bağladı, İpek Yolu’nu denetledi.
- Mete Han onlu sistemi kurdu: ilk düzenli Türk ordusu. Türk Kara Kuvvetleri MÖ 209’u kuruluş yılı sayar.
- Hükümdar unvanı Tanhu. İkili teşkilatın ilk örneği burada görülür.
- Çin Seddi, Hun akınlarına karşı Çinliler tarafından yapıldı.
- Çin entrikaları ve taht kavgalarıyla bölündü, 216’da yıkıldı.
Oğuz Kağan Destanı
- Asya Hunlara aittir; Oğuz Kağan’ın Mete Han olduğu düşünülür.
- Cihan hâkimiyeti sözü bu destandan: “Güneş bayrak, gökyüzü çadır olsun.”
Avrupa Hun Devleti ve Kavimler Göçü
Kavimler Göçü (375)
- Balamir komutasındaki Hunlar İdil’i (Volga) geçip batıya ilerledi.
- Germen kavimleri yerinden oynadı, Roma topraklarına girdi.
- Roma İmparatorluğu 395’te ikiye ayrıldı.
- Batı Roma 476’da yıkıldı.
Sonuç: Avrupa’nın siyasi ve etnik yapısı değişti, feodalite doğdu, İlk Çağ bitip Orta Çağ başladı.
Avrupa Hun (375-469)
- Kurucusu Balamir. Avrupa’da kurulan ilk Türk devleti.
- En parlak dönem Attila (434-453): Doğu Roma’yı Margus ve Anatolius antlaşmalarıyla vergiye bağladı.
- Attila İtalya seferinde Papa ile görüştü, Roma’ya girmeden döndü.
- Attila’nın ölümünden (453) sonra taht kavgaları başladı; devlet 469’da yıkıldı.
Göktürk (Kök Türk) Devleti
I. Göktürk (552-630)
- Bumin Kağan Avar egemenliğine son verip devleti kurdu (552).
- Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti.
- Batıyı İstemi Yabgu yönetti: Sasanilerle birlikte Akhunları (Eftalitler) yıktı, İpek Yolu için Bizans’la ilişki kurdu.
- Mukan Kağan en parlak dönemi yaşattı: Avarların Orta Asya’daki varlığına son verdi, sınır batıda Hazar Denizi’ne ulaştı. KPSS 2016
- 582’de Çin entrikaları ve taht kavgalarıyla Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı.
- 630’da Doğu Göktürkler Çin egemenliğine girdi. Batı kolu 659’da yıkıldı.
- 639’da Kürşad ve arkadaşları Çin sarayını bastı. Ayaklanma başarısız oldu ama bağımsızlık ruhunu canlı tuttu.
II. Göktürk / Kutluk Devleti (682-744)
- İlteriş Kutluk Kağan Çin egemenliğine son verip devleti yeniden kurdu (682).
- En parlak dönem Bilge Kağan; yanında kardeşi Kül Tigin (komutan) ve veziri Tonyukuk.
- Uygur, Basmil ve Karluk boylarının saldırısıyla 744’te yıkıldı.
İlk Kapı Bil
II. Göktürk kağanlarının sırası: İlteriş → Kapgan → Bilge.
ÖSYM tuzağı
Göktürk’ün en parlak dönemi sorulursa iki ad var: I. Göktürk’te Mukan Kağan, II. Göktürk’te Bilge Kağan. Hazar Denizi’ne ulaşan Mukan’dır. KPSS 2016
Göktürk kültürü
- Kendi alfabeleri vardı: Göktürk alfabesi (38 harf).
- Kutsal başkent Ötüken.
- Destanları Bozkurt ve Ergenekon. KPSS 2015
Orhun Yazıtları
Üç taş, üç ad
720’lerTonyukukVezir Tonyukuk kendisi diktirdi
732Kül TiginBilge Kağan, kardeşi adına diktirdi
735Bilge KağanÖlümünden sonra oğlu diktirdi
- Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarını Yolluğ Tigin yazdı. Onun adına dikilmiş bir yazıt yok. KPSS 2021
- Moğolistan’da Orhun Vadisi’nde. 1889’da bulundu, 1893’te Danimarkalı Vilhelm Thomsen okudu.
- Göktürk alfabesiyle yazıldı. Konusu: Türk milletine öğüt, Çin’e karşı uyarı, hükümdarın halkına hesap vermesi.
- Diğer yazıtlar: Yenisey Yazıtları Kırgızlara, Şine Usu Yazıtı Uygurlara aittir.
ÖSYM tuzağı
Yazıtları yazan Yolluğ Tigin’dir ama yazıtlar onun adına değil, Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikildi. KPSS 2021
Uygur Devleti (744-840)
Uygur Devleti
- Kurucusu Kutluk Bilge Kül Kağan (744). Başkent Ordu-Balık.
- Bögü Kağan döneminde Maniheizm devlet dini oldu. Maniheizm ışığı kutsal saydığı için kağanlar unvanlarının başına “Ay” ekledi. KPSS 2014
- Maniheizm et yemeyi yasakladı; Uygurların savaşçı özelliği zayıfladı.
- 840’ta Kırgızlar yıktı. Uygurlar Kansu ve Turfan bölgesine göçüp küçük devletler kurdu.
Uygurlarla gelen ilkler KPSS 2019
- Yerleşik hayatYerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğu
- MatbaaKâğıt kullandılar, kalıpla baskı yaptılar
- Yazılı hukukAlım satım ve borç sözleşmeleri yazıya geçti
- Uygur alfabesi18 harf; Moğollar da bu alfabeyi kullandı
- MimariTapınak, saray ve kütüphane yaptılar
- ResimDuvar resmi ve minyatür gelişti
ÖSYM tuzağı
Manas Destanı Uygurların değil, Kırgızların destanıdır. Uygur destanları Türeyiş ve Göç. KPSS 2019
ÖSYM tuzağı
“Ay” unvanı Budizm’den değil Maniheizm’den gelir. Uygurlar Budizm’i de benimsedi; ikisini karıştırma. KPSS 2014
Diğer Türk Toplulukları
Kim, akılda ne kalacak?
| Topluluk | Akılda kalacak bilgi |
|---|---|
| İskit (Saka) | Alp Er Tunga ve Şu destanları; Esik kurganındaki Altın Elbiseli Adam |
| Avarlar | Göktürklerin önünden batıya göçtü; 626’da Sasanilerle birlikte İstanbul’u kuşattı |
| Hazarlar | Musevîliği benimseyen Türk devleti; “Hazar barışı” ile ticaret yollarını korudu |
| Bulgarlar | İtil Bulgarları 922’de İslamiyet’i kabul etti; Tuna Bulgarları Hristiyanlaşıp Slavlaştı |
| Peçenek, Uz, Kuman | Karadeniz’in kuzeyi ve Balkanlar; çoğu Hristiyanlaşıp eridi |
| Macarlar | Orta Avrupa’ya yerleşti, Hristiyan oldu |
| Kırgızlar | 840’ta Uygur Devleti’ni yıktı; Manas Destanı; Yenisey Yazıtları |
| Karluklar | 751 Talas Savaşı’nda Abbasileri destekledi (sonraki ünite) |
| Akhunlar (Eftalitler) | Göktürkler ve Sasaniler birlikte yıktı |
Destanlar ve Sözlü Edebiyat
Hangi destan kimin?
- Altay TürkleriYaratılışDünyanın ve insanın yaratılışı
- Saka (İskit)Alp Er Tungaİran kaynaklarında (Şehname) Afrasyab adıyla geçerKPSS 2014
- Saka (İskit)ŞuBüyük İskender’le mücadeleyi anlatır
- Asya HunOğuz KağanOğuz Kağan’ın Mete Han olduğu düşünülür
- GöktürkErgenekonDemir dağ eritilir, Türkler Ergenekon’dan çıkarKPSS 2015
- GöktürkBozkurtTürk soyunun bir dişi kurttan türeyişi
- UygurTüreyişUygurların türeyişi
- UygurGöçUygurların göçü
- KırgızManasUygurların değil Kırgızların destanıKPSS 2019
Göktürk’ü Ergenekon’dan Bozkurt çıkardı
Ergenekon’da yolu bir bozkurt gösterir: iki Göktürk destanı tek cümlede. Uygurlar ise türeyip göç etti: Türeyiş ve Göç.
Sözlü edebiyat
- Sagu: ölen kişinin ardından söylenen ağıt. En bilineni Alp Er Tunga sagusu.
- Koşuk: doğa, aşk ve kahramanlık şiiri.
- Sav: atasözü.
Din, Ordu, Ekonomi ve Sanat
Din ve inanç
- Gök Tanrı inancı: tek yaratıcı. Yanında Yer-Su ruhları ve atalara saygı vardı.
- Umay: kadınların ve çocukların koruyucusu.
- Ahiret inancı: Uçmağ cennet, Tamu cehennem. Ölü eşyalarıyla kurgana gömülür.
- Yuğ: cenaze töreni. Balbal: ölenin öldürdüğü düşman sayısınca mezarına dikilen taş.
- Kam: ruhlarla iletişim kurduğuna inanılan kişi. Din adamları sınıfı oluşmadı.
- Başka dinlere hoşgörülüydüler: Uygurlar Maniheizm ve Budizm’i, Hazarlar Musevîliği benimsedi.
Ordu
- Onlu sistem (Mete Han): onluk, yüzlük, binlik ve onbinlik birlikler.
- Ordu-millet: savaşabilen her erkek askerdi.
- Atlı birlikler; Turan taktiği: sahte geri çekilip düşmanı hilal biçiminde kuşatmak.
Ekonomi
- Temel geçim hayvancılık (at, koyun); konar-göçer yaşam.
- İpek Yolu ve Kürk Yolu ticareti; Göktürkler ve Uygurlar İpek Yolu’nu denetledi.
- Madencilik ve demircilik gelişti; Ergenekon’daki demir dağ bunun izi.
- Uygurlarla birlikte tarım ve yerleşik hayat başladı.
Yazı ve sanat
- Göktürk alfabesi 38, Uygur alfabesi 18 harf.
- Hayvan üslubu: madenî eşyada hayvan figürleri.
- Pazırık halısı: Altay’daki Pazırık kurganında bulundu, bilinen en eski düğümlü halı.
- Konar-göçer hayat taşınabilir sanatı öne çıkardı: halı, kilim, maden işi.
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Kut, yönetme yetkisinin Tanrı’dan geldiği inancıdır; halk seçmez. KPSS 2012
- Töre yazısızdır; yazılı hukuk belgeleri Uygurlarda başlar. KPSS 2013
- Uygur kağanlarının “Ay” unvanı Maniheizm’den gelir, Budizm’den değil. KPSS 2014
- Afrasyab, Alp Er Tunga’nın İran kaynaklarındaki adıdır. KPSS 2014
- Ergenekon Göktürk, Türeyiş Uygur, Alp Er Tunga Saka destanıdır. KPSS 2015
- Hazar Denizi’ne ulaşan Mukan Kağan’dır; Bilge Kağan II. Göktürk’tür. KPSS 2016
- Ortak hak taht kavgası ve bölünme getirdi, dinî ayaklanma getirmedi: din adamları sınıfı yoktu. KPSS 2017
- Veliaht önceden belirlenmezdi; kut bütün erkek hanedan üyelerine geçerdi. KPSS 2018
- “Güneş bayrağımız, gökyüzü çadırımız” cihan hâkimiyetini anlatır; kutu ya da töreyi değil. KPSS 2019
- Manas Destanı Kırgızlarındır, Uygurların değil. KPSS 2019
- Ayukı “hükümet” demektir; yargıcın karşılığı yargucu. KPSS 2020
- Orhun Yazıtlarını Yolluğ Tigin yazdı ama onun adına yazıt yok. KPSS 2021
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.Kut, hükümdara halkın verdiği yönetme yetkisidir.
Yanlış! Kutun Tanrı tarafından verildiğine inanılır.
2.İslamiyet öncesi Türk devletlerinde veliaht önceden belirlenirdi.
Yanlış! Belirlenmezdi; bu yüzden taht kavgaları çıkardı.
3.İkili teşkilatta Batı kanadı, Doğu’daki hükümdara bağlıdır.
Doğru! Doğu üstün kanattır; Batı’yı yabgu yönetir.
4.Orhun Yazıtlarını yazan Yolluğ Tigin adına da bir yazıt dikildi.
Yanlış! Yazıtlar Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına; Yolluğ Tigin’in yazıtı yok.
5.Türk adını devlet adı olarak ilk kullanan devlet Göktürklerdir.
Doğru! Bumin Kağan’ın kurduğu devlet.
6.Maniheizm, Uygurların savaşçı özelliğini güçlendirdi.
Yanlış! Et yemeyi yasakladığı için zayıflattı.
7.Manas Destanı Kırgızlara aittir.
Doğru! Uygur destanları Türeyiş ve Göç.
8.Ayukı, eski Türklerde yargıç demektir.
Yanlış! Ayukı hükümet demektir; yargıç yargucu.
9.Kavimler Göçü’nü Balamir komutasındaki Hunlar başlattı.
Doğru! 375’te İdil’i geçip batıya ilerlediler.
10.Onlu sistemi Bumin Kağan kurdu.
Yanlış! Onlu sistem Mete Han’ındır (MÖ 209).
11.Mukan Kağan döneminde Göktürk sınırı batıda Hazar Denizi’ne ulaştı.
Doğru! I. Göktürk’ün en parlak dönemi.
12.İslamiyet öncesi Türk devletlerinde dinî ayaklanmalar sık görülürdü.
Yanlış! Din adamları sınıfı olmadığı için görülmezdi.
Cevaplar
- Y Kutun Tanrı tarafından verildiğine inanılır.
- Y Belirlenmezdi; bu yüzden taht kavgaları çıkardı.
- D Doğu üstün kanattır; Batı’yı yabgu yönetir.
- Y Yazıtlar Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına; Yolluğ Tigin’in yazıtı yok.
- D Bumin Kağan’ın kurduğu devlet.
- Y Et yemeyi yasakladığı için zayıflattı.
- D Uygur destanları Türeyiş ve Göç.
- Y Ayukı hükümet demektir; yargıç yargucu.
- D 375’te İdil’i geçip batıya ilerlediler.
- Y Onlu sistem Mete Han’ındır (MÖ 209).
- D I. Göktürk’ün en parlak dönemi.
- Y Din adamları sınıfı olmadığı için görülmezdi.
Sıradaki üniteler
- KPSS Tarih Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 2: Türk-İslam Tarihi (hazırlanıyor)
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.