İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Tarih · Ünite 2 / 13 · Osmanlı Öncesi Türk Devletleri Tarihi

Türk-İslam Tarihi: KPSS Hap Bilgi

KPSS’de Osmanlı öncesi Türk tarihinden her yıl yaklaşık 3 soru geliyor. Türk-İslam tarihi bu bloğun ikinci büyük parçası: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 11 soru sordu.

Soruların çoğu savaşlardan değil kültürden geldi: Kutadgu Bilig, siyasetname, vakıf, kümbet, Ahilik. Notlar bu yüzden devletleri kısa tutuyor, eserlere, toprak düzenine ve mimariye geniş yer ayırıyor. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 11 çıkmış soru (2012-2021)
  • bu bloktan yılda ~3 soru
  • 11 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

11 sorunun 7’si tek konudan geldi: Kültür ve medeniyet.

  • Kültür ve medeniyet7 soru

    • 2015 Semerkant: “şehirlerin şahı”
    • 2015 “At Türk’ün kanadıdır”
    • 2016 Ahilik ve fütüvvet
    • 2018 Kümbet
    • 2018 Vakıf arazisi
    • 2020 Siyasetname
    • 2021 Kutadgu Bilig

  • Devletler ve olaylar4 soru

    • 2012 Satuk Buğra Han ve Karahanlılar
    • 2014 Gaznelilerin ülkesi (963-1187)
    • 2017 Gazneli ve Tolunoğulları’nın kuruluşu
    • 2017 Haşhaşiler (Hasan Sabbah)

Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Zaman Çizelgesi

Hangi devlet ne zaman?

Kilit tarihler

  1. 751Talas Savaşı: Abbasiler ve Karluklar Çin’i yendi.
  2. 840Karahanlılar kuruldu.
  3. 868Tolunoğulları Mısır’da kuruldu. KPSS 2017
  4. 922İtil Bulgarları İslamiyet’i kabul etti.
  5. X. yySatuk Buğra Han Müslüman oldu; İslamiyet Karahanlıların resmî dini oldu. KPSS 2012
  6. 963Alp Tegin Gazne’de Gazneli Devleti’ni kurdu. KPSS 2017
  7. 999Karahanlılar ve Gazneliler Samanoğulları’na son verdi.
  8. 1001-1027Gazneli Mahmut’un 17 Hindistan seferi.
  9. 1040Dandanakan: Selçuklular Gaznelileri yendi, Büyük Selçuklu kuruldu.
  10. 1055Tuğrul Bey Bağdat’a girdi.
  11. 1069-1070Kutadgu Bilig yazıldı. KPSS 2021
  12. 1071Malazgirt (sonraki ünitenin başlangıcı).
  13. 1092Nizamülmülk Haşhaşilerin suikastiyle öldü; Melikşah da aynı yıl öldü. KPSS 2017
  14. 1141Katvan: Sultan Sencer Karahıtaylara yenildi.
  15. 1157Sencer öldü, Büyük Selçuklu dağıldı.
  16. 1187Gazneliler yıkıldı. KPSS 2014

Türkler ve İslamiyet

Türkler İslamiyet’e nasıl geçti?

  1. Emeviler Arap olmayan Müslümanları (mevali) ikinci sınıf saydı; Türklerle ilişki savaşla geçti.
  2. Abbasiler Arap olmayanlara kapıyı açtı; Türkler orduda ve sarayda görev aldı.
  3. Talas Savaşı (751): Abbasiler ve Karluklar birlikte Çin’i yendi.
  4. Türk-Arap yakınlaşması hızlandı; Türkler boy boy Müslüman olmaya başladı.

Talas’taki Çinli esirlerden kâğıt yapımı İslam dünyasına geçti; Semerkant kâğıt merkezi oldu.

Neden kolay benimsendi?

  • Gök Tanrı inancındaki tek yaratıcı düşüncesi İslam’ın tevhit anlayışına yakındı.
  • Ahiret, cennet ve cehennem (uçmağ, tamu) inancı benzerdi.
  • Cihat anlayışı Türklerin cihan hâkimiyeti ülküsüne uydu.
  • Müslüman tüccarlar ve dervişler bozkırda İslamiyet’i anlattı.

Sonuçlar

  • Türk kültürü İslam kültürüyle kaynaştı: Türk-İslam medeniyeti doğdu.
  • Türkler zamanla İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlendi.
  • İslamiyet’i kabul etmeyen bazı boylar (Peçenek, Uz, Kuman) Hristiyanlaşıp zamanla eridi.

ÖSYM tuzağı

İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti İtil Bulgarlarıdır (922). İlk Türk-İslam devleti ise Karahanlılardır: Müslüman olup Türkçeyi ve Türk geleneklerini korudular. KPSS 2012

Karahanlılar (840-1212)

Karahanlılar

  • Karluk, Yağma ve Çiğil boylarının birleşmesiyle kuruldu. Merkezleri Kaşgar, Balasagun ve Semerkant.
  • Satuk Buğra Han amcası Oğulcak Kadir Han tahttayken Müslüman oldu; hükümdar olunca İslamiyet’i resmî din yaptı. KPSS 2012
  • Taht amcadan yeğene geçti: yönetme yetkisi hâlâ hanedanın ortak hakkı. KPSS 2012
  • Hükümdarın Müslüman olması İslamiyet’in Türkler arasında yayılmasını hızlandırdı. KPSS 2012
  • İkili teşkilatı ve Han, Kağan, Tigin gibi eski Türk unvanlarını sürdürdüler.
  • 999’da Gaznelilerle birlikte Samanoğulları’na son verdiler. Doğu ve Batı diye ikiye ayrıldılar; Batı Karahanlıları 1212’de Harezmşahlar yıktı.

Karahanlılarla gelen ilkler KPSS 2012

  1. İlk Türk-İslam devletiMüslüman olup Türk kimliğini koruyan ilk devlet
  2. Türkçe resmî dilHakaniye Türkçesi; ilk Türk-İslam eserleri bu dille yazıldı
  3. MedreseTürk dünyasının ilk medreseleri Karahanlılarda açıldı
  4. Kervansarayİlk örnekler ribat adıyla Karahanlılarda (Ribat-ı Melik)
  5. Türkçe eserlerKutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atabetü’l-Hakayık

ÖSYM tuzağı

Karahanlılarda resmî dil Türkçeydi. Arapça bilim ve din dili olarak kullanıldı ama resmî dil olmadı. KPSS 2012

Gazneliler (963-1187)

Gazneliler

  • Samanoğulları’nın Türk komutanı Alp Tegin Gazne’de kurdu (963). KPSS 2017
  • Ülke Afganistan, Horasan, İran’ın doğusu, Harezm ve Pakistan’dan Kuzey Hindistan’a uzandı. KPSS 2014
  • En parlak dönem Gazneli Mahmut (998-1030): “Sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı.
  • 17 Hindistan seferi (1001-1027): İslamiyet Hindistan’da yayıldı.
  • Saray ve edebiyat dili Farsça. Firdevsi Şehname’yi Gazneli Mahmut’a sundu; Biruni Hindistan’ı anlatan eserini bu dönemde yazdı.
  • 1040 Dandanakan’da Selçuklulara yenilip Hindistan’a çekildiler; 1187’de Gurlular yıktı. KPSS 2014
Kodla

Mahmut sultan oldu, Hindistan’a on yedi kez gitti

Gazneli Mahmut: “Sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı ve 17 Hindistan seferi.

Başka bir devletin içinden doğanlar

963 · AFGANİSTANGazneliler
  • Samanoğulları’nın Türk komutanı Alp Tegin kurdu
  • Merkez Gazne
868 · MISIRTolunoğulları
  • Abbasilerin Mısır valisi Ahmet bin Tolun kurdu
  • Mısır’daki ilk Türk-İslam devleti

İkisini de bir İslam devletinin hizmetindeki Türk komutan ya da vali kurdu. İhşidiler (935, Mısır) de böyle doğdu. KPSS 2017

ÖSYM tuzağı

Gazneliler Türk devletiydi ama saray dili Farsçaydı. Türkçeyi resmî dil yapan Karahanlılar. KPSS 2014

Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

Cend’den Bağdat’a

  1. Oğuzların Kınık boyu; Selçuk Bey Cend’e yerleşip Müslüman oldu.
  2. 1035 Nesa: Gaznelileri yenip Horasan’a yerleştiler.
  3. 1040 Dandanakan: Gazneliler yenildi, Büyük Selçuklu kuruldu (Tuğrul ve Çağrı Bey).
  4. 1048 Pasinler: Bizans’la ilk savaş, Selçuklular kazandı.
  5. 1055: Tuğrul Bey Bağdat’a girdi, halifeyi Şii Büveyhoğulları’nın baskısından kurtardı.

Halife Tuğrul Bey’e “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını verdi: dinî lider halife, siyasi güç sultan oldu.

Alparslan, Melikşah, Sencer

  • Alparslan 1071’de Malazgirt’te Bizans’ı yendi; Anadolu’nun kapısı açıldı (sonraki ünite).
  • En geniş sınırlar Melikşah döneminde; veziri Nizamülmülk, başkent İsfahan.
  • Nizamülmülk Nizamiye medreselerini kurdu ve Melikşah için Siyasetname’yi yazdı. KPSS 2020
  • 1092’de Nizamülmülk Haşhaşilerin suikastiyle öldü; aynı yıl Melikşah da öldü ve taht kavgaları başladı. KPSS 2017
  • Sultan Sencer 1141’de Katvan’da Karahıtaylara yenildi, 1153’te Oğuz isyanında esir düştü. Ölümüyle (1157) devlet dağıldı.

Haşhaşiler (Batıniler)

  • Hasan Sabbah kurdu; merkezi İran’daki Alamut Kalesi. KPSS 2017
  • Batınî anlayışta gizli örgüt: önemli devlet adamlarına suikast düzenledi. KPSS 2017
  • Örgüte 1256’da Moğol Hülagü Alamut’u alarak son verdi.

ÖSYM tuzağı

Haşhaşiler Büyük Selçuklu dönemindeki Batınî örgüttür. Babailer Anadolu Selçuklu’da Baba İlyas’a bağlı Türkmenler, Hariciler Sıffin’den sonra çıkan grup; karıştırma. KPSS 2017

Diğer Türk-İslam Devletleri

Kim, akılda ne kalacak?

DevletAkılda kalacak bilgi
Tolunoğulları (868-905)Abbasilerin Mısır valisi Ahmet bin Tolun kurdu; Mısır’daki ilk Türk-İslam devleti KPSS 2017
İhşidiler (935-969)Abbasilerin Mısır valisi Muhammed bin Tuğç kurdu; Fatımiler yıktı
Harezmşahlar (1097-1231)Büyük Selçuklu’nun Harezm valisinin soyundan; Moğollara yenildi
Delhi Türk Sultanlığı (1206)Kutbeddin Aybek kurdu; Hindistan’da Türk-İslam hâkimiyeti sürdü
Memlükler (1250-1517)Mısır ve Suriye; 1260’ta Ayn Calut’ta Moğolları durdurdu; Yavuz Sultan Selim son verdi
Altın Ordaİdil boyunda kurulan, zamanla Türkleşen Moğol devleti
Timurlular (1370-1507)Başkent Semerkant; 1402 Ankara Savaşı’nda Osmanlı’yı yendi KPSS 2015
Babürlüler (1526-1858)Babür Şah kurdu, Hindistan; Taç Mahal bu dönemin eseri

ÖSYM tuzağı

Kuruluşu Gaznelilere benzeyen devlet Tolunoğulları: ikisini de başka bir İslam devletinin Türk komutanı ya da valisi kurdu. Karahanlı ve Büyük Selçuklu ise boyların birleşmesiyle doğdu. KPSS 2017

Eserler ve Bilginler

Hangi eser kimin?

  • Yusuf Has Hacib · 1069-1070Kutadgu Bilig“Mutluluk veren bilgi”; devlet yönetimi; Tabgaç Buğra Han’a sunulduKPSS 2021
  • Kaşgarlı Mahmut · 1072-1074Divanü Lügati’t-TürkAraplara Türkçe öğreten sözlük; Abbasi halifesine sunulduKPSS 2015
  • Edip Ahmet Yükneki · XII. yyAtabetü’l-Hakayık“Gerçeklerin eşiği”; ahlak ve öğüt
  • Ahmet Yesevi · XII. yyDivan-ı HikmetTasavvuf şiirleri; halkın anlayacağı sade Türkçe
  • Nizamülmülk · Büyük SelçukluSiyasetnameMelikşah’a devlet yönetimi öğütleriKPSS 2020
  • Ali Şir Nevai · XV. yyMuhakemetü’l-LügateynKarahanlı değil Timurlu dönemi; Türkçeyi Farsçayla karşılaştırırKPSS 2021

Kutadgu Bilig’in dört kahramanı

KahramanTemsil ettiği
Kün ToğdıHükümdar: adalet ve kanun KPSS 2021
Ay ToldıVezir: devlet, iktidar ve mutluluk KPSS 2021
ÖgdülmişVezirin oğlu: akıl KPSS 2021
OdgurmışÖgdülmiş’in akrabası, derviş: akıbet ve kanaat KPSS 2021
Kodla

Kün adil, Ay devletli, Öğ öğüt verir, Od odasına kapanır

Kün Toğdı adalet, Ay Toldı devlet ve mutluluk, Ögdülmiş akıl, Odgurmış akıbet. Odgurmış dünyadan elini çekmiş bir derviştir.

Kutadgu Bilig

  • Yusuf Has Hacib yazdı, Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sundu; yazara “Has Hacib” unvanı verildi. KPSS 2021
  • Konusu devlet yönetimi: iyi hükümdar, adalet, devlet adamlarının nitelikleri. KPSS 2021
  • İlk Türk siyasetnamesi sayılır; aruz ölçüsüyle yazılan ilk Türkçe eser.

Divanü Lügati’t-Türk

  • Kaşgarlı Mahmut yazdı: Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin Arapça kadar zengin olduğunu göstermek için.
  • Türk boylarının yerleşim yerlerini gösteren dünya haritası, atasözleri (sav) ve şiirler (sagu, koşuk) içerir.
  • “At Türk’ün kanadıdır” sözü buradan: at hem savaşta hem göçte Türkün en büyük gücüydü. KPSS 2015

Türk-İslam bilginleri

  • Farabi: felsefe; Aristo’dan sonra “ikinci öğretmen” (Muallim-i Sani).
  • İbn-i Sina: tıp; El-Kanun yüzyıllarca Avrupa’da ders kitabı oldu.
  • Biruni: astronomi ve coğrafya; Gazneli sarayında Hindistan’ı yazdı.
  • Harezmi: matematik; cebirin kurucusu sayılır.
  • Ömer Hayyam: Melikşah döneminde Celali Takvimi’ni hazırlayan heyetin başında.

Adı işini söyleyen eserler

TürNe anlatır?
SiyasetnameYöneticilere devlet yönetimi bilgisi ve öğüt KPSS 2020
SeyahatnameGezilip görülen yerler
MenakıbnameVelilerin, tarikat büyüklerinin hayatı ve kerametleri
MülknameHizmet karşılığı mülk olarak verilen toprağın belgesi
İcazetnameİzin ve onay belgesi, diploma

ÖSYM tuzağı

Yöneticilere öğüt veren eserlerin genel adı siyasetname. Kutadgu Bilig de bu türdendir ama yazarı Yusuf Has Hacib; Siyasetname adlı eser Nizamülmülk’ündür. KPSS 2020

Devlet, Toprak ve Ordu

Devlet yönetimi

  • Ülke yine hanedanın ortak malı: taht kavgaları sürdü.
  • Unvanlar: Han, Hakan, Sultan, Melik. Şehzadelere melik, eğiticilerine atabey denir.
  • Divan-ı Saltanat: devlet işlerinin görüşüldüğü meclis; başında vezir.
  • Halife dinî lider, sultan siyasi güç: Tuğrul Bey’den sonra Selçuklu sultanı halifenin koruyucusu.

Toprağın geliri kime gider?

ToprakGeliri kime?
HasHükümdara ve ailesine
İktaAsker ve devlet görevlisine, maaş karşılığı
MülkKişiye; satılabilir, miras bırakılabilir
VakıfHayır işlerine: cami, medrese, darüşşifa, köprü ve görevlilerin maaşı KPSS 2018
MiriDevletin toprakları; has ve ikta bunun parçası
Kodla

Has hana, ikta askere, vakıf hayra, mülk sahibine

Dört toprak türünü gelirin gittiği yerle birlikte ezberle; miri devlete ait toprakların genel adı.

İkta sistemi

  1. Devlet bir toprağın vergi gelirini ikta sahibine bırakır.
  2. İkta sahibi bu gelirle atlı asker besler, savaşta orduya katılır.
  3. Devlet hazineden para çıkarmadan büyük bir ordu kurar.
  4. Toprak boş kalmaz, üretim ve vergi düzenli sürer.

Büyük Selçuklu’da Nizamülmülk yaygınlaştırdı; Osmanlı’da tımar adıyla sürdü.

ÖSYM tuzağı

Geliri bilim, eğitim ve sağlık kurumlarına ve görevlilerinin maaşına ayrılan toprak vakıftır. İkta asker ve memur maaşı içindir; has hükümdarındır. KPSS 2018

Ordu

  • Gulamlar: küçük yaşta alınıp saray okulunda (gulamhane) yetiştirilen ücretli askerler.
  • Hassa ordusu: hükümdarın kendi askerleri.
  • İkta askerleri: ikta sahiplerinin beslediği atlı birlikler; ordunun en kalabalık kısmı.
  • Bağlı devletlerin ve Türkmen boylarının askerleri.

Şehirler ve Mimari

Hangi şehir neyle anılır?

ŞehirAkılda kalacak bilgi
SemerkantKarahanlıların merkezlerinden; Timur’un başkenti, “şehirlerin şahı” KPSS 2015
BuharaSamanoğulları’nın başkenti; büyük ilim merkezi
KaşgarKarahanlıların merkezi; Kaşgarlı Mahmut’un şehri
GazneGaznelilerin başkenti (Afganistan)
İsfahanMelikşah’ın başkenti; “dünyanın yarısı” (nısf-ı cihan) diye anılır
BağdatAbbasi başkenti; ilk Nizamiye medresesi (1067)

Selçuklu mimarisi: ne nereden geldi?

  • Anıt mezarKümbetSelçukluların Türk-İslam mimarisine kazandırdığı yapı; biçimi Türk çadırını andırırKPSS 2018
  • Ticaret yoluKervansarayİlk örnekler Karahanlılarda ribat adıyla; Selçuklularda yaygınlaştı
  • EğitimMedreseNizamiye medreseleriyle devlet okulu oldu
  • SağlıkDarüşşifaHastane; çoğu vakıf geliriyle yaşadıKPSS 2018
  • GözlemRasathaneGökyüzü gözlemi; Celali Takvimi bu çalışmalardan çıktı
  • AraplardanCami ve şadırvanSelçuklu buluşu değil; İslam mimarisine Araplar kazandırdıKPSS 2018

ÖSYM tuzağı

Selçukluların Türk-İslam mimarisine kazandırdığı yapı kümbet. Otağ bir yapı değil, hükümdar çadırıdır; cami ve şadırvan Araplardan gelir. KPSS 2018

ÖSYM tuzağı

“Şehirlerin şahı” Semerkant’tır. İsfahan “dünyanın yarısı” diye anılır; ikisini karıştırma. KPSS 2015

Toplum ve Ahilik

Toplum hayatı

  • Yerleşik hayat yaygınlaştı; şehirler ticaret ve ilim merkezi oldu.
  • Türkmen: Müslüman olan Oğuzlara verilen ad.
  • Konar-göçer Türkmenler sınır boylarında yaşadı; Anadolu’nun fethinde öncü oldular.

Ahilik

  • Ahilik: esnaf ve sanatkârların meslek ve dayanışma teşkilatı. Kurucusu Ahi Evran (XIII. yy, Kırşehir). KPSS 2016
  • İslam dünyasındaki fütüvvet (yiğitlik, cömertlik, doğruluk) anlayışına dayanır. KPSS 2016
  • Anadolu Selçuklu ve Osmanlı’nın kuruluş yıllarında ahlak ve davranış kurallarını şekillendirdi. KPSS 2016
  • Malın kalitesini ve fiyatını denetledi, haksız rekabeti önledi.

Ahilikte meslek basamakları

  1. Yamak: işe yeni başlayan.
  2. Çırak: mesleği öğrenen.
  3. Kalfa: ustalığa hazırlanan.
  4. Usta: kendi dükkânını açabilen.

Her basamakta meslekle birlikte ahlak da öğretilirdi: dürüstlük, cömertlik, konukseverlik.

ÖSYM tuzağı

Ahilik bir esnaf teşkilatıdır. Tımar, iltizam ve devşirme askerî ya da mali düzenlerdir, Enderun saray okuludur; ahlak kurallarını şekillendiren Ahiliktir. KPSS 2016

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. Karahanlılarda resmî dil Türkçeydi; Arapça bilim ve din diliydi, resmî dil değildi. KPSS 2012
  2. Kuzey Hindistan’a uzanan devlet Gaznelilerdir (963-1187); Büyük Selçuklu İran, Irak ve Suriye’ye yöneldi. KPSS 2014
  3. “Şehirlerin şahı” Semerkant’tır; İsfahan “dünyanın yarısı” diye anılır. KPSS 2015
  4. “At Türk’ün kanadıdır” sözü Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lügati’t-Türk’ündedir. KPSS 2015
  5. Fütüvvete dayanıp ahlak kurallarını şekillendiren Ahiliktir; tımar, iltizam, devşirme ve Enderun değil. KPSS 2016
  6. Gazneliler gibi bir İslam devletinin Türk komutanı ya da valisince kurulan devlet Tolunoğullarıdır. KPSS 2017
  7. Hasan Sabbah’ın Batınî örgütü Haşhaşilerdir; Babailer Anadolu Selçuklu’daki Türkmen isyanıdır. KPSS 2017
  8. Selçukluların mimariye kazandırdığı yapı kümbettir; cami ve şadırvan Araplardan gelir. KPSS 2018
  9. Geliri hayır işlerine ayrılan toprak vakıftır; ikta asker ve memur maaşı içindir. KPSS 2018
  10. Yöneticilere öğüt veren eserlerin genel adı siyasetnamedir; seyahatname gezi anlatır. KPSS 2020
  11. Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib’in, Divanü Lügati’t-Türk Kaşgarlı Mahmut’un, Muhakemetü’l-Lügateyn Ali Şir Nevai’nin. KPSS 2021

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.Talas Savaşı’nda Karluklar Çin’in yanında savaştı.

    Yanlış! Karluklar Abbasileri destekledi; Çin yenildi.

  2. 2.İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti Karahanlılardır.

    Yanlış! İtil Bulgarlarıdır (922). Karahanlılar ilk Türk-İslam devletidir.

  3. 3.Karahanlılarda resmî dil Türkçeydi.

    Doğru! Hakaniye Türkçesi; Arapça bilim ve din diliydi.

  4. 4.Kutadgu Bilig’i Kaşgarlı Mahmut yazdı.

    Yanlış! Yusuf Has Hacib yazdı; Kaşgarlı Mahmut’un eseri Divanü Lügati’t-Türk.

  5. 5.Divanü Lügati’t-Türk Araplara Türkçe öğretmek için yazıldı.

    Doğru! Abbasi halifesine sunuldu.

  6. 6.Gazneli Devleti’ni Samanoğulları’nın Türk komutanı Alp Tegin kurdu.

    Doğru! Gazne’de, 963’te.

  7. 7.“Sultan” unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı Tuğrul Bey’dir.

    Yanlış! Gazneli Mahmut’tur.

  8. 8.Büyük Selçuklu Devleti Dandanakan Savaşı’yla kuruldu.

    Doğru! 1040’ta Gazneliler yenildi.

  9. 9.Nizamülmülk’ü Haşhaşiler öldürdü.

    Doğru! 1092’de; Hasan Sabbah’ın Batınî örgütü.

  10. 10.Geliri asker ve memur maaşına ayrılan toprak vakıf toprağıdır.

    Yanlış! Bu iktadır; vakfın geliri hayır işlerine gider.

  11. 11.Kümbet, Selçukluların Türk-İslam mimarisine kazandırdığı anıt mezardır.

    Doğru! Biçimi Türk çadırını andırır.

  12. 12.Ahilik, Osmanlı’nın askerî teşkilatıdır.

    Yanlış! Fütüvvete dayanan esnaf ve sanatkâr teşkilatıdır.

Cevaplar

  1. Y Karluklar Abbasileri destekledi; Çin yenildi.
  2. Y İtil Bulgarlarıdır (922). Karahanlılar ilk Türk-İslam devletidir.
  3. D Hakaniye Türkçesi; Arapça bilim ve din diliydi.
  4. Y Yusuf Has Hacib yazdı; Kaşgarlı Mahmut’un eseri Divanü Lügati’t-Türk.
  5. D Abbasi halifesine sunuldu.
  6. D Gazne’de, 963’te.
  7. Y Gazneli Mahmut’tur.
  8. D 1040’ta Gazneliler yenildi.
  9. D 1092’de; Hasan Sabbah’ın Batınî örgütü.
  10. Y Bu iktadır; vakfın geliri hayır işlerine gider.
  11. D Biçimi Türk çadırını andırır.
  12. Y Fütüvvete dayanan esnaf ve sanatkâr teşkilatıdır.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.