İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Tarih · Ünite 8 / 13 · Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi: KPSS Hap Bilgi

KPSS’de Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihinden her yıl yaklaşık 12 soru geliyor. Bu ünite Mondros’tan TBMM’nin açılışına kadarki hazırlık dönemini anlatıyor: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 24 soru sordu.

Soruların 9’u İstanbul hükümeti, manda ve Misak-ı Milli’den, 8’i genelge ve kongrelerden, 7’si Kuvayımilliye ve işgallerden geldi. Bu ünitede tarih sırası çok soruluyor: kilit tarihlerle başla. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 24 çıkmış soru (2012-2021)
  • bu bloktan yılda ~12 soru
  • 24 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

24 sorunun 9’u tek konudan geldi: İstanbul hükümeti, manda ve Misak-ı Milli.

  • İstanbul hükümeti, manda ve Misak-ı Milli9 soru

    • 2012 Sivas’tan sonra ilk siyasi başarı
    • 2014 Misak-ı Milli’yi ilk tanıyan Avrupa devleti
    • 2016 Misak-ı Milli’de halkoylaması
    • 2017 Misak-ı Milli’nin maddeleri
    • 2017 Ali Rıza Paşa’nın getirilme gerekçesi
    • 2018 General Harbord ve manda
    • 2019 Ali Rıza Paşa hükümetinin istekleri
    • 2020 Heyet-i Temsiliye’nin yetkili olduğu dönem
    • 2020 Ankara’ya gelen Mebusan Meclisi başkanı

  • Mustafa Kemal, genelge ve kongreler8 soru

    • 2012 Erzurum Kongresi’nin nedenleri
    • 2013 Sivas Kongresi’ni engelleme girişimleri
    • 2015 Erzurum Kongresi ve bağımsızlık
    • 2016 Amasya Genelgesi’nde yöntem
    • 2017 Mustafa Kemal’in istifası
    • 2019 İstifanın zamanı: Erzurum hazırlığı
    • 2019 Sivas Kongresi
    • 2021 Sineyimillete dönüş

  • Kuvayımilliye, işgaller ve isyanlar7 soru

    • 2012 Kuvayımilliye’nin özellikleri
    • 2013 İzmir’in işgalinin ilk sonucu
    • 2014 İstiklal Harbimiz: Kâzım Karabekir
    • 2015 Nutuk’ta iç isyanlar
    • 2016 Kuvayımilliye liderleri
    • 2018 Düzenli ordunun kurulma sebebi
    • 2019 Milne Hattı’nın aşılması

Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Kilit Tarihler

Mondros’tan TBMM’ye

  1. 30 Eki 1918Mondros Ateşkesi; işgaller başladı.
  2. 15 May 1919İzmir’in işgali: İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti, Kuvayımilliye. KPSS 2013
  3. 19 May 1919Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’da.
  4. 22 Haz 1919Amasya Genelgesi. KPSS 2016
  5. 8-9 Tem 1919Askerlikten ve görevlerinden istifa: sineyimillete dönüş. KPSS 2021
  6. 23 Tem 1919Erzurum Kongresi (7 Ağustos’a kadar). KPSS 2015
  7. 4 Eyl 1919Sivas Kongresi (11 Eylül’e kadar). KPSS 2019
  8. Eyl 1919General Harbord Sivas’ta Mustafa Kemal’le görüştü. KPSS 2018
  9. 1 Eki 1919Damat Ferit istifa etti; Ali Rıza Paşa hükümeti. KPSS 2017
  10. 20-22 Eki 1919Amasya Görüşmeleri. KPSS 2012
  11. Kas 1919Sivas’ta Komutanlar Toplantısı. KPSS 2020
  12. 27 Ara 1919Heyet-i Temsiliye Ankara’ya geldi. KPSS 2020
  13. 12 Oca 1920Son Osmanlı Mebusan Meclisi açıldı.
  14. 28 Oca 1920Misak-ı Milli kabul edildi. KPSS 2017
  15. 16 Mar 1920İstanbul resmen işgal edildi; meclis dağıldı. KPSS 2020
  16. 23 Nis 1920TBMM açıldı.
  17. 29 Nis 1920Hıyanet-i Vataniye Kanunu (TBMM). KPSS 2020
  18. Haz 1920Yunanlılar Milne Hattı’nı aştı. KPSS 2019
  19. 16 Mar 1921Moskova Antlaşması: Misak-ı Milli’yi ilk tanıyan Avrupa devleti Sovyet Rusya. KPSS 2014

Genelgeden Kongrelere

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

Ne?Madde
AmaçVatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikede
Gerekçeİstanbul hükümeti sorumluluğunu yerine getiremiyor
YöntemMilletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracak KPSS 2016
Yöntem (kurul)Her türlü denetimden uzak milli bir kurul oluşturulmalı KPSS 2016
KararSivas’ta milli bir kongre toplanacak

Sineyimillete dönüş (8-9 Temmuz 1919)

  • İstanbul geri dönmesini istedi; Mustafa Kemal uymadı, görevden alındı. Erzurum Kongresi hazırlanırken askerlikten ve bütün görevlerinden istifa etti. KPSS 2019
  • Bu, sineyimillete dönüştür: sivil olarak milletin arasına döndü. KPSS 2021
  • İstifa gösteriyor: İstanbul’dan farklı düşündü, direnişi Anadolu merkezli kurmak istedi, makam peşinde değildi. Mondros’u hafifletmek gibi bir amacı yoktu: tam bağımsızlık. KPSS 2017

Erzurum mu, Sivas mı?

23 TEMMUZ 1919Erzurum Kongresi
  • Toplanışı bölgesel, kararları ulusal
  • Topyekûn direniş; manda ve himaye reddi
  • Gayrimüslimlere ayrıcalık yok
  • Temsil Heyeti seçildi
4 EYLÜL 1919Sivas Kongresi
  • Toplanışı da kararları da ulusal
  • Cemiyetler tek çatıda: A.R.M.H.C.
  • Manda tartışılıp reddedildi
  • Heyet-i Temsiliye bütün yurdu temsil eder

Erzurum’un üç kararı (topyekûn direniş, manda reddi, ayrıcalığa hayır) bağımsızlığın ilke edinildiğini gösterir. KPSS 2015

Erzurum Kongresi neden toplandı?

  • Doğu Anadolu’nun Ermenilere verilme olasılığı; Pontus Rum faaliyetleri. KPSS 2012
  • Bazı bölgelerin işgali; Erzurum ve Trabzon cemiyetlerini birleştirmek. KPSS 2012
  • İstanbul’un resmen işgali neden olamaz: o, 16 Mart 1920’de. KPSS 2012

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

  • Delegeler İttihatçı olmadıklarına ant içti; başkanlık konusunda tartışma çıktı. KPSS 2019
  • Bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleşti; Erzurum kararları benimsendi. KPSS 2019
  • Kongreye damga vuran manda tartışmasıydı; Bolşevik propagandası değil. KPSS 2019
  • Ali Fuat Paşa Batı Anadolu’ya komutan atandı; İrade-i Milliye gazetesi çıktı.
  • Damat Ferit kongreyi engellemek istedi: Elazığ Valisi Ali Galip ve Ankara Valisi Muhittin Paşa görevlendirildi; İngilizler stratejik yerleri işgal etti. KPSS 2013
Kodla

Erzurum bölgeden toplandı, Sivas ülkeden

Erzurum’un toplanışı bölgesel, kararları ulusal; Sivas’ın ikisi de ulusal. Cemiyetler Sivas’ta birleşti, manda Sivas’ta tartışıldı.

ÖSYM tuzağı

Mustafa Kemal Erzurum Kongresi hazırlanırken istifa etti; Amasya Genelgesi’nden ya da Sivas’tan sonra değil. KPSS 2019

İstanbul Hükümeti, Manda ve Misak-ı Milli

Sivas’tan sonra İstanbul ile

  1. Temsil Heyeti’nin baskısıyla Damat Ferit istifa etti (1 Ekim 1919).
  2. Vahdettin ılımlı Ali Rıza Paşa’yı getirdi: halk arasında birlik, sükûn ve düzen, yasal hükümetle seçim, milli hareketle iyi ilişki için. KPSS 2017
  3. Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul, Temsil Heyeti’ni muhatap aldı. Sivas’tan sonra İstanbul’a karşı ilk siyasi başarı. KPSS 2012
  4. Mebusan Meclisi seçildi, İstanbul’da açıldı (12 Ocak 1920).

Ali Rıza Paşa’yı getirmenin amacı Temsil Heyeti’ni İstanbul’da etkili kılmak değildi. KPSS 2017

Ali Rıza Paşa hükümeti ne istedi?

  • El konulan resmî dairelerin boşaltılması; İstanbul ile Anadolu arasında haberleşmenin yeniden kurulması. KPSS 2019
  • Hükümet uygulamalarına saygı; seçimlere müdahale edilmemesi. KPSS 2019
  • Ülkenin birlikte yönetilmesi istenmedi. KPSS 2019

Heyet-i Temsiliye’nin yetkili olduğu dönem (Eylül 1919 - Nisan 1920)

  • Amasya Görüşmeleri; Sivas’ta Komutanlar Toplantısı; Ali Fuat Paşa Batı’da. KPSS 2020
  • Ankara Milli Mücadele’nin merkezi oldu (27 Aralık 1919). KPSS 2020
  • Hıyanet-i Vataniye Kanunu bu döneme girmez: TBMM çıkardı (29 Nisan 1920). KPSS 2020

Manda

  • Wilson Prensipleri Cemiyeti ABD mandası, bazı çevreler İngiliz mandası istedi; Erzurum ve Sivas reddetti.
  • ABD, Doğu’da bir Ermeni devleti ve manda konusunu araştırmak için General Harbord’u gönderdi; Sivas’ta Mustafa Kemal’le görüştü. KPSS 2018

Misak-ı Milli (28 Ocak 1920)

KonuKarar
SınırMondros’ta işgal edilmemiş, Türk ve Müslüman çoğunluklu yerler bölünmez KPSS 2017
HalkoylamasıKars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya’da halka sorulacak KPSS 2016
Arap topraklarıGeleceği halkın serbest oyuyla belirlenecek
BoğazlarGüvenliği sağlanırsa ticarete açılacak; karar ilgili devletlerle. Milletler Cemiyeti’ne bırakılmadı KPSS 2017
AzınlıklarHakları komşu ülkelerdeki Müslümanların hakları kadar KPSS 2017
BağımsızlıkKapitülasyonlar kabul edilmez; tam bağımsızlık KPSS 2017
Kodla

Kars, Ardahan, Batum, Batı Trakya: halka sor

Misak-ı Milli’de halkoylaması istenen dört yer. Trabzon bu listede yok; Boğazlar Milletler Cemiyeti’ne bırakılmadı.

Misak-ı Milli’den sonra

  • Son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti; TBMM değil.
  • 16 Mart 1920’de İstanbul resmen işgal edildi; meclisin başkanı Celalettin Arif Bey Ankara’ya geçti. KPSS 2020
  • Misak-ı Milli’yi ilk tanıyan Avrupa devleti Sovyet Rusya (Moskova, 16 Mart 1921); sonra Fransa (Ankara Antlaşması, 20 Ekim 1921). KPSS 2014

ÖSYM tuzağı

Misak-ı Milli’yi TBMM değil, son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti; ilk tanıyan Avrupa devleti Sovyet Rusya, Fransa ikinci. KPSS 2014

Kuvayımilliye, İşgaller ve İsyanlar

Kuvayımilliye

  • 15 Mayıs 1919 İzmir’in işgali Kuvayımilliye ruhunu doğurdu; ilk sonuç İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti. KPSS 2013
  • Liderler eski askerler, efeler ve eşraftı: Çerkez Ethem, Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe, İpsiz Recep, Şahin Bey. KPSS 2016
  • Bölgeseldi; düşmanın ilerleyişini yavaşlattı, bazı iç isyanları bastırdı. KPSS 2012
  • Doğu Cephesi’nde Kuvayımilliye değil, düzenli ordu (15. Kolordu, Kâzım Karabekir) savaştı. KPSS 2012

Kuvayımilliye’den düzenli orduya

  1. Askerî disiplin ve hiyerarşi yoktu; her birlik kendi şefini dinledi. KPSS 2018
  2. Yakaladığını kendi yöntemiyle cezalandırdı; halktan zorla malzeme aldı. KPSS 2018
  3. Düzenli düşman ordusu karşısında kesin sonuç alamadı. KPSS 2018
  4. TBMM düzenli orduya geçti (1920 sonu). KPSS 2018

Milne Hattı ve Sevr baskısı

  • Milne Hattı: İngiliz General Milne’in Kuvayımilliye ile Yunan birlikleri arasına çizdiği hat.
  • Haziran 1920’de İtilaf, Yunanlılara hattı aşma izni verdi: amaç Osmanlı hükümetini barış antlaşması (Sevr, 10 Ağustos 1920) imzalamaya zorlamaktı. KPSS 2019

İç isyanlar

  • Nutuk’ta memleketin “karışıklık ateşleri” içinde yandığını anlatan söz iç isyanları anlatır. KPSS 2015
  • İstanbul’un kışkırttıkları (Anzavur, Bozkır, Düzce, Yozgat), azınlık isyanları ve Kuvayımilliye’den çıkan isyan (Çerkez Ethem).

Hangi anı kimin?

  • Kâzım Karabekirİstiklal HarbimizAyrıca Birinci Cihan Harbimiz, Çocuk DavamızKPSS 2014
  • Mustafa Kemal AtatürkNutuk1927’de okundu; 1919-1927 arası
  • Halide Edip AdıvarTürk’ün Ateşle İmtihanıMilli Mücadele anıları
  • Ali Fuat CebesoyMilli Mücadele HatıralarıBatı Cephesi’nin ilk komutanı

ÖSYM tuzağı

Nene Hatun Kuvayımilliye lideri değil: 93 Harbi’nde Erzurum Aziziye Tabyası’nın kahramanı. KPSS 2016

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. Doğu Cephesi’nde Kuvayımilliye değil, düzenli ordu (15. Kolordu) savaştı. KPSS 2012
  2. İstanbul’un resmen işgali (Mart 1920) Erzurum Kongresi’nden sonra; nedeni olamaz. KPSS 2012
  3. Sivas’tan sonra İstanbul’a karşı ilk siyasi başarı Amasya Görüşmeleri. KPSS 2012
  4. İzmir’in işgalinin ilk sonucu İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti’nin kurulması. KPSS 2013
  5. Ali Galip ve Muhittin Paşa’nın görevlendirilmesi Sivas Kongresi’ni engellemek içindi. KPSS 2013
  6. Misak-ı Milli’yi ilk tanıyan Avrupa devleti Sovyet Rusya (Moskova, 1921); Fransa ikinci. KPSS 2014
  7. İstiklal Harbimiz Kâzım Karabekir’in eseri. KPSS 2014
  8. Nutuk’taki “karışıklık ateşleri” iç isyanları anlatır. KPSS 2015
  9. Erzurum’un üç kararı da (direniş, manda reddi, ayrıcalığa hayır) bağımsızlığı gösterir. KPSS 2015
  10. Nene Hatun Kuvayımilliye lideri değil; 93 Harbi’nin kahramanı. KPSS 2016
  11. Amasya Genelgesi’nde yöntem: milletin azim ve kararı ile denetimden uzak milli kurul. KPSS 2016
  12. Misak-ı Milli’de halkoylaması: Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya; Trabzon değil. KPSS 2016
  13. Misak-ı Milli Boğazlar kararını Milletler Cemiyeti’ne bırakmadı. KPSS 2017
  14. Mustafa Kemal’in istifası Mondros’u hafifletmek için değildi; tam bağımsızlıktan taviz yoktu. KPSS 2017
  15. Ali Rıza Paşa’yı getirmenin amacı Temsil Heyeti’ni İstanbul’da etkili kılmak değildi. KPSS 2017
  16. Kuvayımilliye’nin disiplinsizliği düzenli ordunun kurulma sebebidir. KPSS 2018
  17. General Harbord manda konusunu araştırmaya geldi; Boğazlar ya da Musul değil. KPSS 2018
  18. Mustafa Kemal Erzurum Kongresi hazırlanırken istifa etti. KPSS 2019
  19. Sivas’a damga vuran manda tartışmasıydı; Bolşevik propagandası değil. KPSS 2019
  20. Ali Rıza Paşa hükümeti ülkenin birlikte yönetilmesini istemedi. KPSS 2019
  21. Yunanlılara Milne Hattı’nı aşma izni Osmanlı’yı barış antlaşması imzalamaya zorlamak içindi. KPSS 2019
  22. Hıyanet-i Vataniye Kanunu TBMM’nindir (Nisan 1920); Heyet-i Temsiliye döneminde değil. KPSS 2020
  23. İstanbul’un işgalinden sonra Ankara’ya gelen Mebusan Meclisi başkanı Celalettin Arif Bey. KPSS 2020
  24. Sineyimillete dönüş askerlikten ve görevlerden istifadır; Samsun’a çıkış değil. KPSS 2021

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.Amasya Genelgesi’nde Sivas’ta milli bir kongre toplanması kararlaştırıldı.

    Doğru! 22 Haziran 1919.

  2. 2.Mustafa Kemal Sivas Kongresi’nden sonra askerlikten istifa etti.

    Yanlış! Erzurum Kongresi’nden önce, 8-9 Temmuz 1919.

  3. 3.Erzurum Kongresi’nde manda ve himaye reddedildi.

    Doğru! Bağımsızlık ilke edinildi.

  4. 4.Bütün cemiyetler Sivas Kongresi’nde birleşti.

    Doğru! Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti.

  5. 5.Misak-ı Milli TBMM tarafından kabul edildi.

    Yanlış! Son Osmanlı Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920.

  6. 6.Misak-ı Milli’de Trabzon için halkoylaması istendi.

    Yanlış! Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya.

  7. 7.Misak-ı Milli’yi ilk tanıyan Avrupa devleti Fransa’dır.

    Yanlış! Sovyet Rusya (Moskova, 1921).

  8. 8.General Harbord manda konusunu araştırmak için geldi.

    Doğru! Sivas’ta Mustafa Kemal’le görüştü.

  9. 9.Heyet-i Temsiliye 27 Aralık 1919’da Ankara’ya geldi.

    Doğru! Ankara Milli Mücadele’nin merkezi oldu.

  10. 10.Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu Heyet-i Temsiliye çıkardı.

    Yanlış! TBMM çıkardı, Nisan 1920.

  11. 11.Kuvayımilliye Doğu Cephesi’nde etkin rol oynadı.

    Yanlış! Doğu’da düzenli ordu (15. Kolordu) savaştı.

  12. 12.İzmir’in işgalinden sonra İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti kuruldu.

    Doğru! 15 Mayıs 1919.

  13. 13.İstiklal Harbimiz adlı eser Kâzım Karabekir’indir.

    Doğru! Çocuk Davamız da onun.

  14. 14.Nene Hatun bir Kuvayımilliye lideridir.

    Yanlış! 93 Harbi’nde Erzurum Aziziye Tabyası’nın kahramanı.

Cevaplar

  1. D 22 Haziran 1919.
  2. Y Erzurum Kongresi’nden önce, 8-9 Temmuz 1919.
  3. D Bağımsızlık ilke edinildi.
  4. D Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti.
  5. Y Son Osmanlı Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920.
  6. Y Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya.
  7. Y Sovyet Rusya (Moskova, 1921).
  8. D Sivas’ta Mustafa Kemal’le görüştü.
  9. D Ankara Milli Mücadele’nin merkezi oldu.
  10. Y TBMM çıkardı, Nisan 1920.
  11. Y Doğu’da düzenli ordu (15. Kolordu) savaştı.
  12. D 15 Mayıs 1919.
  13. D Çocuk Davamız da onun.
  14. Y 93 Harbi’nde Erzurum Aziziye Tabyası’nın kahramanı.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.