KPSS Tarih · Ünite 9 / 13 · Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi
I. TBMM ve Kurtuluş Savaşı Muharebeleri: KPSS Hap Bilgi
KPSS’de Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihinden her yıl yaklaşık 12 soru geliyor. Bu ünite TBMM’nin açılışından Lozan’a kadarki dönemi anlatıyor: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 31 soru sordu.
Soruların 9’u I. TBMM’nin yapısı ve kurumlarından, 9’u cephe ve muharebelerden, 8’i Mudanya ve Lozan’dan, 5’i cephe gerisi ve dış ilişkilerden geldi. Savaşların ayrıntısı değil sırası, sonucu ve öbür adları soruldu. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.
Bu ünitede
- 31 çıkmış soru (2012-2021)
- bu bloktan yılda ~12 soru
- 31 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
31 sorunun 9’u tek konudan geldi: I. TBMM: yapısı ve kurumları.
I. TBMM: yapısı ve kurumları9 soru
- 2013 Maaşsız çalışan milletvekilleri
- 2013 Yeni Türk Devleti’nin kuruluş işareti
- 2015 I. TBMM’nin kuruculuğu ve inkılapçılığı
- 2016 Milli Mücadele’yi destekleyen basın
- 2017 I. TBMM’nin olağanüstü yetkileri
- 2018 İstiklal Mahkemelerinin nitelikleri
- 2019 I. TBMM’deki gruplar
- 2021 İstiklal Mahkemelerinin görev alanı
- 2021 “Kuvayımilliyeyi amil, milli iradeyi hâkim kılmak”
Cepheler ve muharebeler9 soru
- 2012 Mustafa Kemal’in yeniden askerî göreve dönüşü
- 2015 I. İnönü’den sonra TBMM’de umut
- 2017 “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir”
- 2017 Gümrü Antlaşması
- 2018 “Rum Sındığı”
- 2019 Başkomutan Meydan Muharebesi’nin adı
- 2020 Üçüncü Yunan taarruzu ve Maarif Kongresi
- 2021 Yerel halk kahramanları
- 2021 Salih Paşa ve İstanbul’un tutumu
Mudanya ve Lozan8 soru
- 2013 Lozan’da Türk heyeti
- 2014 Mübadele dışında kalanlar
- 2016 Lozan için istifa eden Dışişleri Bakanı
- 2017 Lozan’a katılan devletler
- 2018 Lozan arasında seçim kararı
- 2019 Lozan kesintisinde iç politika
- 2020 Lozan’dan sonra çözülen sorunlar
- 2021 Lozan’ın kesintiye uğramasının nedenleri
Cephe gerisi ve dış ilişkiler5 soru
- 2012 Sovyet yardımının artması
- 2014 En önemli ikmal limanı
- 2015 Türk dostu Fransız yazar
- 2016 Emperyalizme karşı savaşın kanıtları
- 2020 İstiklal Yolu
Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
Zaman Çizelgesi
Cephe cephe
Doğu CephesiEyl - Ara 1920
Güney Cephesi1919 - 1921
Batı Cephesi1921 - 1922
Lozan1922 - 1923
Kilit tarihler
- 23 Nis 1920TBMM açıldı: yeni Türk devletinin temeli. KPSS 2013
- Eyl 1920İstiklal Mahkemeleri kuruldu. KPSS 2021
- 3 Ara 1920Gümrü Antlaşması (Ermenistan). KPSS 2017
- Oca 1921I. İnönü; Teşkilat-ı Esasiye (20 Ocak). KPSS 2015
- Mar 1921Moskova Antlaşması; II. İnönü. KPSS 2012
- Tem 1921Kütahya-Eskişehir; Ankara’da Maarif Kongresi. KPSS 2020
- 5 Ağu 1921Başkomutanlık Kanunu. KPSS 2012
- Ağu-Eyl 1921Sakarya; Mustafa Kemal’e Gazi unvanı ve mareşallik.
- Eki 1921Kars (13 Ekim) ve Ankara (20 Ekim) antlaşmaları. KPSS 2017
- 26 Ağu 1922Büyük Taarruz başladı.
- 30 Ağu 1922Başkomutan Meydan Muharebesi: Dumlupınar, “Rum Sındığı”. KPSS 2018
- 9 Eyl 1922İzmir kurtuldu. KPSS 2017
- 11 Eki 1922Mudanya Ateşkesi.
- 1 Kas 1922Saltanat kaldırıldı. KPSS 2015
- 20 Kas 1922Lozan Konferansı başladı. KPSS 2013
- 4 Şub 1923Görüşmeler kesildi; 23 Nisan’da yeniden başladı. KPSS 2021
- 1 Nis 1923TBMM seçim kararı aldı. KPSS 2019
- 24 Tem 1923Lozan Antlaşması imzalandı. KPSS 2013
I. TBMM: Yapısı ve Kurumları
I. TBMM’nin nitelikleri
- 23 Nisan 1920: TBMM’nin açılışı yeni Türk devletinin kuruluşudur. KPSS 2013
- Güçler birliği: yasama, yürütme ve yargı mecliste; olağanüstü yetkili bir meclis. KPSS 2017
- Başkomutanlık Kanunu ile yetkisini bir süreliğine Mustafa Kemal’e devretti: bu da olağanüstü yetkinin kanıtı. KPSS 2017
- Kurucu: 1921 Teşkilat-ı Esasiye’yi yaptı. İnkılapçı: saltanatı kaldırdı. Gazi unvanı vermesi ikisine de örnek değil. KPSS 2015
- Milletvekilleri aylarca maaşsız çalıştı, maaşının bir kısmını bütçeye iade etti: ülke çıkarı her şeyin üstündeydi. KPSS 2013
“Kuvayımilliyeyi amil, milli iradeyi hâkim kılmak esastır”
- Erzurum ve Sivas’ın bu kararı milli egemenliğin ilk adımıdır. KPSS 2021
- TBMM’nin açılması ve 1921 Teşkilat-ı Esasiye. KPSS 2021
- Halkçılık Beyannamesi ve saltanatın kaldırılması. KPSS 2021
Heyet-i Nasihalar (öğüt kurulları) bu kararın sonucu değil: halka nasihat için gönderilen kurullardı. KPSS 2021
İstiklal Mahkemeleri
- Eylül 1920’de asker kaçakları sorunu için kuruldu; üyeleri milletvekilleri arasından seçildi. KPSS 2021
- Görev alanı: asker kaçakları, iç ayaklanmalar, casusluk, TBMM’nin otoritesine karşı çıkanlar. Düşman ordusundan alınan esirler girmez. KPSS 2021
- Kararları kesindi, hemen uygulandı; TBMM yargı gücünü bu mahkemelerle kullandı. KPSS 2018
- Faaliyetleri Milli Mücadele’yle sınırlı kalmadı: 1927’ye kadar sürdü (1926 İzmir Suikastı sanıkları). KPSS 2018
I. TBMM’de gruplar
- MeclisteTesanüt GrubuDayanışma grubuKPSS 2019
- Meclisteİstiklal GrubuTam bağımsızlıkçıKPSS 2019
- MeclisteHalk ZümresiHalkçılık programıKPSS 2019
- MeclisteIslahat GrubuIslahatçı milletvekilleriKPSS 2019
- Muhalefetİkinci GrupMustafa Kemal’e muhalif; Lozan arasında seçim kararına yol açtı
- Meclis dışındaMim Mim Grubuİstanbul’da gizli örgüt; Anadolu’ya silah kaçırdıKPSS 2019
Milli Mücadele ve basın
- Ankara · 1920Hakimiyet-i MilliyeMilli Mücadele’nin sesi
- Sivas · 1919İrade-i MilliyeSivas Kongresi’nden sonra
- İstanbul · desteklediİleri, İkdamMilli Mücadele’yi desteklediKPSS 2016
- İstanbul · desteklediTasvir-i Efkâr, Yeni GünMilli Mücadele’yi desteklediKPSS 2016
- İstanbul · karşıPeyam-ı SabahAli Kemal; Milli Mücadele’ye karşıKPSS 2016
ÖSYM tuzağı
Mim Mim Grubu TBMM grubu değil: İstanbul’dan Anadolu’ya gizlice silah kaçıran örgüt. İstiklal Mahkemeleri de esir yargılamadı. KPSS 2019
Cepheler ve Muharebeler
Doğu ve Güney
| Cephe | Akılda kalan |
|---|---|
| Doğu (Ermeniler) | Kâzım Karabekir; Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM’nin ilk askerî ve siyasi başarısı, Ermenistan Sevr’i geçersiz saydı KPSS 2017 |
| Doğu sınırı | Kesinleştiren son antlaşma Kars (13 Ekim 1921); Gümrü değil KPSS 2017 |
| Güney (Fransızlar) | Kuvayımilliye: Antep’te Şahin Bey, Maraş’ta Sütçü İmam; Ankara Antlaşması (1921) ile kapandı |
Batı Cephesi
- I. İnönü (Ocak 1921): düzenli ordunun ilk zaferi. 13 Ocak’ta Mustafa Kemal mecliste Namık Kemal’in beytini değiştirip umutla konuştu. KPSS 2015
- II. İnönü (Mart 1921): İtalya Anadolu’dan çekilmeye başladı. KPSS 2016
- Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921), yani üçüncü Yunan taarruzu: ordu Sakarya’nın doğusuna çekildi; savaş sürerken Ankara’da Maarif Kongresi toplandı. KPSS 2020
- Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921): Mustafa Kemal, milli iradenin isteğiyle yeniden askerî göreve döndü. KPSS 2012
- Sakarya (Ağustos-Eylül 1921): Gazi unvanı ve mareşallik; Yunan taarruz gücü kırıldı.
- Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): 30 Ağustos’taki Başkomutan Meydan Muharebesi’nin öbür adları Dumlupınar ve Rum Sındığı. KPSS 2019
“Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir” emri: Batı Anadolu’daki işgali bitirmek ve Yunanlıların yeni savunma hattı kurmasını önlemek için. Güney zaten 1921’de kapanmıştı. KPSS 2017
İki İnönü, bir Kütahya, bir Sakarya, bir Büyük Taarruz
Batı Cephesi’nin sırası. Üçüncü Yunan taarruzu Kütahya-Eskişehir; Mustafa Kemal ondan sonra Başkomutan oldu.
Dumlupınar’da Rum sındı, Başkomutan kazandı
30 Ağustos 1922 Başkomutan Meydan Muharebesi’nin öbür adları: Dumlupınar ve Rum Sındığı.
Yerel kahramanlar
- İzmir-AydınDemirci Mehmet EfeYunan işgaline karşı efeKPSS 2021
- AydınYörük Ali Efeİlk direnenlerden; sonra düzenli orduya katıldıKPSS 2021
- Rizeİpsiz RecepKaradeniz’de milis kuvvetleri komutanıKPSS 2021
- AntepŞahin BeyFransızlara karşı Antep savunmasıKPSS 2021
- MaraşSütçü İmamMaraş direnişinin ilk kurşunu
- İsyancıAnzavur AhmetBalıkesir yöresinde isyan; Çerkez Ethem bastırdıKPSS 2021
Sakarya’dan sonra İstanbul
- Yunan ordusu Sakarya’ya gelince İstanbul’un bakanı Salih Paşa Ankara’ya İngiltere ile anlaşmayı önerdi. KPSS 2021
- İstanbul’daki yöneticiler teslimiyetçiydi, Ankara’nın Yunanlıları durdurabileceğine güvenmedi; İngiltere iki tarafı da izliyordu. KPSS 2021
ÖSYM tuzağı
Gümrü Doğu sınırını kesinleştiren son antlaşma değil: o, Kars (1921). Mustafa Kemal de Kütahya-Eskişehir’den sonra yeniden askerî göreve döndü, Sakarya’dan sonra değil. KPSS 2017
Cephe Gerisi ve Dış İlişkiler
İstiklal Yolu
- Silah ve cephane İnebolu - Kastamonu - Ilgaz - Çankırı üzerinden Ankara’ya taşındı. KPSS 2020
- İnebolu Anadolu’nun dışa açılan en önemli ikmal limanıydı. KPSS 2014
Deniz İnebolu’dan, yol Kastamonu’dan, Ilgaz’ı aşıp Çankırı’dan Ankara’ya
İstiklal Yolu’nun sırası. Eskişehir bu yolun üzerinde değil.
Savaş emperyalizme karşıydı
- I. İnönü’den sonra Londra Konferansı toplandı (1921). KPSS 2016
- II. İnönü’den sonra İtalya çekilmeye başladı; Sakarya’dan sonra Fransa ile Ankara Antlaşması. KPSS 2016
- Mudanya’ya İngiltere, Fransa ve İtalya katıldı. KPSS 2016
- Kars Antlaşması bu yargının kanıtı değil: Kafkas cumhuriyetleriyle doğu sınırını çizdi. KPSS 2016
Sovyet Rusya
- TBMM’nin ilk dış ilişkisi Sovyet Rusya ile; yardım 1920’de başladı.
- Yardım 1921’de TBMM ordusunun başarılarından sonra arttı; Moskova Antlaşması (16 Mart 1921). KPSS 2012
Hangi Fransız kim?
- Yazar · Türk dostuPierre LotiMilli Mücadele’yi destekleyen yazılarKPSS 2015
- DiplomatFranklin-BouillonAnkara Antlaşması’nı (1921) imzaladı
- DiplomatGeorges PicotSykes-Picot: Ortadoğu’yu paylaşma anlaşması
- SiyasetçiRaymond PoincaréFransa başbakanı ve cumhurbaşkanı
ÖSYM tuzağı
İstiklal Yolu’nda Eskişehir yok; Sovyet yardımı da TBMM açıldığı için değil, ordunun başarıları üzerine arttı. KPSS 2020
Mudanya ve Lozan
Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922)
- Doğu Trakya savaşmadan kazanıldı; İstanbul ve Boğazlar TBMM yönetimine geçti.
- İngiltere, Fransa ve İtalya katıldı: Kurtuluş Savaşı emperyalist güçlere karşıydı. KPSS 2016
Lozan Konferansı (20 Kasım 1922)
- Türk heyeti: İsmet Paşa (başkan), Rıza Nur ve Hasan (Saka) Bey. KPSS 2013
- İsmet Paşa başkan olabilsin diye Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal (Tengirşenk) istifa etti; İsmet Paşa bakan oldu. KPSS 2016
- İstanbul hükümetinin de davet edilmesi saltanatın kaldırılmasını hızlandırdı (1 Kasım 1922).
- Davet edenler İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya; ABD gözlemci; Boğazlar için Sovyet Rusya ve Bulgaristan; ticaret ve yerleşme için Belçika ve Portekiz çağrıldı. Kuralları davet edenler koydu. KPSS 2017
İsmet başkan, Rıza Nur ve Hasan Saka yanında
Lozan heyeti. İsmet Paşa başkan olabilsin diye Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal istifa etti.
Kesinti (4 Şubat - 23 Nisan 1923)
- Anlaşamama nedenleri: Irak sınırı (Musul), savaş tazminatı, kapitülasyonlar, Osmanlı borçları, Boğazlar, Karaağaç. KPSS 2021
- Mübadele kesinti nedeni değildi: sözleşmesi 30 Ocak 1923’te imzalanmıştı. KPSS 2021
- 17 Şubat 1923: İzmir İktisat Kongresi.
- Muhalefetin (İkinci Grup) yoğun eleştirisi üzerine TBMM seçim kararı aldı (1 Nisan 1923); Lozan’ı yeni meclis onayladı. KPSS 2018
Kesintide iç politikadaki gelişme: seçim kararı. KPSS 2019
Lozan’da kalan sorunlar
| Sorun | Sonuç |
|---|---|
| Musul | 1926 Ankara Antlaşması ile Irak’a bırakıldı; Misak-ı Milli dışında kaldı KPSS 2020 |
| Boğazlar | 1936 Montrö ile Türkiye’nin isteğine göre çözüldü KPSS 2020 |
| Hatay | 1939’da Türkiye’ye katıldı KPSS 2020 |
| Mübadele | Din esasına göre; İstanbul Rumları ve Batı Trakya (Gümülcine, İskeçe) Türkleri dışarıda kaldı KPSS 2014 |
ÖSYM tuzağı
Mübadelede Batı Anadolu Rumları yer değiştirdi; dışarıda kalanlar İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri. KPSS 2014
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Mustafa Kemal Kütahya-Eskişehir’den sonra Başkomutanlık Kanunu ile askerî göreve döndü. KPSS 2012
- Sovyet yardımı TBMM ordusunun başarıları üzerine arttı. KPSS 2012
- Milletvekillerinin maaşsız çalışması ülke çıkarını her şeyin üstünde tuttuklarını gösterir. KPSS 2013
- Yeni Türk devletinin kuruluşuna işaret eden TBMM’nin açılması; halifeliğin kaldırılması ya da Takrir-i Sükûn değil. KPSS 2013
- Lozan heyeti İsmet Paşa, Rıza Nur ve Hasan Saka; Kâzım Karabekir ya da Fevzi Paşa değil. KPSS 2013
- Mübadele dışında kalanlar İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri; Batı Anadolu Rumları değil. KPSS 2014
- Anadolu’nun en önemli ikmal limanı İnebolu; İzmir, Trabzon ya da Samsun değil. KPSS 2014
- 13 Ocak 1921’deki umutlu konuşmayı I. İnönü zaferi hazırladı. KPSS 2015
- Türk dostu Fransız yazar Pierre Loti; Franklin-Bouillon ve Picot diplomat. KPSS 2015
- Kuruculuğa 1921 Anayasası, inkılapçılığa saltanatın kaldırılması örnek; Gazi unvanı değil. KPSS 2015
- Kars Antlaşması emperyalizme karşı savaşın kanıtı değil. KPSS 2016
- Peyam-ı Sabah Milli Mücadele’ye karşıydı; İleri, İkdam, Tasvir-i Efkâr ve Yeni Gün destekledi. KPSS 2016
- İsmet Paşa için Dışişleri Bakanlığından istifa eden Yusuf Kemal Tengirşenk. KPSS 2016
- I. TBMM’nin olağanüstü yetkisinin kanıtı güçler birliği ve Başkomutanlık Kanunu; çoğulcu yapı değil. KPSS 2017
- Akdeniz emrinde Güney Cephesi amacı yok; o cephe 1921’de kapanmıştı. KPSS 2017
- Doğu sınırını kesinleştiren son antlaşma Kars; Gümrü değil. KPSS 2017
- Lozan’da kuralları davet eden devletler koydu; Belçika ve Portekiz değil. KPSS 2017
- İstiklal Mahkemeleri Milli Mücadele’den sonra da sürdü (1927’ye kadar). KPSS 2018
- “Rum Sındığı” Başkomutan Meydan Muharebesi’nin adı; Sakarya değil. KPSS 2018
- Lozan arasında muhalefetin eleştirisi seçim kararına yol açtı. KPSS 2018
- Başkomutan Meydan Muharebesi’nin öbür adı Dumlupınar; İnönü ya da Sakarya değil. KPSS 2019
- Mim Mim Grubu TBMM grubu değil; İstanbul’da gizli örgüt. KPSS 2019
- Lozan kesintisinde iç politikadaki gelişme seçim kararı; saltanatın kaldırılması önceydi. KPSS 2019
- İstiklal Yolu’nda Eskişehir yok: İnebolu, Kastamonu, Ilgaz, Çankırı. KPSS 2020
- Üçüncü Yunan taarruzu Kütahya-Eskişehir; Maarif Kongresi bu savaş sürerken toplandı. KPSS 2020
- Musul Misak-ı Milli dışında kaldı; Hatay ve Boğazlar Türkiye’nin isteğiyle çözüldü. KPSS 2020
- İstiklal Mahkemeleri düşman ordusundan alınan esirleri yargılamadı. KPSS 2021
- Anzavur Ahmet halk kahramanı değil; Kuvayımilliye’ye karşı isyan etti. KPSS 2021
- Heyet-i Nasihalar milli irade kararının sonucu değil. KPSS 2021
- Lozan’ı mübadele kesmedi; o sözleşme 30 Ocak 1923’te imzalanmıştı. KPSS 2021
- İstanbul hükümeti Yunanlıları durdurma konusunda Ankara’ya güvenmedi. KPSS 2021
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.TBMM’nin açılması yeni Türk devletinin kuruluşudur.
Doğru! 23 Nisan 1920.
2.I. TBMM’de güçler ayrılığı ilkesi uygulandı.
Yanlış! Güçler birliği; olağanüstü yetkili meclis.
3.İstiklal Mahkemeleri düşman esirlerini yargıladı.
Yanlış! Asker kaçakları, isyan, casusluk; esir değil.
4.Mim Mim Grubu I. TBMM’deki gruplardan biridir.
Yanlış! İstanbul’da silah kaçıran gizli örgüt.
5.Gümrü Antlaşması Doğu sınırını kesinleştiren son antlaşmadır.
Yanlış! Son antlaşma Kars (1921).
6.Üçüncü Yunan taarruzu Kütahya-Eskişehir Savaşı’dır.
Doğru! Temmuz 1921.
7.Mustafa Kemal Sakarya’dan sonra Başkomutan oldu.
Yanlış! Sakarya’dan önce, 5 Ağustos 1921.
8.“Rum Sındığı” Başkomutan Meydan Muharebesi’nin adıdır.
Doğru! Dumlupınar da denir.
9.İstiklal Yolu Eskişehir’den geçer.
Yanlış! İnebolu, Kastamonu, Ilgaz, Çankırı.
10.Pierre Loti Türk dostu bir Fransız yazardır.
Doğru! Milli Mücadele’yi destekledi.
11.Lozan’da Türk heyetinin başkanı İsmet Paşa’ydı.
Doğru! Yanında Rıza Nur ve Hasan Saka.
12.Lozan görüşmeleri mübadele yüzünden kesildi.
Yanlış! Mübadele 30 Ocak 1923’te imzalanmıştı.
13.İstanbul Rumları mübadele dışında kaldı.
Doğru! Batı Trakya Türkleri de.
14.Musul sorunu Türkiye’nin isteğiyle çözüldü.
Yanlış! 1926’da Irak’a bırakıldı.
15.Peyam-ı Sabah Milli Mücadele’yi destekledi.
Yanlış! Ali Kemal’in gazetesi; karşıydı.
Cevaplar
- D 23 Nisan 1920.
- Y Güçler birliği; olağanüstü yetkili meclis.
- Y Asker kaçakları, isyan, casusluk; esir değil.
- Y İstanbul’da silah kaçıran gizli örgüt.
- Y Son antlaşma Kars (1921).
- D Temmuz 1921.
- Y Sakarya’dan önce, 5 Ağustos 1921.
- D Dumlupınar da denir.
- Y İnebolu, Kastamonu, Ilgaz, Çankırı.
- D Milli Mücadele’yi destekledi.
- D Yanında Rıza Nur ve Hasan Saka.
- Y Mübadele 30 Ocak 1923’te imzalanmıştı.
- D Batı Trakya Türkleri de.
- Y 1926’da Irak’a bırakıldı.
- Y Ali Kemal’in gazetesi; karşıydı.
Sıradaki üniteler
- KPSS Tarih Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 10: Atatürk İnkılapları ve İç Gelişmeler
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.