İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Tarih · Ünite 6 / 13 · Osmanlı Tarihi

Osmanlı Dağılma Dönemi (XIX. yy): KPSS Hap Bilgi

KPSS’de Osmanlı tarihinden her yıl yaklaşık 9 soru geliyor. Bu ünite XIX. yüzyılı, yani dağılma dönemini ve ıslahatları anlatıyor: ÖSYM 2012-2021 arasında buradan 22 soru sordu.

Soruların 9’u padişahlar ve ıslahatlardan geldi: Sened-i İttifak, II. Mahmut, Tanzimat ve Islahat fermanları. Kalanı Kanunuesasi ve fikir akımları ile Baltalimanı ve İngiltere’nin politikası. ÖSYM’nin sorduğu her bilginin yanında sorulduğu yıl yazıyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 22 çıkmış soru (2012-2021)
  • bu bloktan yılda ~9 soru
  • 22 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

22 sorunun 9’u tek konudan geldi: Padişahlar ve ıslahatlar.

  • Padişahlar ve ıslahatlar9 soru

    • 2013 Padişah ve yenilik eşleştirmesi
    • 2013 II. Mahmut döneminde eğitim
    • 2014 Tanzimat Fermanı’nın nedenleri
    • 2016 Abdülaziz dönemi
    • 2016 Encümen-i Daniş
    • 2017 II. Mahmut’un yenilikleri
    • 2017 Islahat Fermanı’nın amaçları
    • 2019 II. Mahmut ve Heyet-i Vükela
    • 2021 Sened-i İttifak

  • Dış siyaset, ekonomi ve göç7 soru

    • 2014 Ayastefanos Antlaşması
    • 2015 Viyana Kongresi ve “hasta adam”
    • 2016 İngiltere ve Kıbrıs
    • 2017 İngiltere’nin Araplara halifelik telkini
    • 2018 Baltalimanı’nın ekonomiye etkisi
    • 2020 Baltalimanı Ticaret Antlaşması
    • 2020 İskân-ı Muhacirin Komisyonu

  • Meşrutiyet ve fikir akımları6 soru

    • 2012 Kanunuesasi ile başlayan dönem
    • 2013 İslamcılık
    • 2015 Türkçülük ve temsilcileri
    • 2016 Kanunuesasi’nin 8. maddesi
    • 2018 Fikir akımı ve temsilci eşleştirmesi
    • 2018 Kanunuesasi’nin getirdikleri

Yıllar 2012-2021 KPSS Genel Kültür testlerinden. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Zaman Çizelgesi

Hangi padişah?

Kilit tarihler

  1. 1808Sened-i İttifak: ayanlarla sözleşme. KPSS 2021
  2. 1815Viyana Kongresi: Rusya Osmanlı’yı “hasta adam” diye niteledi. KPSS 2015
  3. 1826Vaka-i Hayriye: Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. KPSS 2017
  4. 1831Takvim-i Vekayi ve ilk nüfus sayımı. KPSS 2017
  5. 1838Baltalimanı Ticaret Antlaşması (İngiltere). KPSS 2020
  6. 1839Tanzimat Fermanı (Abdülmecit). KPSS 2014
  7. 1851Encümen-i Daniş kuruldu. KPSS 2016
  8. 1856Islahat Fermanı; Paris Antlaşması Karadeniz’i tarafsız yaptı. KPSS 2017
  9. 1876Kanunuesasi, I. Meşrutiyet (23 Aralık). KPSS 2012
  10. 1878Ayastefanos ve Berlin; İngiltere Kıbrıs’a yerleşti. KPSS 2016
  11. 1878II. Abdülhamit meclisi kapattı.
  12. 1882İngiltere Mısır’ı işgal etti. KPSS 2017

II. Mahmut (1808-1839)

Sened-i İttifak (1808)

  • Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa Rumeli ve Anadolu ayanlarını İstanbul’da topladı. KPSS 2021
  • Ayanlar ve valiler padişaha bağlılık bildirdi; padişah eyaletlere adil ve eşit vergi koymayı taahhüt etti. KPSS 2021
  • Ayanların varlığı resmen tanındı; padişahın yetkisi ilk kez bir belgeyle sınırlandı.

Askerî mi, idari mi?

ORDUAskerî
  • Sekban-ı Cedit (1808)
  • Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (1826)
  • Asakir-i Mansure-i Muhammediye
  • Mekteb-i Harbiye, Muzika-i Hümayun
MERKEZ TEŞKİLATIİdari
  • Nazırlıklar (bakanlıklar)
  • Heyet-i Vükela (Bakanlar Kurulu)
  • Muhtarlıklar
  • Posta teşkilatı

Merkez teşkilatındaki idari değişikliğe örnek Heyet-i Vükela; Sekban-ı Cedit, Harbiye ve Muzika askerî. KPSS 2019

Dönüm noktası

  • 1826 Vaka-i Hayriye: Yeniçeri Ocağı kaldırıldı, ıslahatlara uygun ortam doğdu. KPSS 2017
  • İlk resmî gazete Takvim-i Vekayi (1831): yenilikler kamuoyuna duyuruldu. KPSS 2017
  • Posta teşkilatı ve muhtarlıklar: merkezî yapı güçlendi. KPSS 2017
  • Fes ve pantolon; Avrupa’ya öğrenci; ilk nüfus sayımı (1831).

Eğitim

  • Medresenin yanına modern askerî ve sivil okullar açıldı: eğitimde ikilik doğdu. KPSS 2013
  • İstanbul’da ilköğretim zorunlu oldu; yurt dışına öğrenci gönderildi. KPSS 2013
  • Okuryazarlık arttı; Batıdan yeni yöntem ve kurumlar alındı. KPSS 2013
  • Tıbbiye (1827), Harbiye (1834), ilk rüştiyeler (1838).

ÖSYM tuzağı

II. Mahmut’un ıslahatları halkın isteğiyle yapılmadı, devlet eliyle yukarıdan yapıldı. Döneminde karma eğitime de geçilmedi. KPSS 2017

Tanzimat ve Islahat Fermanları

İki ferman

1839 · ABDÜLMECİTTanzimat Fermanı
  • Can, mal, namus güvencesi
  • Vergide adalet, askerlikte düzen
  • Yargısız ceza yok
  • Kanunun üstünlüğü kabul edildi
1856 · ABDÜLMECİTIslahat Fermanı
  • Gayrimüslimlere eşit statü
  • Devlet memuru olabilir, okul açabilir
  • Avrupa’nın baskısıyla
  • Amaç: parçalanmayı önlemek

İki fermanı da Abdülmecit ilan etti; Abdülaziz değil. KPSS 2013

Tanzimat neden ilan edildi?

  • Devleti eski gücüne kavuşturmak; tebaa arasında eşitlik sağlamak. KPSS 2014
  • Mısır (Kavalalı) ve Boğazlar sorunlarında Avrupa’nın desteğini almak. KPSS 2014
  • Avrupa’nın iç işlerine karışmasını önlemek. KPSS 2014
  • Şeriatı kaldırmak amaç değildi; Osmanlı bunu hiçbir zaman amaçlamadı. KPSS 2014

Islahat Fermanı neden?

  • Gayrimüslimlere Müslümanlarla eşit statü, devlet dairelerinde çalışma hakkı. KPSS 2017
  • Dinî farkların yarattığı gerilimi azaltmak, yükümlülükleri herkese paylaştırmak. KPSS 2017
  • Asıl amaç parçalanmayı önlemekti; laik bir düzen kurmak değil: devlet teokratik kaldı. KPSS 2017
Kodla

İki ferman, tek padişah: Abdülmecit

Tanzimat (1839) da Islahat (1856) da Abdülmecit’in. Abdülaziz’in adı donanma ve Beylerbeyi Sarayı ile anılır.

Padişah ve yeniliği

PadişahNe ile anılır?
III. Selim (1789-1807)Nizam-ı Cedit KPSS 2013
II. Mahmut (1808-1839)Sened-i İttifak, Vaka-i Hayriye, Takvim-i Vekayi KPSS 2013
Abdülmecit (1839-1861)Tanzimat ve Islahat fermanları, Encümen-i Daniş KPSS 2013
Abdülaziz (1861-1876)Dünyanın üçüncü büyük donanması, Beylerbeyi ve Çırağan sarayları; Balkan isyanları KPSS 2016
II. Abdülhamit (1876-1909)Kanunuesasi ve I. Meşrutiyet; İslamcılık politikası KPSS 2013

Encümen-i Daniş (1851)

  • Abdülmecit döneminde kurulan bilimler akademisi. KPSS 2016
  • Amaç eğitim ve öğretimi geliştirmek ve bilim politikasını belirlemek; diplomasi değil. KPSS 2016

ÖSYM tuzağı

Islahat Fermanı laik düzen kurmak için ilan edilmedi; Tanzimat da şeriatı kaldırmak için değil. KPSS 2017

Kanunuesasi ve Fikir Akımları

I. Meşrutiyet (23 Aralık 1876)

  • İlk anayasa Kanunuesasi: anayasal düzene ve parlamentolu hayata geçildi. KPSS 2012
  • Meclis-i Umumi iki kanatlı: seçilen Meclis-i Mebusan, padişahın atadığı Meclis-i Ayan. KPSS 2018
  • Tebaanın bütün unsurları mecliste temsil edildi; halk yönetime sınırlı katıldı. KPSS 2018
  • Hükümet padişaha karşı sorumluydu; padişahın yürütme yetkisi sürdü, meclisi kapatabiliyordu. KPSS 2018
  • Halifelik, şeyhülislamlık ve şer’i kurallar sürdü: teokratik yapı bitmedi. KPSS 2012
  • 1878: II. Abdülhamit 93 Harbi’ni gerekçe gösterip meclisi kapattı.

8. madde: Osmanlı vatandaşlığı

  • Din ve mezhep ayrımı gözetmeden Osmanlı uyruğundaki herkes Osmanlı sayıldı. KPSS 2016
  • Amaç: ayrılıkçılığı önlemek, toplumu Osmanlı adı altında bütünleştirmek, din ve mezhep ayrımını kaldırmak. KPSS 2016
  • Padişahın yetkisini kısıtlamak bu maddenin amacı değildi. KPSS 2016

Fikir akımları

  • Tanzimat’tanOsmanlı­cılıkDin ve dil ayrımı olmadan Osmanlı birliği; Namık Kemal. Balkan Savaşları’yla çöktüKPSS 2018
  • II. Abdülhamit’te devlet politikasıİslamcılıkHalifelik ön planda; Said Halim Paşa, Mehmet Akif. I. Dünya Savaşı’nda Arap isyanıyla çöktüKPSS 2013
  • XIX. yy sonuTürkçülükDil, kültür, ekonomi; Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Gaspıralı İsmail, Mehmet Emin ResulzadeKPSS 2015
  • Avrupa örnekBatıcılıkAbdullah Cevdet; Avrupa’nın bilim ve kültürüKPSS 2018
  • Yerinden yönetimAdem-i merkeziyet­çilikPrens Sabahattin; kişisel girişim
Kodla

Gökalp Akçura Gaspıralı

GAG: Türkçülüğün üç adı. Said Halim Paşa İslamcı (Batıcı değil), Abdullah Cevdet Batıcı, Namık Kemal Osmanlıcı, Prens Sabahattin adem-i merkeziyetçi.

ÖSYM tuzağı

İslamcılık I. Meşrutiyet’le değil, I. Dünya Savaşı’nda Arapların isyanıyla etkisini yitirdi. Kanunuesasi de padişahın yürütme yetkisini bitirmedi. KPSS 2013

Ekonomi ve Dış Siyaset

Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838)

  • İngiltere ile; Mısır sorununda İngiliz desteği için imzalandı. Tekel usulü kalktı, gümrük düştü. KPSS 2020
  • Yabancı tüccar iç ticarette serbest kaldı; yün, pamuk, ipek gibi ham maddeler serbestçe ihraç edildi. KPSS 2020
  • Sonuç: Osmanlı açık pazar oldu, yerli sanayi çöktü, kapitülasyonların kapsamı genişledi, ham madde çıkışı kolaylaştı. KPSS 2018
  • Tarımsal üretim düşmedi. KPSS 2018
Kodla

Baltalimanı sanayiye balta vurdu

Tekel kalktı, gümrük düştü, İngiliz malı ülkeyi sardı: yerli sanayi çöktü. Tarım düşmedi.

İngiltere: önce koru, sonra paylaş

  1. XIX. yüzyıl ortasına kadar Osmanlı’yı korudu: Rusya Boğazlardan Akdeniz’e inmesin.
  2. 1878: koruma karşılığında Kıbrıs’a yerleşti (Rodos, Girit ya da Kırım değil). KPSS 2016
  3. 1882: Mısır’ı işgal etti. KPSS 2017
  4. 1880’lerden sonra Araplara “halifelik sizin hakkınız” dedi: halifeliği kendi çıkarına kullanmak, Osmanlı’yı zayıflatmak, sömürge yollarını korumak için. KPSS 2017

Arapları tek devlette birleştirmek İngiliz amacı değildi: savaştan sonra Ortadoğu’da birden çok manda devleti kuruldu. KPSS 2017

93 Harbi ve iki antlaşma (1878)

  • Ayastefanos: Büyük Bulgaristan; Kars, Ardahan, Batum ve Doğubeyazıt Rusya’ya; Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat; Bosna-Hersek’e özerklik. KPSS 2014
  • Berlin: Büyük Bulgaristan bölündü, Doğubeyazıt geri verildi; Ermeni meselesi uluslararası sorun oldu.
  • Karadeniz’in savaş gemilerine kapalı olması 1856 Paris’in hükmüydü; Ayastefanos’un değil. KPSS 2014

Göç ve “hasta adam”

  • Balkanlar, Kırım ve Kafkasya’dan Anadolu’ya göç: göçmenleri düzenli yerleştirmek için İskân-ı Muhacirin Komisyonu kuruldu (Abdülmecit dönemi). KPSS 2020
  • Viyana Kongresi’nde (1815) Osmanlı’yı “hasta adam” diye niteleyen Rusya oldu. KPSS 2015

ÖSYM tuzağı

Baltalimanı tarımsal üretimi düşürmedi; yerli sanayiyi çökertti. Göçmen komisyonu da İskân-ı Muhacirin; Darüleytam ya da Hilal-i Ahmer değil. KPSS 2018

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. Kanunuesasi ile teokratik yapı sona ermedi; halifelik ve şer’i kurallar sürdü. KPSS 2012
  2. Islahat Fermanı’nı Abdülmecit ilan etti; Abdülaziz değil. KPSS 2013
  3. II. Mahmut döneminde karma eğitime geçilmedi; eğitimde ikilik doğdu. KPSS 2013
  4. İslamcılık I. Meşrutiyet’le değil, I. Dünya Savaşı’nda Arap isyanıyla etkisini yitirdi. KPSS 2013
  5. Tanzimat’ın amacı şeriatı kaldırmak değildi. KPSS 2014
  6. Karadeniz’in savaş gemilerine kapalı olması Ayastefanos’un değil, 1856 Paris’in hükmü. KPSS 2014
  7. Viyana Kongresi’nde Osmanlı’yı “hasta adam” diye niteleyen Rusya. KPSS 2015
  8. Gaspıralı İsmail, Resulzade ve Mahmut Celaleddin Paşa Türkçü; dil, kültür ve ekonomiye ağırlık verdi. KPSS 2015
  9. Güçlü donanma, Beylerbeyi ve Çırağan sarayları Abdülaziz dönemine ait. KPSS 2016
  10. 8. madde Osmanlı vatandaşlığını tanımlar; padişahın yetkisini kısıtlamak amacı değil. KPSS 2016
  11. Encümen-i Daniş eğitim ve bilim içindi; diplomasiyle ilgisi yok. KPSS 2016
  12. İngiltere’nin koruma karşılığı yerleştiği yer Kıbrıs (1878); Rodos, Girit ya da Kırım değil. KPSS 2016
  13. II. Mahmut’un ıslahatları halkın isteğiyle değil, yukarıdan yapıldı. KPSS 2017
  14. Islahat Fermanı’nın amacı laik düzen değil, parçalanmayı önlemekti. KPSS 2017
  15. İngiltere Arapları tek devlette birleştirmek istemedi; halifeliği kendi çıkarına kullanmak istedi. KPSS 2017
  16. Baltalimanı tarımsal üretimi düşürmedi; yerli sanayiyi çökertti. KPSS 2018
  17. Said Halim Paşa İslamcı; Batıcılığın adı Abdullah Cevdet. KPSS 2018
  18. Kanunuesasi padişahın yürütme yetkisini bitirmedi; parlamento ve temsil getirdi. KPSS 2018
  19. II. Mahmut’un merkez teşkilatındaki idari yeniliği Heyet-i Vükela; Sekban-ı Cedit, Harbiye ve Muzika askerî. KPSS 2019
  20. Tekeli kaldırıp gümrüğü düşüren antlaşma Baltalimanı (1838); Hünkâr İskelesi ya da Küçük Kaynarca değil. KPSS 2020
  21. Göçmenleri yerleştirmek için kurulan İskân-ı Muhacirin Komisyonu; Darüleytam ya da Hilal-i Ahmer değil. KPSS 2020
  22. Ayanların bağlılık bildirip padişahın adil vergi sözü verdiği belge Sened-i İttifak; Tanzimat ya da Vilayet Nizamnamesi değil. KPSS 2021

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.Sened-i İttifak ile ayanların varlığı resmen tanındı.

    Doğru! 1808, Alemdar Mustafa Paşa.

  2. 2.Baltalimanı Antlaşması Fransa ile imzalandı.

    Yanlış! İngiltere ile, 1838.

  3. 3.Islahat Fermanı’nı Abdülaziz ilan etti.

    Yanlış! Abdülmecit, 1856.

  4. 4.Tanzimat Fermanı ile şeriat yürürlükten kaldırıldı.

    Yanlış! Kaldırılmadı; kanunun üstünlüğü kabul edildi.

  5. 5.Heyet-i Vükela II. Mahmut döneminde kuruldu.

    Doğru! Bakanlar kurulu; idari yenilik.

  6. 6.II. Mahmut döneminde karma eğitime geçildi.

    Yanlış! Karma eğitim Cumhuriyet döneminde.

  7. 7.Kanunuesasi ile padişahın yürütme yetkisi sona erdi.

    Yanlış! Sürdü; hükümet padişaha karşı sorumluydu.

  8. 8.Kanunuesasi’nin 8. maddesi Osmanlı vatandaşlığını tanımlar.

    Doğru! Din ve mezhep ayrımı gözetmeden.

  9. 9.Ziya Gökalp Türkçülük akımının temsilcisidir.

    Doğru! Yusuf Akçura ve Gaspıralı İsmail de.

  10. 10.Said Halim Paşa Batıcılığın temsilcisidir.

    Yanlış! İslamcı; Batıcı Abdullah Cevdet.

  11. 11.İslamcılık I. Meşrutiyet’in ilanıyla etkisini yitirdi.

    Yanlış! I. Dünya Savaşı’nda Arap isyanıyla.

  12. 12.İngiltere 1878’de Kıbrıs’a yerleşti.

    Doğru! Osmanlı’yı koruma karşılığında.

  13. 13.Encümen-i Daniş diplomasiyi örgütlemek için kuruldu.

    Yanlış! Eğitim ve bilim politikası için (1851).

  14. 14.İskân-ı Muhacirin Komisyonu göçmenleri yerleştirmek için kuruldu.

    Doğru! Abdülmecit döneminde.

Cevaplar

  1. D 1808, Alemdar Mustafa Paşa.
  2. Y İngiltere ile, 1838.
  3. Y Abdülmecit, 1856.
  4. Y Kaldırılmadı; kanunun üstünlüğü kabul edildi.
  5. D Bakanlar kurulu; idari yenilik.
  6. Y Karma eğitim Cumhuriyet döneminde.
  7. Y Sürdü; hükümet padişaha karşı sorumluydu.
  8. D Din ve mezhep ayrımı gözetmeden.
  9. D Yusuf Akçura ve Gaspıralı İsmail de.
  10. Y İslamcı; Batıcı Abdullah Cevdet.
  11. Y I. Dünya Savaşı’nda Arap isyanıyla.
  12. D Osmanlı’yı koruma karşılığında.
  13. Y Eğitim ve bilim politikası için (1851).
  14. D Abdülmecit döneminde.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2012-2021 KPSS Genel Kültür testleri.