İçeriğe geç

Geri sayım

DereceRehberim
Derece Rehberim

KPSS Vatandaşlık · Ünite 2 / 8 · Anayasa ve İnsan Hakları Hukuku

Anayasa Tarihi ve 1982 Anayasası: KPSS Hap Bilgi

Vatandaşlığın en kalabalık bloğu anayasa: ÖSYM kılavuzuna göre her yıl 3 soru, ama 2014-2024 arasında sınav başına ortalama 5 soru geldi. Bu ünite o bloğun girişi; ÖSYM buradan 6 soru sordu.

Sorular üç yerden: Cumhuriyet’in nitelikleri ve değiştirilemez maddeler, anayasa tarihi ile inkılap kanunları, anayasanın nasıl değiştiği. Bayramlar ve aile de iki kez soruldu.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

  • 6 çıkmış soru (2014-2024)
  • bu bloktan yılda ~3 soru
  • 6 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

6 sorunun 3’ü tek konudan geldi: Cumhuriyet’in nitelikleri, aile ve bayramlar.

  • Cumhuriyet’in nitelikleri, aile ve bayramlar3 soru

    • 2022 (iptal) Anayasa’ya göre Türk toplumunun temeli
    • 2022 (iptal) 30 Ağustos, 15 Temmuz, 1 Mayıs: hangisi resmî bayram?
    • 2022 Hangisi Cumhuriyet’in niteliklerinden değil?

  • Anayasa tarihi ve inkılap kanunları2 soru

    • 2018 Anayasa’nın koruduğu inkılap kanunlarından hangisi değil?
    • 2018 Cumhuriyet’ten sonra kaç anayasa yürürlüğe girdi?

  • Anayasanın değiştirilmesi1 soru

    • 2024 Anayasa değişikliğini kim teklif edebilir?

Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden; “2022 (iptal)” ÖSYM’nin iptal edip yenilediği 2022 oturumu. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.

Türk Anayasa Tarihi

Sened-i İttifak’tan 2017’ye

  1. 1808Sened-i İttifak: padişahın gücü ilk kez ayanlarla imzalanan bir belgeyle sınırlandı.
  2. 1839Tanzimat Fermanı: can, mal, namus güvencesi; kanun üstünlüğü fikri.
  3. 1856Islahat Fermanı: gayrimüslimlere geniş haklar ve eşitlik.
  4. 1876Kanun-i Esasi: ilk anayasa, I. Meşrutiyet; Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Âyan.
  5. 1909Kanun-i Esasi değişikliği: II. Meşrutiyet’te padişahın yetkileri daraldı, meclis güçlendi.
  6. 1921Teşkilat-ı Esasiye: millî egemenlik ilk kez anayasada; meclis hükümeti sistemi.
  7. 1924Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Cumhuriyet’in ilk anayasası; yasama ve yürütme TBMM’de.
  8. 19611961 Anayasası: halkoylamasıyla kabul edilen ilk anayasa; Anayasa Mahkemesi ve iki meclis.
  9. 19821982 Anayasası: 7 Kasım 1982’de halkoylamasıyla kabul edildi; tek meclis.
  10. 2017Halkoylamasıyla Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi; 2018 seçimleriyle yürürlüğe girdi.

Cumhuriyet’ten sonra kaç anayasa?

  • Cumhuriyet’in ilanından (29 Ekim 1923) sonra üç anayasa yürürlüğe girdi: 1924, 1961, 1982. KPSS 2018
  • 1921 Teşkilat-ı Esasiye Cumhuriyet’ten önce; 1876 Kanun-i Esasi Osmanlı’nın anayasası. Sayıya katılmaz.
  • 1924 Anayasası’nda: 1928’de “Devletin dini” ibaresi çıktı, 1934’te kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkı aldı, 1937’de laiklik ve altı ilke anayasaya girdi.

Her anayasanın bir ayırt edici özelliği

AnayasaAkılda kalacak özellik
1876 Kanun-i Esasiİlk anayasa; padişah yetkilerinin çoğunu korudu
1921 Teşkilat-ı EsasiyeMillî egemenlik ilkesi; meclis hükümeti
1924 AnayasasıCumhuriyet’in ilk anayasası; kuvvetler birliği KPSS 2018
1961 AnayasasıAnayasa Mahkemesi, Cumhuriyet Senatosu, sosyal devlet
1982 AnayasasıTek meclis; 2017’de Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi

1982 Anayasası’nın Genel Esasları

Anayasa’nın yapısı

  • Başlangıç, 177 madde ve geçici maddeler. Başlangıç Anayasa metnine dahil; madde kenar başlıkları dahil değil (md. 176).
  • İlk 11 madde genel esaslar: devletin şekli, nitelikleri, bütünlüğü, egemenlik ve üç kuvvet.

Genel esaslar: ilk on bir madde

MaddeNe diyor?
md. 1Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
md. 2Cumhuriyetin nitelikleri: toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti. KPSS 2022
md. 3Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütün; dili Türkçe, bayrağı ay yıldızlı al bayrak, millî marşı İstiklal Marşı, başkenti Ankara.
md. 4İlk üç madde değiştirilemez, değiştirilmesi teklif bile edilemez.
md. 5Devletin temel amaç ve görevleri.
md. 6Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir; yetkili organlar eliyle kullanılır.
md. 7Yasama yetkisi TBMM’nindir; devredilemez.
md. 8Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanınındır.
md. 9Yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerindir.
md. 10Kanun önünde eşitlik.
md. 11Anayasa herkesi bağlar; kanunlar Anayasa’ya aykırı olamaz.
Kodla

Değiştirilemez üçlü: 1, 2, 3

Devletin şeklinin Cumhuriyet olması (md. 1), Cumhuriyetin nitelikleri (md. 2), devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı, başkenti (md. 3). Md. 4 bunları değiştirilemez kılıyor; teklif bile edilemez.

ÖSYM tuzağı

Cumhuriyet’in nitelikleri arasında kuvvetler birliği yok: Anayasa yasama, yürütme ve yargıyı üç ayrı organa veriyor (md. 7-9). Demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti, insan haklarına saygılı: hepsi md. 2’de. KPSS 2022

Aile

  • Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır (md. 41). KPSS 2022 (iptal)
  • Devlet ananın ve çocukların korunması için tedbir alır; her çocuk ana ve babasıyla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir.

Bayram mı, tatil mi? (2429 sayılı Kanun)

GünKanundaki adı
29 EkimUlusal bayram: 28 Ekim saat 13.00’te başlar; Devlet adına tören sadece bugün yapılır
23 NisanResmî bayram: Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
19 MayısResmî bayram: Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı
30 AğustosResmî bayram: Zafer Bayramı KPSS 2022 (iptal)
1 OcakGenel tatil: yılbaşı
1 MayısGenel tatil: Emek ve Dayanışma Günü KPSS 2022 (iptal)
15 TemmuzGenel tatil: Demokrasi ve Millî Birlik Günü KPSS 2022 (iptal)
Ramazan, KurbanDinî bayram: arefe 13.00’ten itibaren 3,5 ve 4,5 gün

ÖSYM tuzağı

1 Mayıs ve 15 Temmuz genel tatil, resmî bayram değil. Resmî bayramlar üç: 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos. 29 Ekim ayrıca “ulusal bayram”. KPSS 2022 (iptal)

İnkılap Kanunları ve Anayasa Değişikliği

Anayasa’nın koruduğu sekiz inkılap kanunu (md. 174) KPSS 2018

  1. Tevhid-i Tedrisat Kanunu3 Mart 1924: öğretim birliği
  2. Şapka İktisası Hakkında Kanun25 Kasım 1925
  3. Tekke ve zaviyeler ile türbelerin kapatılması30 Kasım 1925: bazı unvanlar da kaldırıldı
  4. Medeni nikâh esası17 Şubat 1926: Türk Kanunu Medenisi, evlendirme memuru önünde nikâh
  5. Beynelmilel Erkamın Kabulü20 Mayıs 1928: uluslararası rakamlar
  6. Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki1 Kasım 1928: yeni Türk harfleri
  7. Efendi, bey, paşa unvanlarının kaldırılması26 Kasım 1934
  8. Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun3 Aralık 1934: din adamı kıyafeti

ÖSYM tuzağı

Listede sekiz kanun var, hepsi 1924-1934 arasından ve hepsi laiklik ya da çağdaşlaşmayla ilgili. Yıpranan tarihî ve kültürel taşınmaz varlıkları koruyan kanun inkılap kanunu değil. KPSS 2018

Anayasa nasıl değişir? (md. 175)

  1. Teklif: TBMM üye tamsayısının en az üçte biri (200 milletvekili) yazıyla teklif eder. KPSS 2024
  2. Görüşme: Genel Kurulda iki kez görüşülür.
  3. Kabul: üye tamsayısının en az beşte üçü (360), gizli oyla.
  4. 360-399 oyla kabul edilirse ve Cumhurbaşkanı geri göndermezse halkoylamasına gider.
  5. 400 ve üstü (üçte iki): Cumhurbaşkanı yayımlar ya da halkoylamasına sunabilir.
  6. Halkoylamasında geçerli oyların yarısından fazlası evet derse yürürlüğe girer.

Anayasa değişikliğini Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesi, bakan ya da seçmenler teklif edemez: sadece milletvekilleri, en az 200 kişi. KPSS 2024

Kanun teklifi ile anayasa değişikliği teklifi

KANUNTek milletvekili yeter
  • Teklif: her milletvekili
  • Bir kez görüşülür
  • Kabul: katılanların salt çoğunluğu
ANAYASAEn az 200 milletvekili
  • Teklif: üye tamsayısının üçte biri
  • İki kez görüşülür
  • Kabul: 360, gizli oyla

Kabul için en az 151 oy aranır: üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlası (md. 96, Ünite 4).

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

  1. İnkılap kanunları sekiz ve hepsi 1924-1934 arası; taşınmaz kültür varlıklarını koruyan kanun listede yok. KPSS 2018
  2. Cumhuriyet’ten sonra üç anayasa: 1924, 1961, 1982. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Cumhuriyet’ten önce. KPSS 2018
  3. Anayasa’ya göre Türk toplumunun temeli aile (md. 41); eğitim, Cumhuriyet ya da çağdaş medeniyet değil. KPSS 2022 (iptal)
  4. Resmî bayram 30 Ağustos; 1 Mayıs ve 15 Temmuz genel tatil, 29 Ekim ulusal bayram. KPSS 2022 (iptal)
  5. Cumhuriyet’in nitelikleri arasında kuvvetler birliği yok; demokratik, laik, sosyal hukuk devleti ve insan haklarına saygı var. KPSS 2022
  6. Anayasa değişikliğini en az 200 milletvekili teklif eder; Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesi ya da 100.000 seçmen değil. KPSS 2024

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

  1. 1.1921 Teşkilat-ı Esasiye, Cumhuriyet’in ilanından sonra kabul edilen ilk anayasadır.

    Yanlış! 1921 Cumhuriyet’ten önce; Cumhuriyet’in ilk anayasası 1924.

  2. 2.Halkoylamasıyla kabul edilen ilk anayasa 1961 Anayasası’dır.

    Doğru! 1982 Anayasası da halkoylamasıyla kabul edildi ama ilk değil.

  3. 3.Anayasa’nın ilk üç maddesinin değiştirilmesi teklif edilebilir ama kabul edilemez.

    Yanlış! Teklif bile edilemez (md. 4).

  4. 4.Başlangıç kısmı Anayasa metnine dahildir.

    Doğru! Md. 176; madde kenar başlıkları ise dahil değil.

  5. 5.15 Temmuz resmî bayram günüdür.

    Yanlış! Genel tatil: Demokrasi ve Millî Birlik Günü.

  6. 6.Yurt içinde ve dışında Devlet adına sadece 29 Ekim’de tören yapılır.

    Doğru! 2429 sayılı Kanun md. 1: ulusal bayram.

  7. 7.Anayasa değişikliği teklifi için en az 200 milletvekili gerekir.

    Doğru! Üye tamsayısının üçte biri (md. 175).

  8. 8.Anayasa değişikliği teklifleri Genel Kurulda bir kez görüşülür.

    Yanlış! İki kez görüşülür.

  9. 9.Türk Harflerinin Kabulü Hakkında Kanun, Anayasa’nın koruduğu inkılap kanunlarındandır.

    Doğru! 1 Kasım 1928; md. 174’teki sekiz kanundan biri.

  10. 10.360 ile 399 arasında oyla kabul edilen anayasa değişikliği, Cumhurbaşkanı geri göndermezse halkoylamasına gider.

    Doğru! Beşte üç ile üçte iki arası: halkoylaması zorunlu.

  11. 11.1982 Anayasası’na göre yürütme yetkisi Bakanlar Kurulu’na aittir.

    Yanlış! 2017’den beri Cumhurbaşkanına (md. 8); Bakanlar Kurulu kalktı.

  12. 12.Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1934’te aldı.

    Doğru! 1924 Anayasası’nda yapılan değişiklikle.

Cevaplar

  1. Y 1921 Cumhuriyet’ten önce; Cumhuriyet’in ilk anayasası 1924.
  2. D 1982 Anayasası da halkoylamasıyla kabul edildi ama ilk değil.
  3. Y Teklif bile edilemez (md. 4).
  4. D Md. 176; madde kenar başlıkları ise dahil değil.
  5. Y Genel tatil: Demokrasi ve Millî Birlik Günü.
  6. D 2429 sayılı Kanun md. 1: ulusal bayram.
  7. D Üye tamsayısının üçte biri (md. 175).
  8. Y İki kez görüşülür.
  9. D 1 Kasım 1928; md. 174’teki sekiz kanundan biri.
  10. D Beşte üç ile üçte iki arası: halkoylaması zorunlu.
  11. Y 2017’den beri Cumhurbaşkanına (md. 8); Bakanlar Kurulu kalktı.
  12. D 1924 Anayasası’nda yapılan değişiklikle.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.