KPSS Vatandaşlık · Ünite 7 / 8 · İdare
İdare Hukuku: KPSS Hap Bilgi
Vatandaşlığın en çok soru gelen ünitesi: ÖSYM 2014-2024 arasında idare hukukundan 27 soru sordu, sınav başına iki ile üç arası. Kılavuzdaki ağırlık 3 soru.
Soruların yarıya yakını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndan (disiplin cezaları, adaylık, izin, kanunsuz emir); öbür yarısı belediye, il özel idaresi ve köy ile yetki genişliği, hiyerarşi gibi teşkilat kavramları.
Bu ünitede
- 27 çıkmış soru (2014-2024)
- bu bloktan yılda ~3 soru
- 27 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
27 sorunun 10’u tek konudan geldi: Devlet memurları (657 sayılı Kanun).
Devlet memurları (657 sayılı Kanun)10 soru
- 2015 Bilgi ve yeteneği esas alan memurluk ilkesi
- 2016 Hangisi 657’deki disiplin cezası değil?
- 2018 Amire uyma zorunluluğunun istisnası hangi başlıkta?
- 2019 Hangisi memurluğu sona erdirmez?
- 2020 Hangisi 657’deki disiplin cezasıdır?
- 2021 Aday memurluğun en kısa ve en uzun süresi
- 2022 (iptal) 21 yıllık memurun yıllık izni
- 2023 Aylıktan kesme kaç yıl sonra silinebilir?
- 2023 Sınıfı içinde en yüksek dereceye ilerleme
- 2024 657’de amirin aykırı emri: hangi terim?
Mahallî idareler: belediye, il özel idaresi, köy9 soru
- 2014 Belediye kurulması için en az nüfus
- 2016 Belediyenin organları
- 2017 İl özel idaresinin başı ve temsilcisi
- 2018 Belediye nerede zorunlu, nerede mümkün?
- 2019 Köy Kanunu’na göre köyün nüfus sınırı
- 2020 Siyasi partilerin aday gösteremediği seçim
- 2021 İl genel meclisi neyin karar organı?
- 2021 İl belediyesi büyükşehre nasıl dönüşür?
- 2022 Belediye meclis üyesini geçici tedbirle kim uzaklaştırır?
İdari teşkilat: merkezden ve yerinden yönetim6 soru
- 2014 Merkezin yetkisini taşradaki idarecinin kullanması
- 2014 Jandarma idari kolluk görevinde kime bağlı?
- 2015 İllerin kurulması, kaldırılması, ad değişikliği
- 2019 Kimler yönetmelik çıkarabilir?
- 2022 Merkezin yetkisini illerde valinin kullanması
- 2024 Astlık-üstlük ve üstün denetimi: hangi kavram?
Kamu hizmeti ve idari işlem ilkeleri2 soru
- 2020 24 saat belediye otobüsü: hangi ilke?
- 2022 (iptal) İşlemi yapan organın kaldırması: hangi ilke?
Yıllar 2014-2024 KPSS Genel Kültür testlerinden; “2022 (iptal)” ÖSYM’nin iptal edip yenilediği 2022 oturumu. Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; sorulan bilgi notlarda KPSS 2019 gibi bir damgayla, sorulduğu yılla işaretli.
İdari Teşkilat: Merkezden ve Yerinden Yönetim
İdarenin bütünlüğü (md. 123, 126)
- İdare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür; merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır.
- Kamu tüzel kişiliği sadece kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur.
- Türkiye merkezî idare bakımından illere, iller de ilçelere ayrılır. İl ve ilçe kurulması, kaldırılması, adının değiştirilmesi kanunla olur. KPSS 2015
Merkezden yönetimin iki aracı, yerinden yönetimin bir denetimi
- Merkezden yönetimHiyerarşiAynı idare içinde astlık-üstlük bağı. Üst, astın işlemini yerindelik ve hukukilik bakımından denetler; iptal eder, geri alır, düzeltir ama astın yerine geçip karar alamaz.KPSS 2024
- Merkezden yönetimYetki genişliğiMerkeze ait bazı karar yetkilerinin taşrada vali ve kaymakam tarafından merkez adına kullanılması.KPSS 2014
- Yerinden yönetimİdari vesayetMerkezin belediye, il özel idaresi gibi ayrı tüzel kişiler üzerindeki sınırlı, kanunla tanınmış denetimi.
Valinin konumu
- İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır (md. 126). Vali merkeze ait karar yetkisini ilde kullanır, merkezin sorunlarını yerinde çözer: Danıştay buna yetki genişliği diyor. KPSS 2022
- Vali aynı zamanda il özel idaresinin başı: hem merkezin temsilcisi hem yerinden yönetim kuruluşunun yürütme organı.
ÖSYM tuzağı
Yetki genişliği merkezin yetkisinin taşrada kullanılması; yerinden yönetim ayrı tüzel kişilik (belediye, il özel idaresi); idari vesayet merkezin onlar üzerindeki denetimi. Hiyerarşi ise aynı idare içindeki astlık-üstlük. KPSS 2014
Yönetmelik ve kolluk
- Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarındaki kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanması için yönetmelik çıkarabilir (md. 124). KPSS 2019
- Jandarma: 2014’te sorulan kural, idari kolluk görevleri bakımından İçişleri Bakanlığına bağlılık; 2016’dan beri her yönüyle İçişleri Bakanlığına bağlı. KPSS 2014
Mahallî İdareler: Belediye, İl Özel İdaresi, Köy
Üç mahallî idare, üçer organ
| İdare | Organları |
|---|---|
| Belediye | Belediye meclisi (karar organı), belediye encümeni, belediye başkanı KPSS 2016 |
| İl özel idaresi | İl genel meclisi (karar organı), il encümeni, vali (başı ve tüzel kişiliğin temsilcisi) KPSS 2017 |
| Köy | Köy derneği, ihtiyar heyeti, muhtar |
ÖSYM tuzağı
İl özel idaresinin başı vali: il genel meclisi başkanı değil. İl genel meclisi ise il özel idaresinin karar organı; il idare kurulu ya da il müdürlükleri değil. KPSS 2021
Belediye ne zaman kurulur? (5393 md. 4)
- İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunlu. KPSS 2018
- Nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediye kurulabilir. KPSS 2014
- Köylerde belediye kurulması zorunlu değil. KPSS 2018
- Toplam nüfusu 750.000’i aşan illerin il belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir (5216 md. 4). KPSS 2021
Köy Kanunu’na göre yerleşim (442 md. 1)
| Nüfus | Adı |
|---|---|
| 2.000’den az | Köy KPSS 2019 |
| 2.000 ile 20.000 arası | Kasaba |
| 20.000’den çok | Şehir |
Seçim ve denetim
- Mahallî idarelerin seçimleri beş yılda bir yapılır (md. 127).
- Siyasi partiler muhtar ve ihtiyar heyeti seçiminde aday gösteremez; belediye başkanı, belediye ve il genel meclisi üyeliği için gösterebilir. KPSS 2020
- Görevleriyle ilgili suçtan soruşturma ya da kovuşturma açılan belediye organlarını ve üyelerini İçişleri Bakanı geçici tedbir olarak kesin hükme kadar görevden uzaklaştırabilir. KPSS 2022
- Organlık sıfatının kaybı ise yargı yoluyla olur: Danıştay kararı.
2 bin köy, 5 bin belediye, 750 bin büyükşehir
Nüfusu 2.000’den az yer köy; 5.000 ve üstü yerde belediye kurulabilir; 750.000’i aşan il kanunla büyükşehir olabilir.
Kamu Hizmeti ve İdari İşlem İlkeleri
Kamu hizmetine egemen dört ilke
- SüreklilikKesintisizKamu hizmeti aksamadan, kesintisiz sunulur: belirli hatlarda 24 saat çalışan belediye otobüsü gibi.KPSS 2020
- EşitlikAyrım yokHizmetten yararlananlar arasında idare ayrım yapamaz; tarafsızlık da bunun parçası.
- Değişkenlik (uyarlama)Güncel kalmakİdare hizmeti yeni gelişmelere ve ihtiyaçlara uyarlar.
- Bedelsizlik (meccanilik)Kâr amacı yokKural olarak kamu hizmeti karşılığında bedel istenmez.
Yetki ve usulde paralellik
- Bir idari işlemi kim, hangi usulle yaptıysa aynı makam aynı usulle kaldırır, değiştirir ya da geri alır: yetkide ve usulde paralellik. KPSS 2022 (iptal)
ÖSYM tuzağı
“İşlemi ancak onu yapan organ kaldırır” ilkesi yetkide paralellik; usul saptırması, yetki tecavüzü, sebep ikamesi ya da “fait du prince” değil. KPSS 2022 (iptal)
Devlet Memurları: 657 Sayılı Kanun
Üç temel ilke (657 md. 3)
- Gereken bilgi ve yetişme şartlarına göre
- Sınıfı içinde en yüksek dereceye kadar
- Yükselmenin yolu açık
- Göreve girmek bu sisteme dayanır
- Sınıf içinde ilerleme ve yükselme de
- Eşit imkân ve güvence
Üçüncü ilke sınıflandırma: görevleri ve memurları niteliklerine ve mesleklerine göre sınıflara ayırmak. En yüksek dereceye ilerleme kariyer, bilgi ve yeteneği esas almak liyakat. KPSS 2023
Liyakat ilkesinin sorulan tarifi
- Göreve girmeyi, sınıflar içinde ilerlemeyi ve yükselmeyi bireyin bilgi ve yeteneğine dayandırmak: liyakat. KPSS 2015
Memurluğun yolu
- Adaylık: en az 1, en çok 2 yıl; bu sürede başka kuruma nakil yok. KPSS 2021
- Yıllık izin: hizmeti 1-10 yıl (10 dahil) olana 20 gün, 10 yıldan fazla olana 30 gün; zorunlu hâlde yol için en çok ikişer gün eklenir. KPSS 2022 (iptal)
- Sona erme: memurluktan çıkarılma, şartları taşımadığının anlaşılması ya da kaybedilmesi, çekilme, emeklilik, ölüm. KPSS 2019
Görevden uzaklaştırma memurluğu sona erdirmez: soruşturma sırasında alınan ihtiyati bir tedbir. KPSS 2019
Beş disiplin cezası (657 md. 125)
| Ceza | Ne demek? |
|---|---|
| Uyarma | Daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi |
| Kınama | Kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi |
| Aylıktan kesme | Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arası kesinti KPSS 2020 |
| Kademe ilerlemesinin durdurulması | Kademede ilerlemenin 1-3 yıl durdurulması |
| Devlet memurluğundan çıkarma | Bir daha memurluğa atanmamak üzere memurluktan çıkarma KPSS 2016 |
Uyan Kızım Ayşe Kader Değişmez
Uyarma, Kınama, Aylıktan kesme, Kademe ilerlemesinin durdurulması, Devlet memurluğundan çıkarma: hafiften ağıra beş ceza.
ÖSYM tuzağı
Yer değiştirme, idari para cezası, disiplin hapsi ve görevden uzaklaştırma 657’nin disiplin cezalarından değil. Listede beş ceza var, hepsi yukarıda. KPSS 2016
Ceza özlük dosyasından ne zaman silinir? (657 md. 133)
- Uyarma ve kınama: uygulanmasından 5 yıl sonra.
- Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması: uygulanmasından 10 yıl sonra. KPSS 2023
- Memur atamaya yetkili amire başvurur; bu sürelerdeki davranışı haklı kılarsa silinir. Memurluktan çıkarma silinmez.
Kanunsuz emir (Anayasa md. 137, 657 md. 11)
- Memur amirinden aldığı emri Anayasa’ya, kanuna, Cumhurbaşkanlığı kararnamesine ya da yönetmeliğe aykırı görürse yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir.
- Amir emrinde ısrar eder ve yazıyla yenilerse memur emri yerine getirir; sorumluluk emri verenindir.
- Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilmez; getiren de sorumluluktan kurtulamaz.
Bu kuralın Anayasa’daki başlığı kanunsuz emir (md. 137); 657 md. 11’deki aynı hükmün adı da kanunsuz emir. KPSS 2018
ÖSYM tuzağı
657 md. 11’in anlattığı terim kanunsuz emir; idari vesayet, yetki genişliği, grev yasağı ya da çekilme hakkı değil. KPSS 2024
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Merkezin yetkisinin taşradaki idareci eliyle merkez adına kullanılması yetki genişliği; yerinden yönetim ya da idari vesayet değil. KPSS 2014
- Jandarma 2014’te idari kolluk görevleri bakımından İçişleri Bakanlığına bağlıydı; bugün her yönüyle İçişleri’ne bağlı. KPSS 2014
- Belediye kurulabilmesi için en az 5.000 nüfus; 10.000 ya da 20.000 değil. KPSS 2014
- İllerin kurulması, kaldırılması ve adlarının değiştirilmesi kanunla; yönetmelik ya da Cumhurbaşkanlığı kararıyla değil. KPSS 2015
- Bilgi ve yeteneği esas alan ilke liyakat; kariyer en yüksek dereceye ilerleme. KPSS 2015
- Belediyenin organları: belediye meclisi, belediye encümeni, belediye başkanı. Genel sekreterlik organ değil. KPSS 2016
- Yer değiştirme 657’deki beş disiplin cezasından biri değil. KPSS 2016
- İl özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğin temsilcisi vali; il genel meclisi başkanı değil. KPSS 2017
- Amire uyma zorunluluğunun istisnası Anayasa’da “kanunsuz emir” başlığında (md. 137). KPSS 2018
- Belediye il ve ilçe merkezlerinde zorunlu, 5.000 ve üzeri nüfusta mümkün; köyde zorunlu değil. KPSS 2018
- Görevden uzaklaştırma memurluğu sona erdirmez, ihtiyati tedbir; çekilme, çıkarılma, emeklilik ve ölüm sona erdirir. KPSS 2019
- Yönetmeliği Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri çıkarabilir: üçü birden doğru. KPSS 2019
- Köy Kanunu’na göre nüfusu 2.000’den az yer köy; 2.000-20.000 kasaba. KPSS 2019
- 657’deki disiplin cezası aylıktan kesme; idari para cezası, disiplin hapsi, idari tedbir ve görevden uzaklaştırma değil. KPSS 2020
- Siyasi partiler muhtar ve ihtiyar heyeti seçiminde aday gösteremez; belde ve il belediye başkanlığında gösterebilir. KPSS 2020
- Hizmetin kesintisiz sunulması süreklilik ilkesi; eşitlik ya da meccanilik değil. KPSS 2020
- Adaylık süresi en az 1, en çok 2 yıl. KPSS 2021
- İl genel meclisi il özel idaresinin karar organı; il idare kurulunun değil. KPSS 2021
- Nüfus şartını sağlayan il belediyesi kanunla büyükşehir olur; Cumhurbaşkanı kararı ya da İçişleri kararıyla değil. KPSS 2021
- On yılı aşan hizmette yıllık izin 30 gün; 10 yıla kadar 20 gün. KPSS 2022 (iptal)
- İşlemi ancak onu yapan makamın kaldırabilmesi yetkide paralellik; usul saptırması ya da yetki tecavüzü değil. KPSS 2022 (iptal)
- Belediye organını geçici tedbirle görevden uzaklaştıran İçişleri Bakanı; Cumhurbaşkanı, Danıştay ya da belediye başkanı değil. KPSS 2022
- Merkeze ait yetkinin illerde valilerce kullanılması yetki genişliği; yerinden yönetim ya da idari vesayet değil. KPSS 2022
- Aylıktan kesme 10 yıl sonra silinebilir; uyarma ve kınama 5 yıl. KPSS 2023
- Sınıfı içinde en yüksek dereceye ilerleme imkânı kariyer; liyakat bilgi ve yetenek, sınıflandırma sınıflara ayırma. KPSS 2023
- Aynı idare içindeki astlık-üstlük ve üstün astı denetlemesi hiyerarşi; kadro, kariyer ya da liyakat değil. KPSS 2024
- 657 md. 11’deki terim kanunsuz emir; idari vesayet ya da yetki genişliği değil. KPSS 2024
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur.
Doğru! 5393 md. 4.
2.Nüfusu 3.000 olan bir köyde belediye kurulabilir.
Yanlış! Eşik 5.000.
3.İl özel idaresinin başı il genel meclisi başkanıdır.
Yanlış! Vali; il genel meclisi ise karar organı.
4.Büyükşehir belediyeleri kanunla kurulur.
Doğru! 5216 md. 4; toplam nüfus 750.000’i aşmalı.
5.Aday memurluk süresi iki yılı geçemez.
Doğru! En az bir, en çok iki yıl.
6.On iki yıllık bir memurun yıllık izni 20 gündür.
Yanlış! On yılı aşınca 30 gün.
7.Kınama cezası 10 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir.
Yanlış! Uyarma ve kınama 5 yıl; aylıktan kesme ve kademe durdurma 10 yıl.
8.Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezasıdır.
Yanlış! İhtiyati tedbir; memurluğu da sona erdirmez.
9.Konusu suç olan bir emri yazılı olarak alan memur, emri yerine getirirse sorumlu olmaz.
Yanlış! Suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilmez; getiren sorumlu.
10.Hiyerarşide üst, astın işlemini yerindelik bakımından da denetleyebilir.
Doğru! Hukukilik ve yerindelik; ama astın yerine karar alamaz.
11.Siyasi partiler mahalle muhtarlığı için aday gösterebilir.
Yanlış! Muhtar ve ihtiyar heyeti seçimine parti aday gösteremez.
12.Aylıktan kesme cezası brüt aylığın 1/30 ile 1/8’i arasında bir kesintidir.
Doğru! 657 md. 125.
Cevaplar
- D 5393 md. 4.
- Y Eşik 5.000.
- Y Vali; il genel meclisi ise karar organı.
- D 5216 md. 4; toplam nüfus 750.000’i aşmalı.
- D En az bir, en çok iki yıl.
- Y On yılı aşınca 30 gün.
- Y Uyarma ve kınama 5 yıl; aylıktan kesme ve kademe durdurma 10 yıl.
- Y İhtiyati tedbir; memurluğu da sona erdirmez.
- Y Suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilmez; getiren sorumlu.
- D Hukukilik ve yerindelik; ama astın yerine karar alamaz.
- Y Muhtar ve ihtiyar heyeti seçimine parti aday gösteremez.
- D 657 md. 125.
Sıradaki üniteler
- KPSS Vatandaşlık Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 8: Güncel Bilgiler
- KPSS Lisans Puan Hesaplama
- KPSS Atama (Taban) Puanları
Kaynak: Konu kapsamı ve ağırlık: ÖSYM 2026-KPSS Kılavuzu, Tablo 1. Soru yılları: ÖSYM 2014-2024 KPSS Genel Kültür testleri.