TYT Coğrafya · Ünite 3 / 7 · Doğal Sistemler

İklim ve Bitki Örtüsü: TYT Hap Bilgi

ÖSYM TYT’de bu üniteden sekiz soru sordu: üç iklim grafiği, iki iklim tipinin dağılışı ve üç bitki örtüsü sorusu. Grafik soruları her yıl gelebilecek kadar sık: dokuz yılda üç kez.

İklim grafiği iki çizgiyle okunur: sıcaklık eğrisi kışın 0 °C’nin altına iniyor mu, yağış çubukları hangi mevsimde yükseliyor? Notlar bunu bir akışla, iklim tiplerini ve bitki örtülerini tabloyla veriyor.

PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4

Bu ünitede

8 çıkmış soru (2018-2026)
bu bloktan yılda ~2 soru
8 ÖSYM tuzağı

ÖSYM bu üniteden ne sordu?

8 sorunun 3’ü tek konudan geldi: İklim grafiği okuma.

İklim grafiği okuma3 soru
- 2018/8 İlkbahar yağışlı il: Kayseri
- 2023/6 Her mevsim yağışlı istasyon
- 2026/6 Sert karasal iklim grafiği
İklim tiplerinin dağılışı2 soru
- 2021/8 Akdeniz iklimi ve turunçgil
- 2022/8 Tundra bölgesi
Bitki örtüsü3 soru
- 2019/7 Akdeniz ikliminde benzer bitki
- 2024/7 Yükseltiye göre bitki basamakları
- 2025/7 Tropikal yağmur ormanı

Sorular ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıklarından (Sosyal Bilimler testi). Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; notlarda TYT 2025/4 gibi bir damgayla, sorulduğu yıl ve numarasıyla işaretli. Numarayla soruyu kitapçıkta bulabilirsiniz.

İklimin Elemanları

Sıcaklığı etkileyenler

Etken	Etkisi
Enlem	Ekvator’dan kutuplara sıcaklık azalır
Yükselti	Her 200 m’de yaklaşık 1 °C düşer
Karasallık ve denizellik	Denizden uzaklaştıkça günlük ve yıllık sıcaklık farkı büyür
Okyanus akıntıları	Sıcak akıntı kıyıyı ılıtır (Batı Avrupa), soğuk akıntı serinletir ve kurutur
Bakı ve rüzgârlar	Güneşe dönük yamaç sıcak; kuzeyden esen rüzgâr soğutur

Basınç, rüzgâr ve yağış

Basınç kuşakları: Ekvator’da alçak (ısınan hava yükselir), 30° enlemlerinde yüksek (çöller burada), 60° enlemlerinde alçak, kutuplarda yüksek.
Sürekli rüzgârlar: alizeler (30°’den Ekvator’a), batı rüzgârları (30°’den 60°’ye), kutup rüzgârları. Mevsimlik rüzgâr musondur; günlük rüzgârlar meltemdir.
Yağış türleri: yamaç (orografik) nemli hava dağa çarpıp yükselince (Doğu Karadeniz), yükselim (konveksiyonel) ısınan hava yükselince (Ekvator, İç Anadolu’da ilkbahar), cephe sıcak ve soğuk hava kütleleri karşılaşınca.

İklim Grafiği Okumak

Dört soruda grafik

Sıcaklık eğrisi: en soğuk ay 0 °C’nin altında mı (karasal), en sıcak ay kaç derece? Kışın -20 °C’nin altı sert karasal ya da kutup.
Yağış çubukları: en çok hangi mevsimde? Kış yağışlı Akdeniz, ilkbahar yağışlı step (İç Anadolu), her mevsim yağışlı ve sonbahar maksimumlu Karadeniz, yaz yağışlı muson ve sert karasal.
Yıllık toplam: 400 mm’nin altı yarı kurak step; 2.000 mm’nin üstü Doğu Karadeniz ya da ekvatoral.
Grafiğin söylemediği: yağışın kar mı yağmur mu olduğu, rüzgâr, bitki örtüsü. Soru grafikteki bilgilerle sınırlıysa bunlar söylenemez.

ÖSYM’nin üç grafiği

Grafik	Okuma
Yıllık 397 mm, ortalama 10,4 °C	Kışı soğuk, yazı kurak, en çok yağış ilkbaharda: İç Anadolu step iklimi, Kayseri TYT 2018/8
Her ay 100 mm’nin üstü	En çok yağış sonbaharda, en sıcak ay 23 °C civarı, kış 0 °C’nin üstünde: Doğu Karadeniz; karın yağıp yağmadığını grafik söylemez TYT 2023/6
Kış -30 °C, yaz 15-20 °C	Yağış az ve yazın; kışlar çok uzun ve sert: sert karasal iklim (Sibirya, Kanada) TYT 2026/6

Dünyanın İklim Tipleri

Sıcak ve ılıman kuşak

İklim	Özelliği ve yeri
Ekvatoral	Her mevsim sıcak ve yağışlı; Amazon, Kongo, Güneydoğu Asya adaları; yağmur ormanı TYT 2025/7
Savan	Yazları yağışlı, kışları kurak; uzun boylu otlar
Muson	Yaz çok yağışlı, kış kurak; Güney ve Güneydoğu Asya
Çöl	Sıcak ve çok kurak; Sahra, Arabistan, Kalahari, Avustralya’nın içi
Akdeniz	Yaz sıcak ve kurak, kış ılık ve yağışlı; 30°-40° enlemlerinde kıtaların batısı: Akdeniz çevresi, Kaliforniya, Orta Şili, Güney Afrika’nın güneybatısı, güneybatı Avustralya TYT 2021/8
Okyanusal	Her mevsim yağışlı, ılık; Batı Avrupa; geniş yapraklı ormanlar

Soğuk kuşak ve karasal iklimler

İklim	Özelliği ve yeri
Step (karasal)	Yaz sıcak ve kurak, kış soğuk; en çok yağış ilkbaharda; bozkır; İç Anadolu TYT 2018/8
Sert karasal	Kışlar çok uzun ve soğuk, yağış az ve yazın; iğne yapraklı tayga ormanları TYT 2026/6
Tundra	Kutup çevresi: kısa ve serin yaz, toprak derinde donlu; yosun ve likenler; Alaska, Kuzey Kanada, Kuzey Sibirya TYT 2022/8
Kutup	Sürekli buz; Antarktika ve Grönland’ın içi

İklim tipinin dağılış soruları

Akdeniz ikliminin görüldüğü yerler turunçgil üretim bölgeleriyle örtüşür: turunçgil ılık ve donsuz kış ister. Yoğun nüfus, sanayi ya da yüksek gelir iklime bağlı bir dağılış değildir. TYT 2021/8
Tundra iklimine göre çizilen doğal bölge sınırının içine Alaska ve kuzeydoğu Sibirya girer; ABD’nin güneydoğusu ya da güneydoğu Avustralya girmez. TYT 2022/8

Bitki Örtüsü

Bitki toplulukları

Topluluk	İklimi ve özelliği
Yağmur ormanı	Ekvatoral iklim; yıl boyu yeşil, en sık bitki örtüsü, uzun boylu ışık seven ağaçlar, zengin orman altı, yıl boyu hızlı büyüme TYT 2025/7
Maki	Akdeniz iklimi; yaz kuraklığına dayanıklı, her dem yeşil çalılar; Kaliforniya’da ve Güney Afrika’da da benzer topluluklar TYT 2019/7
Step (bozkır)	Yarı kurak karasal iklim; ilkbaharda yeşerip yazın kuruyan otlar
Tayga	Sert karasal iklim; iğne yapraklı ormanlar
Tundra	Yosun, liken ve bodur çalılar

Yükseltiye göre basamaklanma

Dağ yamacında yükseldikçe sıcaklık düşer, bitki değişir: Doğu Karadeniz’de kıyıda ıhlamur ve kayın gibi geniş yapraklılar, 1.500 m’ye doğru ladin gibi iğne yapraklılar, ağaç sınırının üstünde alpin çayırlar (yaylalar). Ladin Doğu Karadeniz’in simgesidir. TYT 2024/7
Akdeniz kıyısında ise kıyıdan yukarı maki, kızılçam, karaçam ve sedir sıralanır.

Türkiye’de iklim ve bitki örtüsü

1Rize Karadeniz iklimi: her mevsim yağışlı; kayın, ladin, alpin çayır TYT 2024/7
2Kayseri Step iklimi: ilkbahar yağışlı, bozkır TYT 2018/8
3Antalya Akdeniz iklimi: kış yağışlı; maki ve kızılçam
4Erzurum Sert kışlı karasal iklim; dağ çayırları

Kıyıdan içeriye ve batıdan doğuya karasallık artar; yağış Karadeniz kıyısında en fazla, İç Anadolu’da en azdır.

ÖSYM’nin Kalıbı

ÖSYM’nin sekiz sorusu

Soru	Kilit nokta
Yıllık 397 mm grafiği	İlkbahar yağışlı step: Kayseri. TYT 2018/8
Benzer bitki (I-IV)	I ve IV: Kaliforniya ve Güney Afrika’nın güneybatı ucu, Akdeniz iklimi. TYT 2019/7
Akdeniz ikliminin dağılışı	Turunçgil üretim bölgeleri. TYT 2021/8
Tundra bölgesi (I-IV)	I ve III: Alaska ve kuzeydoğu Sibirya. TYT 2022/8
Her mevsim yağışlı grafik	Yağışın kar şeklinde olduğu grafikten söylenemez. TYT 2023/6
Ihlamur-kayın-ladin-çayır	III: Doğu Karadeniz. TYT 2024/7
Yıl boyu yeşil, en sık orman	V: Güneydoğu Asya adaları, tropikal yağmur ormanı. TYT 2025/7
Kışı -30 °C grafik	Sert karasal iklim. TYT 2026/6

ÖSYM tuzakları: tek sayfada

Her çıkmış sorunun bir tuzağı var. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.

İlkbahar yağışlı, yıllık 400 mm civarı grafik İç Anadolu’dur; Erzurum ve Ardahan çok daha soğuktur. TYT 2018/8
Benzer bitki topluluğu aynı iklimden gelir: Kaliforniya ile Güney Afrika’nın güneybatısı Akdeniz iklimlidir. TYT 2019/7
Akdeniz ikliminin dağılışı yoğun nüfus ya da sanayiyle değil, turunçgil üretimiyle örtüşür. TYT 2021/8
Tundra bölgesine sıcak kuşaktaki alanlar girmez; sadece kutup çevresindeki Alaska ve Sibirya. TYT 2022/8
Yağış grafiği yağışın kar mı yağmur mu olduğunu göstermez. TYT 2023/6
Ladin ve alpin çayır basamaklanması Doğu Karadeniz’e aittir; Akdeniz kıyısına değil. TYT 2024/7
Yıl boyu yeşil, en sık orman tropikal yağmur ormanıdır; savan ya da Akdeniz kıyısı değil. TYT 2025/7
Kışı -30 °C’ye inen ama yazı 15 °C’yi geçen az yağışlı grafik kutup değil, sert karasal iklimdir. TYT 2026/6

Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?

Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.

1.Yükseltiye göre sıcaklık her 200 m’de yaklaşık 1 °C düşer.
Doğru! Dağların zirveleri bu yüzden soğuktur.
2.Çöller genellikle 30° enlemlerindeki yüksek basınç kuşağındadır.
Doğru! Alçalan hava ısınır ve kurur.
3.Akdeniz ikliminde en çok yağış yazın düşer.
Yanlış! Akdeniz ikliminde yaz kurak, kış yağışlıdır.
4.Karadeniz ikliminde en çok yağış sonbaharda düşer.
Doğru! Her mevsim yağışlı, maksimum sonbaharda.
5.Step iklimi ilkbahar yağışlıdır.
Doğru! İç Anadolu’da en çok yağış ilkbaharda.
6.Tayga ormanları ekvatoral iklimde görülür.
Yanlış! Tayga sert karasal iklimin iğne yapraklı ormanıdır.
7.Maki Akdeniz ikliminin bitki örtüsüdür.
Doğru! Yaz kuraklığına dayanıklı çalılar.
8.Muson ikliminde kışlar yağışlıdır.
Yanlış! Muson ikliminde yaz yağışlı, kış kuraktır.
9.Sıcak okyanus akıntıları kıyılarını ılıtır.
Doğru! Gulf Stream Batı Avrupa’yı ılıtır.
10.Ladin Doğu Karadeniz’de kıyıdan itibaren görülür.
Yanlış! Kıyıda geniş yapraklılar; ladin daha yükseklerde.

Cevaplar

D Dağların zirveleri bu yüzden soğuktur.
D Alçalan hava ısınır ve kurur.
Y Akdeniz ikliminde yaz kurak, kış yağışlıdır.
D Her mevsim yağışlı, maksimum sonbaharda.
D İç Anadolu’da en çok yağış ilkbaharda.
Y Tayga sert karasal iklimin iğne yapraklı ormanıdır.
D Yaz kuraklığına dayanıklı çalılar.
Y Muson ikliminde yaz yağışlı, kış kuraktır.
D Gulf Stream Batı Avrupa’yı ılıtır.
Y Kıyıda geniş yapraklılar; ladin daha yükseklerde.

Sıradaki üniteler

Kaynak: Test yapısı: ÖSYM 2026-YKS Kılavuzu, Tablo 1A. Sorular ve cevaplar: ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıkları (Sosyal Bilimler testi).