TYT Türkçe · Ünite 10 / 12 · Dil Bilgisi, Yazım ve Noktalama
Noktalama İşaretleri: TYT Hap Bilgi
Noktalama her yıl iki soru: ÖSYM 2018-2026 arasında 18 soru sordu. Altısı parçadaki boşluklara sırayla işaret yerleştirme, altısı virgül ve noktalı virgül; kalanlar farklı ya da yanlış işaret, üç nokta ve kesme işareti.
Notlar her işaretin kullanıldığı yerleri örnek cümlelerle veriyor. Virgülün konmadığı yerler ve noktalı virgülün üç işi ayrı başlıkta; ÖSYM’nin boşluk sorularının çözüm sırası sonda.
PDF olarak indirYazdırmaya hazır, A4
Bu ünitede
- 18 çıkmış soru (2018-2026)
- bu bloktan yılda ~8 soru
- 15 ÖSYM tuzağı
ÖSYM bu üniteden ne sordu?
18 sorunun 6’sı tek konudan geldi: Boşluklara sırayla işaret.
Boşluklara sırayla işaret6 soru
- 2018/18 Tırnaktan önce iki nokta
- 2019/17 Diyalogda ünlem ve “!..”
- 2020/14 Ara söz kısa çizgiyle
- 2023/13 Haykırılan sözden önce iki nokta
- 2024/13 Açıklamadan önce iki nokta
- 2025/14 Sıralı sorularda soru işareti sonda
Virgül ve noktalı virgül6 soru
- 2019/18 Özneden sonra noktalı virgül
- 2020/13 Virgül getirilemeyen yer
- 2021/12 Parçada olmayan virgül işlevi
- 2022/14 “O” zamirinden sonra virgül
- 2024/14 “Ne … ne” arasında virgül olmaz
- 2025/13 Sıfat ile isim arasında virgül olmaz
Farklı ya da yanlış işaret3 soru
- 2022/13 Sıralamadan önce iki nokta
- 2026/13 Takımları ayıran noktalı virgül
- 2026/14 Ünlem cümlesinde soru işareti
Üç nokta ve kesme işareti3 soru
- 2018/19 Kurul adına kesme konmaz
- 2021/11 Fakülte adına kesme konmaz
- 2023/14 Cevapsız konuşmada üç nokta
Sorular ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıklarından (Türkçe testi). Soruların metni ÖSYM’nin telifinde olduğu için burada yok; notlarda TYT 2025/4 gibi bir damgayla, sorulduğu yıl ve numarasıyla işaretli. Numarayla soruyu kitapçıkta bulabilirsiniz.
Virgül
Virgülün kullanıldığı yerler
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Eş görevli sözcük ve öbekler arasında | Pazardan elma, armut, ayva aldık. TYT 2020/13 |
| Sıralı cümleler arasında | Kapıyı açtı, içeri baktı, kimseyi göremedi. TYT 2023/13 |
| Yüklemden uzak düşen özneden sonra | Ali, sabah erkenden kalkıp bahçeyi suladıktan sonra kahvaltısını yaptı. TYT 2021/12 |
| Ara sözün başında ve sonunda | Kardeşim, en küçüğümüz, bu yıl okula başladı. |
| Tırnak içinde olmayan alıntıdan sonra | Yarın erken çıkacağız, dedi babam. |
| Ret, onay ve teşvik sözünden sonra | Evet, haklısın. Haydi, biraz daha dayan. |
| Hitaptan sonra | Sevgili kardeşim, mektubunu aldım. |
| Pekiştirmek için tekrarlanan sözler arasında | Sabır, sabır, yine sabır. |
| Özne olan “bu, şu, o” zamirinden sonra | O, kimseye haber vermeden gitmişti. TYT 2022/14 |
| Art arda gelen zarf-fiillerden sonra | Kalkıp, giyinip, kahvaltı edip çıktı. |
| Anlam karışmasın diye | Genç, kadına yer verdi. (Virgülsüz: genç bir kadın.) TYT 2025/14 |
Virgül konmayan yerler
- Tekrarlı bağlaçların öbekleri virgülle ayrılmaz: “Ne çay ne kahve içer.” “Hem okur hem çalışır.” TYT 2024/14
- Sıfat ile nitelediği isim arasına virgül girmez: “herkesin bildiği bir yol”. Virgül sıfatı isminden koparır. TYT 2025/13
- Tek bir zarf-fiilden sonra virgül konmaz: “Durup düşündü.” Virgül art arda gelen zarf-fiillerin arasına girer. TYT 2026/14
- Tümleç ile bağlı olduğu fiil arasına virgül girmez: “Hangi şehre gitseniz bir kalesi vardır.” cümlesinde “şehre gitseniz” bölünmez. TYT 2020/13
- Bağlaçtan ve şart ekli fiilden sonra virgül konmaz: “Okudu ve anladı.” “Ödevini bitirirse çıkabilir.”
İkileme mi, pekiştirme tekrarı mı?
Virgülsüzİkileme
- Merdivenleri ağır ağır çıktı.
- Yavaş yavaş alıştı.
- İki sözcük birlikte tek bir görev yapar.
VirgüllüPekiştirme tekrarı
- Koş, koş, yetiş!
- Sabır, sabır, yine sabır.
- Her tekrar ayrı bir vurgu taşır.
Noktalı Virgül
Noktalı virgülün üç işi
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Virgüllü takımları birbirinden ayırır | Sebze olarak biber, patlıcan; meyve olarak üzüm, incir aldık. TYT 2026/13 |
| Ögelerinde virgül olan sıralı cümleleri ayırır | Ev küçük, eski, soğuktu; yine de oradan ayrılmak istemedi. TYT 2025/14 |
| Cümlede virgüllü eş görevliler varsa özneden sonra gelir | Yeni gelen öğretmen; şiir, hikâye, roman okumayı sevdirdi. TYT 2019/18 |
ÖSYM noktalı virgülü nasıl sordu?
- Noktalı virgül virgüle bağlıdır: ayrılacak öbeklerin içinde virgül yoksa noktalı virgül de yoktur.
- ÖSYM özneden sonra gelen noktalı virgülü verdi, aynı işi bulmayı istedi. Takımları ya da sıralı cümleleri ayıran noktalı virgüller çeldiriciydi. TYT 2019/18
- Cümlenin devamında virgül varsa özneden sonraki boşluk noktalı virgüldür. Özne uzun bir öbek de olabilir, “bunlar” gibi tek sözcük de. TYT 2019/17 · 2024/13
- Virgülle ayrılmış iki takım arasındaki boşluk virgül değil noktalı virgüldür; ÖSYM bunu “farklı işaret” olarak sordu. TYT 2026/13
Nokta, İki Nokta, Soru ve Ünlem
Nokta ve iki nokta
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Nokta: cümle sonunda | Yağmur akşama doğru dindi. |
| Nokta: sıra sayısında, kısaltmada, tarih ve saatte | 3. sınıf, Dr., 17.10.2026, 09.30 |
| Nokta: dört ve daha çok basamaklı sayıda üçlü öbekler | 12.500; 1.250.000 |
| İki nokta: ardından örnek ya da sıralama gelecekse | Çantada üç şey vardı: su, ekmek, harita. TYT 2022/13 |
| İki nokta: ardından açıklama gelecekse | Sorun açıktı: Kimse sorumluluk almıyordu. TYT 2024/13 |
| İki nokta: aktarılan sözden önce | Öğretmen şöyle dedi: “Yarın sınav yok.” TYT 2018/18 |
İki noktadan sonra büyük mü, küçük mü?
- Ardından cümle geliyorsa büyük harf: “Bir şey öğrendim: Sabır her kapıyı açar.”
- Cümle olmayan bir sıralama geliyorsa küçük harf: “Üç renk seçtim: mavi, yeşil, sarı.”
- Birbirini açıklamayan iki bağımsız cümle arasına iki nokta değil nokta konur.
Soru ve ünlem işareti
- Soru işareti soru eki ya da soru sözcüğü taşıyan cümlenin sonuna konur. Sıralı soru cümlelerinde sadece en sona: “Nereye gitti, ne zaman döner?” TYT 2025/14
- Soru eki taşımasa da soru anlamı olan söz soru işareti alır: “Adınız?” Kesin olmayan bilgi için ayraç içinde: “1450 (?) yılında doğdu.”
- “Ne” ile kurulan şaşma cümlesi soru değildir; sonuna ünlem gelir: “Ne güzel bir gün bu!” TYT 2026/14
- Ünlem işareti duygu, seslenme ve uyarıdan sonra konur: “Eyvah, geç kaldık!” “Dikkat!” Anlatımı pekiştirmek için ünlem üç noktayla birleşir: “Ne kalabalık!..” TYT 2019/17
- Alay ya da küçümseme için ayraç içinde ünlem: “Çok çalışkan (!) kardeşim yine uyuyor.”
Üç Nokta
Üç noktanın altı işi
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Tamamlanmamış cümlenin sonunda | Keşke o gün biraz daha bekleseydim... TYT 2018/18 |
| Açık yazılmak istenmeyen sözün yerinde | Bu işi A... Bey’e sormak gerek. |
| Alıntıda alınmayan bölümün yerinde | “... ve yollar bizi hep aynı yere getirir.” |
| Sözü okurun hayaline bırakırken | Sonra kapı yavaşça açıldı ve... |
| Ünlem ve seslenmeyi pekiştirirken | Ali... Ali, beni duyuyor musun? |
| Konuşmada cevap verilmeyen yerde | Sorulan soruya karşılık satır başında sadece “...” yazılır. TYT 2023/14 |
Sıralamanın sonunda
- Sürdürülebilecek bir sıralama üç noktayla biter: “Gül, lale, sümbül...” Okur sıralamanın devam ettiğini anlar.
- Cümlenin sonundaki üç noktadan sonra yeni cümle büyük harfle başlar.
Kesme İşareti ve Öbür İşaretler
Kesme işareti
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Özel ada gelen çekim ekinden önce | Ankara’ya, Ayşe’nin, Türkiye’de |
| Kısaltma ve sayıya gelen ekten önce | TDK’nin, 2026’da, 5’inci |
| Belli tarih bildiren ay ve gün adından sonra | 19 Mayıs’ta, 29 Ekim 1923’te |
| Kişi adından sonraki saygı sözüne gelen ekten önce | Ahmet Bey’e, Ayşe Hanım’dan |
Kesme konmayan yerler
- Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ek ayrılmaz: Millî Eğitim Bakanlığına, Bakanlar Kurulunda, Gül Pastanesinde. ÖSYM’nin şıkkındaki kesmeli yazım bu yüzden yanlıştı. TYT 2018/19
- Fakülte, okul ve müze adları da kurum adıdır: Hukuk Fakültesine, Etnografya Müzesinde. TYT 2021/11
- Özel ada gelen yapım ekinden önce kesme konmaz: Türkçe, Ankaralı. Yapım ekinden sonra gelen ek de ayrılmaz: Türkçede, Ankaralıya.
- Sonunda üçüncü kişi iyelik eki olan özel ada başka bir iyelik eki gelirse kesme konmaz: Van Gölümüz.
- Tırnak içindeki söze gelen ek kesmeyle ayrılmaz: “Sinekli Bakkal”ı okudum.
Çizgiler, tırnak ve ayraçlar
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Kısa çizgi: ara sözün başında ve sonunda | Annem -her zamanki gibi- herkesten önce kalktı. TYT 2020/14 |
| Kısa çizgi: bölünen sözcük, kök ve ek, “ile, ve, arası” | gel-, yaz-dı; Ankara-Sivas yolu; 2018-2026 arası |
| Uzun çizgi: satır başına alınan konuşma | — Geliyor musun? |
| Eğik çizgi: yan yana yazılan dizeler, adres, tarih | No.: 12/4; 17/10/2026 |
| Tırnak: aktarılan söz, vurgulanan söz, eser adı | “Yarın gelirim.” dedi. Cümlenin noktası tırnağın içinde kalır. |
| Tek tırnak: tırnak içindeki sözün içinde tırnak gerekirse | “Okulda herkes ona ‘Profesör’ derdi.” diye anlattı. |
| Yay ayraç: cümlenin dışında kalan bilgi, yabancı adın okunuşu | Rousseau (Ruso) doğaya dönüşü savundu. |
| Köşeli ayraç: ayraç içinde ayraç gerekirse | Âşık Veysel [Şatıroğlu (1894-1973)] |
| Denden: çizelgede üstteki sözü yinelememek için | Alt alta aynı söz gelecekse yerine " konur. |
ÖSYM’nin Boşluk Soruları
Boşluklara sırayla işaret yerleştirmek
- Önce cümle sonlarına bak: nokta mı, soru mu, ünlem mi, üç nokta mı? Bu adım çoğu zaman iki üç şıkkı eler.
- Sonra iki noktayı ara: ardından açıklama, örnek ya da aktarılan söz geliyorsa iki nokta. Sonraki sözün büyük harfle başlaması ipucudur.
- Kalan boşluklar için virgül mü, noktalı virgül mü diye sor: o boşluğun ayırdığı öbeklerde virgül varsa noktalı virgül.
- Kalan şıkkı baştan sona okuyarak sına; her işaret kendi kuralına uymalı.
Boşluklar sırayla verildiği için tek bir kesin boşluk bile çoğu şıkkı eler; en emin olduğun boşluktan başla.
ÖSYM’nin boşluk soruları ve kilit boşluklar
| Parça | Doğru sıra ve kilit boşluk |
|---|---|
| Bir annenin şaşkınlığı | (:) (,) (.) (...) (,): aktarılan sözden önce iki nokta; yarım kalan sıralamada üç nokta; “değil mi”den önce virgül. TYT 2018/18 |
| Ayakkabıcı diyaloğu | (;) (,) (,) (!) (!..): uzun özneden sonra noktalı virgül; şaşma bildiren son söz “!..” alır. TYT 2019/17 |
| Balıkçı ve orfinoz | (,) (-) (-) (,) (;) (.): ara söz iki kısa çizgi arasında; virgüllü cümleden sonra noktalı virgül. TYT 2020/14 |
| Bir kentin renkleri | (.) (,) (:) (!): haykırılan sözden önce iki nokta; seslenme ünlemle biter. TYT 2023/13 |
| Edebî eserin iki eşiği | (:) (,) (.) (;) (,): açıklamadan önce iki nokta; virgüllü öbek taşıyan cümlede özneden sonra noktalı virgül. TYT 2024/13 |
| Yeleli kurtlar | (,) (?) (;) (,) (,): sıralı iki soru cümlesinde soru işareti sonda; “Bu tür,” virgülü anlam karışmasını önler. TYT 2025/14 |
Farklı ve yanlış işaret soruları
| Parça | Cevap ve gerekçe |
|---|---|
| Üç yazar ve bir konak | Birinci boşluk iki nokta, çünkü ardından üç ad sıralanıyor; öbür dördü nokta. TYT 2022/13 |
| Kapalıçarşı’nın renkleri | Üçüncü yer noktalı virgül: renk öbeğini obje öbeğinden ayırıyor; öbürleri virgül. TYT 2026/13 |
| Hayvansız bir dünya | I ve IV yanlış: “Ne korkunç …” bir şaşma cümlesi, soru değil; tek zarf-fiilden sonra virgül konmaz. TYT 2026/14 |
ÖSYM tuzakları: tek sayfada
ÖSYM’nin bu ünitedeki sorularda kurduğu tuzaklar. Sınavdan önceki son tekrar için bu liste yeter.
- Kurul adına gelen ek kesmeyle ayrılmaz: Bakanlar Kurulunda. TYT 2018/19
- Noktalı virgül sadece özneden sonra gelmez; virgüllü takımları ve virgüllü sıralı cümleleri de ayırır. Soru hangi işlevi istiyorsa onu ara. TYT 2019/18
- Tümleç ile bağlı olduğu fiil arasına virgül girmez: “hangi şehre gitseniz” bölünmez. TYT 2020/13
- Ara söz iki kısa çizgi arasına alınır; açan çizginin kapanışı da çizgidir, virgül değil. TYT 2020/14
- Fakülte adına gelen ek de ayrılmaz: Hukuk Fakültesine. TYT 2021/11
- Parçada virgül olması her virgül işlevinin bulunduğunu göstermez; yüklemden uzak düşen özne yoksa o işlev de yoktur. TYT 2021/12
- Ardından bir sıralama gelen boşluk iki noktadır, nokta değil. TYT 2022/13
- Özne olan “o” zamirinden sonraki virgül, eş görevli sözleri ayıran virgülle aynı kural değildir. TYT 2022/14
- Haykırılan sözden önceki boşluk iki noktadır; söz bir seslenmeyse ünlemle biter. TYT 2023/13
- Konuşmada cevapsız kalan yer de üç noktayla gösterilir; bu, yarım kalan cümleden ayrı bir kuraldır. TYT 2023/14
- “Ne … ne” bağlacının öbekleri arasına virgül konmaz. TYT 2024/14
- Sıfat ile nitelediği isim arasına virgül girmez: “herkesin bildiği bir yol”. TYT 2025/13
- Sıralı soru cümlelerinde soru işareti sadece sona konur; aradaki boşluk virgüldür. TYT 2025/14
- Virgülle ayrılmış iki takım arasına virgül değil noktalı virgül gelir. TYT 2026/13
- “Ne” ile kurulan şaşma cümlesi soru değildir; sonuna soru işareti değil ünlem gelir. TYT 2026/14
Kendini dene: doğru mu, yanlış mı?
Önce cevabını ver, sonra satıra dokunup kontrol et.Önce D ya da Y’yi işaretle; cevaplar sayfanın sonunda.
1.Sıralı soru cümlelerinin her birinin sonuna soru işareti konur.
Yanlış! Soru işareti sadece en sona konur: “Ne zaman gelir, kaç gün kalır?”
2.Noktalı virgül, ögelerinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır.
Doğru! “Ev küçük, eski, soğuktu; yine de oradan ayrılmadı.”
3.“Ne … ne” bağlacının öbekleri virgülle ayrılır.
Yanlış! Tekrarlı bağlaç öbekleri virgülle ayrılmaz: “Ne arar ne sorar.”
4.İki noktadan sonra cümle geliyorsa büyük harfle başlar.
Doğru! “Tek bir dileğim var: Herkes sağlıklı olsun.”
5.Kurul adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Yanlış! Kurum ve kurul adlarına gelen ekler ayrılmaz: Danışma Kurulunda.
6.Belli bir tarih bildiren ay adına gelen ek kesmeyle ayrılır.
Doğru! “19 Mayıs’ta törene katıldık.”
7.“Durup, düşündü.” cümlesinde virgül doğru kullanılmıştır.
Yanlış! Tek bir zarf-fiilden sonra virgül konmaz: “Durup düşündü.”
8.Konuşmada cevap verilmeyen yere üç nokta konabilir.
Doğru! Cevapsız kalan konuşma satırı üç noktayla gösterilir.
9.Özel ada gelen yapım ekinden önce kesme işareti konur.
Yanlış! Yapım ekinden önce kesme konmaz: Türkçe, Ankaralı.
10.Alay anlatmak için ayraç içinde ünlem kullanılabilir.
Doğru! “Çok çalışkan (!) kardeşim yine uyuyor.”
11.Sıfat ile nitelediği isim arasına virgül konabilir.
Yanlış! Sıfat isminden virgülle ayrılmaz: “herkesin bildiği bir yol”.
Cevaplar
- Y Soru işareti sadece en sona konur: “Ne zaman gelir, kaç gün kalır?”
- D “Ev küçük, eski, soğuktu; yine de oradan ayrılmadı.”
- Y Tekrarlı bağlaç öbekleri virgülle ayrılmaz: “Ne arar ne sorar.”
- D “Tek bir dileğim var: Herkes sağlıklı olsun.”
- Y Kurum ve kurul adlarına gelen ekler ayrılmaz: Danışma Kurulunda.
- D “19 Mayıs’ta törene katıldık.”
- Y Tek bir zarf-fiilden sonra virgül konmaz: “Durup düşündü.”
- D Cevapsız kalan konuşma satırı üç noktayla gösterilir.
- Y Yapım ekinden önce kesme konmaz: Türkçe, Ankaralı.
- D “Çok çalışkan (!) kardeşim yine uyuyor.”
- Y Sıfat isminden virgülle ayrılmaz: “herkesin bildiği bir yol”.
Sıradaki üniteler
- TYT Türkçe Konuları ve Soru Dağılımı
- Ünite 11: Sözcükte Yapı, Ekler ve Sözcük Türleri (hazırlanıyor)
- TYT Konuları ve Soru Dağılımı
- YKS Puan Hesaplama
Kaynak: Test yapısı: ÖSYM 2026-YKS Kılavuzu, Tablo 1A. Sorular ve cevaplar: ÖSYM’nin yayımladığı 2018-2026 TYT soru kitapçıkları (Türkçe testi).