Yazım Kuralları: TYT Hap Bilgi

“Etmek, olmak” ile kurulan fiil bitişik mi, ayrı mı?

1. 1Önce isim kısmını tek başına yaz: kayıp, af, his, ret, hak, fark, arz.
2. 2Birleşirken bir ses düşüyor ya da türüyorsa bitişik: kaybolmak, affetmek, hissetmek, reddetmek, kaydetmek, hükmetmek, addetmek.
3. 3Ses olayı yoksa ayrı: arz etmek, fark etmek, hak etmek, terk etmek, yok etmek, var olmak. TYT 2019/15 · 2021/14
4. 4Gelenekleşmiş bitişikler: cezbetmek, darbetmek, menetmek, defetmek, katetmek.

Aynı isim öbür yardımcı fiillerle de aynı yazılır: kaybetmek, kaybolmak; hissetmek, hissedilmek.

Kurallı birleşik fiiller

• -a, -e, -ı, -i ile bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek, yazmak birleşince bitişik yazılır: okuyabilmek, alıvermek, uyuyakalmak, süregelmek, düşeyazmak.
• Tezlik fiili tek sözcüktür, araya ek girmez: unut-u-ver-miş → unutuvermiş. ÖSYM’nin parçasındaki “unutumuvermiş” bu yüzden yanlıştı. TYT 2022/12
• ÖSYM’nin parçasında doğru yazılmış olanlar: kaydedildiği (kayıt), katettiği, olağanüstü. Yanlış olan “gökbilimciler”di: doğrusu gök bilimciler. TYT 2025/12

Kural kökte verilmişse

1. 1Kuralı oku: hangi durumda bitişik, hangi durumda ayrı?
2. 2Her şıktaki sözcüğe aynı soruyu sor: anlam değişti mi? Deniz yılanı gerçekten bir yılan → anlam değişmemiş, ayrı. Camgöbeği bir renk → anlam değişmiş, bitişik.
3. 3Kuralı ters uygulayan şık cevaptır: anlamı değişmeyen sözcük bitişik ya da anlamı değişen sözcük ayrı yazılmış. TYT 2018/17 · 2024/12 · 2026/11

Bitişik mi, ayrı mı?

Bağlam yazımı değiştirir

• Aynı söz bir yerde birleşik sıfat, bir yerde cümlenin yüklemi olabilir. “Ne değer bilir ne yol yordam” cümlesinde “bilir” yüklem: değer bilir ayrı yazılır. TYT 2020/12
• “Şey” hep ayrı (her şey, bir şey); “hiçbir, birçok, birkaç, herhangi” bitişik; “hiç kimse, her an, her gün” ayrı.
• İkilemeler ayrı yazılır (iç içe, yan yana, baştan başa); ikileme özelliğini yitirenler bitişik: birdenbire, tıpatıp, gelişigüzel.

ÖSYM’nin sorduğu büyük harf kuralları

Öbür büyük harf kuralları

• Belli bir tarih bildiren ay ve gün adı büyük: 29 Mayıs 1453 Salı; tarih bildirmeyen küçük: eylülde okullar açılır.
• Akrabalık adı küçük: Fatma teyze, Ali amca; lakap olmuşsa büyük: Dede Korkut, Nene Hatun.
• Özel ada dâhil olmayan tür adı küçük: Konya ili, Akşam gazetesi; ama yer adının parçasıysa büyük: Bolu Dağı.
• Kurum adına gelen ek kesmeyle ayrılmaz: Fen Lisesinde, Etnografya Müzesine.
• Doğu ve batı yön bildirirse küçük (Bursa’nın doğusu), kültür ya da siyaset bildirirse büyük (Batı medeniyeti).
• Özel adlardan türeyen sözcükler büyük başlar ama yapım ekinden önce kesme konmaz: Ankaralı, Türkçe.

“de, ki, mi” ve kısaltmalar

• Bağlaç olan de ayrı yazılır ve hiç “te” olmaz. Çıkarınca cümle bozulmuyorsa bağlaçtır: “Kimi zaman da tanınmamış kişiler seçilir.” TYT 2018/15
• Bulunma eki -de bitişiktir; çıkarınca cümle bozulur: “Okulda huzur var.”
• Bağlaç ki ayrı (bilmem ki, öyle ki); kalıplaşanlar bitişik: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, oysaki, sanki. Sıfat ve zamir yapan -ki eki bitişik: akşamki, benimki.
• Soru eki mi ayrı yazılır, sonraki ekler ona bitişir: geliyor musun, gelmiş miydi.
• Kısaltmaya gelen ek okunuşa göre: KYK “ke-ye-ke” okunur, ek “-de” olur: KYK’de. TRT’den, TBMM’nin, TÜBİTAK’ın. TYT 2019/16
• Saat ve rakama gelen ek de okunuşa göre: 16.30’da (otuzda), 19.00’da (on dokuzda).

Kısa kısa

• Düzeltme işareti anlamı ayırır: hala (akraba) / hâlâ (henüz), adet (sayı) / âdet (gelenek); nispet ekini ayırır: dini (onun dini) / dinî (dinle ilgili).
• İnce “g, k”den sonraki “a, u” üzerine konur: dükkân, hikâye, rüzgâr, mahkûm.
• Alıntılarda ünsüzler arasına ünlü konmaz: antrenör, tren, psikiyatr, film; “-log” ile bitenler ek alınca ğ olur: psikoloğu.
• Sayılar: üleştirme sayısı yazıyla (beşer, ikişer); sıra sayısında ek ya da nokta (5’inci ya da 5.), ikisi birden değil.
• Pekiştirmeler bitişik: apaçık, sapasağlam, darmadağın, sırılsıklam.
• “İçeri, dışarı, ileri, yukarı” ek alınca son ünlüsü düşmez: içeride, ileride.